Doanh nghiệp tư nhân đóng hơn 500.000 tỷ đồng vào ngân sách, gần bằng khối FDI và Nhà nước cộng lại

Sách trắng Thuế Việt Nam 2026 lần đầu được công bố cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý trong cơ cấu nguồn thu ngân sách khi vai trò của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh ngày càng lớn.

Năm 2025, tổng thu ngân sách từ ba khu vực kinh tế gồm doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp ngoài quốc doanh đạt 1.018.538 tỷ đồng, tăng hơn 347.500 tỷ đồng so với năm 2021.

Trong đó, khu vực ngoài quốc doanh đóng góp lớn nhất với 502.615 tỷ đồng, chiếm 49,3% tổng số thu của ba khu vực kinh tế.

Đứng thứ hai là khu vực FDI với 323.862 tỷ đồng, chiếm 31,8%; trong khi doanh nghiệp Nhà nước đóng góp 192.061 tỷ đồng, tương ứng 18,9%.

Như vậy, riêng số thu từ khu vực ngoài quốc doanh đã gần bằng tổng số thu từ FDI và doanh nghiệp Nhà nước cộng lại.

Không chỉ dẫn đầu về quy mô, số thu từ khu vực ngoài quốc doanh còn tăng nhanh trong những năm gần đây.

Năm 2021, khu vực này đóng góp gần 290.000 tỷ đồng, tương đương 43,2% tổng số thu từ ba khu vực kinh tế. Đến năm 2025, con số đã tăng lên 502.615 tỷ đồng, tức tăng hơn khoảng 73% sau 4 năm.

Tốc độ tăng này cao hơn đáng kể hai khu vực còn lại. Theo đó, cùng giai đoạn, số thu từ doanh nghiệp FDI tăng từ 217.259 tỷ lên 323.862 tỷ đồng, tương đương khoảng 49%.

Trong khi đó, số thu từ doanh nghiệp Nhà nước tăng từ 163.896 tỷ lên 192.061 tỷ đồng, tương đương khoảng 17%. Do tăng chậm hơn hai khu vực còn lại, tỷ trọng đóng góp của khối này giảm từ 24,4% xuống 18,9% trong năm 2025.

Vai trò của kinh tế tư nhân ngày càng lớn

Vai trò ngày càng lớn của khu vực ngoài quốc doanh còn thể hiện rõ hơn nếu nhìn trong một khoảng thời gian dài. Năm 2025, tổng thu ngân sách do cơ quan thuế quản lý lần đầu vượt 2,3 triệu tỷ đồng, chính thức đạt gần 2,36 triệu tỷ đồng. Trong đó, số thu 502.615 tỷ đồng từ khu vực ngoài quốc doanh tương đương khoảng 21,3% tổng thu do cơ quan thuế quản lý.

Con số 21,3% đáng chú ý khi đặt cạnh lịch sử.

Trước đó, tỷ trọng thu từ khu vực ngoài quốc doanh trong tổng thu ngân sách chỉ ở mức bình quân 15,5% trong giai đoạn 2011-2015, sau đó tăng lên 17,5% trong giai đoạn 2016-2020 và đạt 21,3% vào năm 2025.

Ở chiều ngược lại, tỷ trọng thu từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước giảm xuống khoảng 10% tổng thu năm 2025, so với mức 21,8% trong giai đoạn 2011-2015 và 13% trong giai đoạn 2016-2020.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước và tiếp tục lộ trình cổ phần hóa nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

Sự thay đổi về nguồn thu diễn ra trong bối cảnh quy mô ngân sách Việt Nam tăng mạnh.

Từ năm 2021 đến 2025, tổng thu do cơ quan thuế quản lý tăng từ 1.357.919 tỷ lên 2.356.740 tỷ đồng, tức tăng gần 1 triệu tỷ đồng chỉ sau 4 năm.

Cơ cấu nguồn thu cũng thay đổi. Thu từ dầu thô năm 2025 chỉ còn chiếm 2% tổng thu; trong khi thu từ khu vực sản xuất kinh doanh tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, các nguồn thu mới từ thương mại điện tử và kinh tế số tăng nhanh.

Riêng trong ba khu vực doanh nghiệp, tổng số thu tăng từ 671.034 tỷ đồng năm 2021 lên hơn 1 triệu tỷ đồng năm 2025. Trong hơn 347.500 tỷ đồng tăng thêm này, khu vực ngoài quốc doanh đóng góp khoảng 212.700 tỷ đồng, tương đương hơn 60% phần tăng thêm.

Đây là một chỉ dấu đáng chú ý về sự thay đổi trong cấu trúc nguồn thu: Khi khu vực kinh tế tư nhân mở rộng về quy mô và hoạt động, phần đóng góp của khu vực này vào ngân sách cũng ngày càng lớn.