Hôm nay, Quốc hội thảo luận về 2 đại dự án giao thông quy mô gần 580.000 tỷ

Hai dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang được Quốc hội xem xét với tổng mức đầu tư sơ bộ gần 577.300 tỷ đồng, được kỳ vọng mở rộng không gian phát triển và tăng liên kết vùng Đồng bằng sông Hồng.

Hai dự án, gần 577.300 tỷ đồng

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, ngày 12/8, Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Đây là hai dự án hạ tầng quy mô lớn được kỳ vọng tạo thêm động lực kết nối các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, logistics và các hoạt động kinh tế liên vùng.

Theo tờ trình của Chính phủ, Vành đai 5 - Vùng Thủ đô có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong khi đó, tổng mức đầu tư sơ bộ sau điều chỉnh của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là 289.000 tỷ đồng.

Theo ước tính, tổng vốn đầu tư sơ bộ của hai dự án lên tới khoảng 577.268 tỷ đồng. Quy mô vốn lớn cũng khiến bài toán cân đối nguồn lực, kiểm soát tiến độ, chất lượng công trình và phòng ngừa thất thoát, lãng phí trở thành những vấn đề được các đại biểu Quốc hội lưu ý.

Vành đai 5 dài gần 350km, đi qua 7 địa phương

Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội, tuyến Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có chiều dài khoảng 349km, đi qua 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính được đề xuất đầu tư theo quy mô cao tốc 6 làn xe, tốc độ thiết kế từ 100-120km/h. Hệ thống đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60-80km/h.

Việc lựa chọn hướng tuyến được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp với quy hoạch, rút ngắn chiều dài tuyến và hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Riêng chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự kiến khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về nguồn vốn, Chính phủ đề xuất kết hợp đầu tư công và PPP. Trong tổng mức đầu tư sơ bộ 288.268 tỷ đồng, tuyến chính cao tốc dự kiến cần khoảng 215.192 tỷ đồng, sử dụng ngân sách Trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, do ngân sách địa phương thực hiện. Trong giai đoạn 2026-2030, dự kiến khoảng 59.700 tỷ đồng được bố trí cho dự án.

Theo kế hoạch, dự án được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, triển khai từ năm 2027 và cơ bản hoàn thành công trình vào năm 2030. Các đoạn còn lại tiếp tục được huy động nguồn lực để ưu tiên đầu tư, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Dự án dự kiến được chia thành 22 dự án thành phần, gồm các dự án về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xây dựng tuyến chính cao tốc; xây dựng đường song hành và các dự án riêng đối với một số công trình cầu lớn đi qua hai địa phương.

Nếu hoàn thành theo định hướng này, Vành đai 5 sẽ tạo thêm một lớp kết nối giữa các địa phương nằm trong và xung quanh vùng Thủ đô, giảm áp lực cho các tuyến giao thông hiện hữu và tạo điều kiện hình thành các không gian phát triển mới.

Tuyến đường sắt hơn 289.000 tỷ đồng được điều chỉnh

Cùng được Quốc hội xem xét trong ngày 12/8 là phương án điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Đáng chú ý, tổng mức đầu tư sơ bộ sau điều chỉnh được Chính phủ đề xuất ở mức 289.000 tỷ đồng, tăng hơn 86.000 tỷ đồng so với mức vốn sơ bộ đã được Quốc hội phê duyệt trước đó.

Một trong những nội dung điều chỉnh là bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4km, đồng thời bổ sung hai nhánh kết nối các tuyến đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Quy mô đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng cũng được điều chỉnh từ phương án đầu tư phân kỳ đường đơn sang đầu tư hoàn thiện đường đôi.

Sau điều chỉnh, điểm đầu tuyến nằm tại vị trí nối ray qua biên giới ở tỉnh Lào Cai, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng 362,9km, các tuyến nhánh dài khoảng 62,9km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Dự án sử dụng khổ đường 1.435mm, vận chuyển cả hành khách và hàng hóa. Tốc độ thiết kế được xác định ở mức 160km/h đối với một số đoạn; riêng tuyến chính đoạn qua khu vực đầu mối Hà Nội có tốc độ thiết kế 120km/h, các đoạn còn lại 80km/h.

Tuyến chính và đoạn Yên Viên - Gia Lâm dự kiến sử dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray, điện khí hóa. Các tuyến nhánh kết nối cảng biển sử dụng đầu máy diesel và được định hướng chuyển đổi sang năng lượng sạch trong tương lai. Sơ bộ nhu cầu sử dụng đất của toàn dự án khoảng 2.075,4ha.

Hai đại dự án trọng điểm

Điểm chung của hai dự án không nằm ở quy mô vốn mà còn ở vai trò kết nối nhiều trung tâm kinh tế trong vùng.

Vành đai 5 được định hướng hình thành một tuyến vành đai liên kết Hà Nội với các địa phương lân cận. Trong khi đó, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tạo hành lang vận tải xuyên vùng, kết nối khu vực biên giới phía Bắc với Hà Nội và hệ thống cảng biển Hải Phòng.

Khi được đầu tư đồng bộ, hai tuyến có thể bổ trợ cho nhau trong việc mở rộng mạng lưới giao thông, tăng năng lực vận tải và tạo điều kiện kết nối các khu vực sản xuất, đô thị, logistics và cảng biển.

Chính phủ đánh giá việc đầu tư hai dự án sẽ góp phần mở ra không gian phát triển kinh tế - xã hội, đô thị, tăng liên kết vùng, qua đó tạo thêm động lực để Đồng bằng sông Hồng trở thành một cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, quy mô vốn rất lớn cũng đặt ra yêu cầu cao về hiệu quả đầu tư.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội đề nghị Chính phủ cân đối, bố trí nguồn vốn hợp lý, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra và kiểm toán ngay từ đầu để phòng ngừa nguy cơ thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình triển khai.

Sau khi các đại biểu thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề liên quan đến hai dự án.