Luật Ngân sách Nhà nước phải giúp giải ngân nhanh, hiệu quả 8,2 triệu tỉ đồng đầu tư công

8,2 triệu tỉ đồng đầu tư công cần được giải ngân nhanh

Chiều 5/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công.

Các đại biểu tập trung góp ý về phân chia nguồn thu giữa Trung ương và địa phương; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa cấp tỉnh và cấp xã; thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công; cũng như thời hạn phân bổ dự toán chi ngân sách Trung ương chưa phân bổ chi tiết.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM) thống nhất với báo cáo thẩm tra và đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo ông Ngân, cử tri đang mong chờ sớm có hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, đặc biệt là hạ tầng giao thông, năng lượng, các dự án chống ngập, xử lý ô nhiễm môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh Quốc hội đã thông qua nghị quyết dành 8,2 triệu tỉ đồng cho đầu tư công giai đoạn 2026-2030, ông Ngân nhấn mạnh Luật Ngân sách Nhà nước phải góp phần bảo đảm nguồn lực này được giải ngân nhanh và sử dụng hiệu quả.

Đại biểu đánh giá dự thảo luật đã kế thừa nhiều nội dung của hai luật hiện hành, đồng thời sửa đổi, hoàn thiện 16 nội dung và bổ sung 13 nội dung mới.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung các quy định đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác. Bên cạnh đó, có 4 nhóm nội dung nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, trình tự, hồ sơ liên quan đến phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư, đồng thời nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Tuy nhiên, ông Ngân cho rằng một số quy định vẫn có thể khiến quá trình triển khai dự án kéo dài.

Cụ thể, tại điểm c khoản 5 Điều 75 về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công, dự thảo quy định HĐND cấp tỉnh quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án nhóm A sử dụng toàn bộ vốn ngân sách địa phương hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ chi của ngân sách Trung ương sau khi thống nhất với bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương hoặc cơ quan, tổ chức được giao trực tiếp quản lý dự án.

Theo ông Ngân, nếu tiếp tục quy định theo hướng này sẽ kéo dài thời gian triển khai dự án đầu tư công. Do đó, ông đề nghị chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm để đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Ngân sách phải gắn với kết quả đầu ra

Cùng quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả trong đầu tư công.

Theo ông An, cần thể chế hóa Nghị quyết 19 của Trung ương theo hướng lấy hiệu quả tác động đến phát triển làm thước đo trong phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực.

Dự thảo luật đã đề cập nội dung này tại một số điều khoản, nhưng theo đại biểu cần xây dựng thành một cơ chế xuyên suốt, từ giao ngân sách đến đánh giá kết quả sử dụng và làm căn cứ phân bổ nguồn lực.

“Giao ngân sách phải gắn với kết quả cần đạt, quyết định đầu tư phải gắn với hiệu quả”, ông An nói.

Từ yêu cầu này, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 53 quy định chủ quản của chương trình, nhiệm vụ phải xác định rõ sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất từng khoản chi.

Nguyên tắc này, theo ông, cần áp dụng cả với chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, theo lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, ông An đề nghị làm rõ tại khoản 9 Điều 9 và Điều 82 các yêu cầu trước khi quyết định đầu tư, gồm xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả, tính toán chi phí vòng đời dự án, bao gồm cả chi phí vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh với các phương án đầu tư.

Theo đại biểu, các chỉ tiêu dùng để lựa chọn dự án cần được xác định trước khi quyết định đầu tư, thay vì chờ đến trước thời điểm khởi công mới xây dựng khung đánh giá.

“Hạch toán hiệu quả không có nghĩa là mọi dự án đều phải sinh lời, có thu hồi vốn, nhưng phải trả lời được các câu hỏi: Vì sao cần đầu tư? Chi phí bao nhiêu? Tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư?”, ông An nêu.

Trung ương cần có thời hạn giao vốn

Một vấn đề khác được đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn Tây Ninh) đặt ra là tiến độ phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách Trung ương.

Theo ông Hàm, việc phân bổ hiện nay còn chậm, ảnh hưởng đến công tác điều hành và khiến nguồn lực đầu tư công chậm phát huy tác dụng trong thúc đẩy tăng trưởng.

Điểm đáng lưu ý là tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến Trung ương mà còn tác động trực tiếp đến các địa phương.

Theo đại biểu, dù dự thảo đã có quy định ràng buộc đối với địa phương nhưng chưa quy định thời hạn cụ thể để Trung ương giao vốn. Trong khi đó, địa phương không thể hoàn thành việc giao vốn nếu chưa nhận được nguồn vốn từ Trung ương.

Vì vậy, ông Hàm đề nghị quy định Trung ương phải giao vốn chậm nhất 30 ngày kể từ ngày Quốc hội ban hành nghị quyết về kế hoạch tài chính 5 năm.

Các đề xuất tại nghị trường cho thấy yêu cầu đặt ra với Luật Ngân sách Nhà nước không chỉ là phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp ngân sách, mà còn phải tạo cơ chế để dòng vốn đầu tư công đi nhanh hơn, gắn với kết quả cụ thể và trách nhiệm rõ ràng.

Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công giai đoạn 2026-2030 lên tới 8,2 triệu tỉ đồng, việc rút ngắn các khâu thủ tục, xác lập thời hạn giao vốn và chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả được các đại biểu xem là những yếu tố quan trọng để nguồn lực này thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng.