Đề xuất di dời 3 di tích phục vụ tuyến đường kết nối sân bay lớn nhất miền Bắc với Thủ đô
Đề xuất di dời 3 di tích tại Bắc Ninh được đưa ra trong bối cảnh các dự án kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội cần đẩy nhanh tiến độ để phục vụ APEC 2027.
Ngày 22/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách áp dụng đối với việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.
Theo Tờ trình của Chính phủ, trong quá trình triển khai, hai dự án trên vướng phạm vi bảo vệ của 3 di tích cấp tỉnh, gồm Đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Đình Cả Đông Côi (phường Thuận Thành) và Đình Tam Sơn (xã Lương Tài).
Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam cũng như Công ước quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới năm 1972 của UNESCO chưa có quy định về việc di chuyển di tích.
Trước đó, tại Nghị quyết số 256/2025/QH15, Quốc hội đã cho phép UBND tỉnh Bắc Ninh di chuyển các di tích nằm trong vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Do đó, việc ban hành cơ chế, chính sách đặc thù, cho phép áp dụng quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 đối với các di tích nằm trong phạm vi 2 dự án kết nối và doanh trại nêu trên được xác định là giải pháp bắt buộc, mang tính cá biệt và cấp bách.
Theo Chính phủ, cơ chế này nhằm kịp thời bàn giao mặt bằng, bảo đảm triển khai thi công đồng bộ và đáp ứng tiến độ hoàn thành các dự án phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.
Chính phủ nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết nhằm xác lập cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng các cơ chế đặc thù đối với trường hợp cá biệt, đồng thời bảo đảm bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa, tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng và đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, quốc phòng.
Quan điểm xây dựng dự thảo Nghị quyết là bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, không trái với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời giữ vững nguyên tắc bảo vệ di tích sau khi di chuyển.
Về nguồn lực thực hiện, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và các đơn vị có đủ năng lực hoạt động trong lĩnh vực tu bổ, phục hồi di tích chủ trì thực hiện bằng nguồn kinh phí do địa phương bố trí.
Chính phủ kiến nghị Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh khẳng định Ủy ban nhất trí cao với sự cần thiết, mục đích và quan điểm xây dựng dự thảo Nghị quyết như Tờ trình của Chính phủ.
Theo Báo cáo thẩm tra, việc ban hành Nghị quyết có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để giải quyết vướng mắc đối với trường hợp cá biệt, vừa bảo đảm nhiệm vụ bảo tồn di sản, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc hoàn thành hạ tầng chiến lược quốc gia phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.
Qua rà soát, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận thấy dự thảo Nghị quyết phù hợp với Hiến pháp năm 2013, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 203/2025/QH15.
Mặc dù Luật Di sản văn hóa chưa quy định về việc di chuyển di tích, Ủy ban cho rằng dự thảo Nghị quyết nhằm giải quyết vướng mắc thực tiễn cấp bách, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với tinh thần của Nghị quyết số 256/2025/QH15 của Quốc hội.
Dự thảo cũng không vi phạm các công ước quốc tế về di sản mà Việt Nam là thành viên, không làm thay đổi nghĩa vụ của Việt Nam trong bảo vệ di sản và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh, quốc phòng.
Đối với thủ tục hành chính và chính sách xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc cắt giảm thủ tục, phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết trình tự thực hiện nhằm bảo đảm tính linh hoạt. Dự thảo không có nội dung phân biệt đối xử về giới hoặc chính sách dân tộc.
Về nội dung cụ thể, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết, đối với Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn, Ủy ban hoàn toàn nhất trí với việc cho phép áp dụng cơ chế quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 để thực hiện di chuyển.
Theo đó, UBND thành phố Bắc Ninh, trên cơ sở quy hoạch và tổ chức hành chính mới, được phép quyết định phương án di chuyển trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng và đầu tư dự án. Việc di chuyển phải bảo đảm yêu cầu bảo tồn tối đa giá trị di tích, đồng thời thực hiện công khai, minh bạch và lấy ý kiến nhân dân.
Riêng đối với Đền Tân Trăn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát kỹ lưỡng hiện trạng di tích và các quy định liên quan của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo trước khi quyết định.
Về hiệu lực thi hành, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị quy định Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với thời điểm Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương chính thức có hiệu lực.
Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được khởi công ngày 19/8/2025. Theo quy hoạch, sân bay Gia Bình đạt tiêu chuẩn cấp 4E, có công suất khai thác khoảng 30 triệu lượt hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm trong giai đoạn đầu.
Đến năm 2050, công suất dự kiến nâng lên khoảng 50 triệu lượt hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Khi hoàn thành, đây sẽ là sân bay lớn nhất lớn nhất miền Bắc và lớn thứ 2 Việt Nam, một trong những trung tâm hàng không quan trọng của khu vực phía Bắc, tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho thị trường đô thị, công nghiệp và dịch vụ của Bắc Ninh.
