Elon Musk có nguy cơ mất gói thù lao 1.000 tỷ USD

Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của SpaceX tháng trước, Musk cho biết hội đồng quản trị của 2 công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để thảo luận về khả năng sáp nhập.

Thương vụ này có thể giúp ông nắm quyền kiểm soát biểu quyết tại Tesla – điều mà ông nhiều lần khẳng định mong muốn – mà không cần đạt bất kỳ cột mốc nào trong kế hoạch thù lao hiện tại.

Tuy nhiên, Reuters và 6 chuyên gia về quản trị doanh nghiệp phân tích rằng nếu thương vụ diễn ra, Musk nhiều khả năng chỉ nhận được một phần rất nhỏ trong gói cổ phiếu Tesla trị giá 1.000 tỷ USD được cổ đông thông qua năm ngoái.

Điểm khác biệt quan trọng nằm ở cơ chế trao quyền biểu quyết. Tại SpaceX, Musk được trao quyền biểu quyết đối với cổ phiếu ngay từ đầu, dù chưa được hưởng lợi ích kinh tế từ số cổ phiếu này. Cơ chế đó có thể giúp ông nhanh chóng giành quyền kiểm soát Tesla.

Hai gói thù lao với cơ chế khác biệt

Gói thù lao trị giá 1.000 tỷ USD tại Tesla yêu cầu Musk đạt hàng loạt mục tiêu về vốn hóa thị trường và hoạt động kinh doanh để nhận thêm cổ phiếu, qua đó gia tăng quyền biểu quyết.

Ngược lại, trước thềm IPO dự kiến vào mùa hè này, SpaceX đã trao cho Musk quyền biểu quyết đối với toàn bộ cổ phiếu thưởng ngay lập tức. Các điều kiện để nhận lợi ích kinh tế từ số cổ phiếu vẫn bao gồm những mục tiêu như đưa 1 triệu người lên sao Hỏa và xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian.

Nhờ cơ chế này, Musk hiện nắm quyền kiểm soát 85% tại SpaceX mà không cần hoàn thành các mục tiêu nói trên.

Matthew Bloomfield, phó giáo sư kế toán tại Trường Kinh doanh Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho rằng kế hoạch thù lao của SpaceX chỉ "thuần mang tính quảng bá" nhằm tạo sự chú ý cho các mục tiêu tham vọng của Musk.

Trong khi đó, Musk vẫn chưa đạt bất kỳ mục tiêu nào trong gói thù lao tại Tesla. Ngay cả khi hoàn thành toàn bộ điều kiện, bao gồm nâng vốn hóa công ty lên gần 8 lần, tỷ lệ quyền biểu quyết của ông cũng chỉ đạt khoảng 29%.

Trong quá trình vận động cổ đông ủng hộ gói thù lao, chính Musk từng công khai thừa nhận mục tiêu quan trọng của ông là gia tăng quyền kiểm soát tại Tesla, đồng thời nhấn mạnh những rủi ro liên quan đến việc phát triển đội quân robot tích hợp AI.

“Mối quan ngại lớn nhất của tôi là sau khi xây dựng một đội quân robot khổng lồ, liệu đến một thời điểm nào đó trong tương lai, tôi có thể bị hất khỏi vị trí lãnh đạo hay không?”, Musk phát biểu trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của Tesla hồi tháng 10/2025.

Vì vậy, sáp nhập sẽ mở ra con đường nhanh hơn để giúp Musk kiểm soát Tesla.

Các nhà phân tích Barclays ước tính nếu SpaceX mua lại Tesla với quy mô hiện tại của 2 doanh nghiệp, Musk sẽ sở hữu khoảng 37% cổ phần tập đoàn hợp nhất nhưng nắm tới 56% quyền biểu quyết.

Lợi thế này đến từ cơ cấu cổ phiếu đặc biệt tại SpaceX, trong đó một số loại cổ phiếu có quyền biểu quyết cao gấp 10 lần cổ phiếu thông thường. Tesla hiện không có cơ chế tương tự.

Theo thỏa thuận thù lao tại Tesla, nếu xảy ra sự kiện thay đổi quyền kiểm soát như thương vụ mua lại của SpaceX, Musk có thể nhận cổ phiếu thưởng dựa trên các mục tiêu vốn hóa mà không cần đáp ứng những điều kiện hoạt động kinh doanh.

Dù vậy, vốn hóa Tesla phải đạt ít nhất 2.000 tỷ USD thì Musk mới đủ điều kiện nhận thưởng.

Khả năng SpaceX thay đổi kế hoạch trả thưởng

Kế hoạch thù lao của SpaceX chia thành 2 phần, gắn liền với các mục tiêu vốn hóa thị trường - trong đó bao gồm việc xây dựng thuộc địa 1 triệu người trên sao Hỏa và phát triển trung tâm dữ liệu trong không gian có năng lực tính toán 100 terawatt/năm.

Dù Musk đã có quyền biểu quyết đối với cổ phiếu thưởng, ông sẽ không nhận được lợi ích kinh tế nếu chưa hoàn thành các điều kiện trên. Theo công ty nghiên cứu Equilar, lượng cổ phiếu này có thể trị giá tới 719 tỷ USD nếu SpaceX đạt mục tiêu vốn hóa cao nhất.

Kevin Murphy, giáo sư tài chính tại Đại học Nam California (USC), cho rằng hội đồng quản trị và vị tỷ phú nhiều khả năng sẽ giữ nguyên các gói thù lao.

Theo ông, họ có thể đơn giản nâng các mục tiêu về vốn hóa thị trường và lợi nhuận, đồng thời điều chỉnh số lượng cổ phiếu thưởng để phù hợp với quy mô tập đoàn sau sáp nhập.

SpaceX từng thực hiện động thái tương tự hồi đầu năm nay khi mua lại xAI và tiếp nhận gói thu nhập của Musk tại công ty này.

Với việc đã sở hữu gần một nửa SpaceX, Musk có thể coi quyền kiểm soát doanh nghiệp quan trọng hơn việc thực hiện được mục tiêu đưa 1 triệu người lên sao Hỏa hay nhận thêm cổ phiếu thưởng.

Murphy thừa nhận những tham vọng như xây dựng khu định cư trên sao Hỏa là "khá viển vông", nhưng cho rằng Musk không phải người muốn nhận những khoản thưởng dễ dàng.

“Ông ấy thuộc tuýp người hoặc có tất cả hoặc không có gì. Ông ấy không muốn chỉ nhận được vài chiếc bánh quy. Ông ấy muốn cả túi”, Murphy nói.