FDI chiếm hơn 70% xuất khẩu, doanh nghiệp Việt vẫn hưởng lợi hạn chế

Phát biểu tại hội thảo “Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân” ngày 8/6, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho biết thu hút FDI là một trong những điểm sáng của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm qua.

Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 20% GDP, chiếm từ 70-72% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo ra phần lớn các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Tuy nhiên, khoảng cách về năng lực giữa doanh nghiệp trong nước và khối FDI vẫn còn khá lớn.

Theo ông Quân, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, tri thức quản trị từ khu vực FDI sang doanh nghiệp nội địa thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là năng lực tự chủ công nghiệp hỗ trợ còn yếu, khiến nền kinh tế vẫn phải nhập khẩu lượng lớn linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu đầu vào. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành công nghiệp chủ lực vẫn ở mức thấp.

Phân tích nguyên nhân, ông Quân cho rằng các tập đoàn đa quốc gia khi đầu tư vào Việt Nam thường mang theo hệ sinh thái nhà cung ứng đã được thiết lập từ trước. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp tư nhân trong nước là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về nguồn vốn, trình độ công nghệ và nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

“Đây là nghịch lý ‘con gà - quả trứng’. Doanh nghiệp chưa đủ năng lực để tham gia chuỗi cung ứng nên không có doanh thu lớn để tái đầu tư nâng cấp công nghệ. Nhưng nếu không đầu tư đổi mới công nghệ và chứng minh được năng lực sản xuất quy mô lớn thì cũng khó có cơ hội gia nhập chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia”, ông Quân nhận định.

Để khắc phục tình trạng này, thời gian tới Bộ Công Thương sẽ tập trung thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, hoàn thiện hạ tầng thử nghiệm - kiểm định, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp.

Mục tiêu là từng bước chuyển dịch mô hình phát triển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ, vật liệu, linh kiện và năng lực thiết kế, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm công nghiệp Việt Nam.

Theo ông Quân, Việt Nam vẫn tiếp tục coi FDI là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, song sẽ theo hướng chọn lọc hơn, ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, khả năng liên kết và lan tỏa mạnh với khu vực doanh nghiệp trong nước.

“Xây dựng nền công nghiệp tự chủ không có nghĩa là đóng cửa nền kinh tế. Tự chủ là nâng cao năng lực nội tại để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và tăng sức chống chịu trước các biến động của kinh tế thế giới”, ông Quân nhấn mạnh.