Huy động công nhân xây dựng tuyến đường sắt cao tốc dài hơn 400km, vốn đầu tư 300.000 tỷ đồng, rút ngắn thời gian di chuyển còn 1 tiếng 45 phút

Sau gần hai thập kỷ với nhiều kế hoạch dang dở, Brazil đang tiến gần hơn tới việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên, kết nối hai đô thị lớn nhất nước là São Paulo và Rio de Janeiro.

Dự án do TAV Brasil đề xuất và phát triển, với kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa hai trung tâm kinh tế, đồng thời tạo thêm động lực cho ngành đường sắt và các chuỗi công nghiệp liên quan tại Brazil.

Hành trình gần 20 năm

Ý tưởng xây dựng đường sắt cao tốc tại Brazil xuất hiện từ năm 2004 với dự án Expresso Bandeirantes, ban đầu nhằm kết nối São Paulo với Campinas. Kế hoạch bị đình lại vào năm 2007.

Sau đó, dự án được đưa trở lại chương trình nghị sự dưới thời Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, với mục tiêu hoàn thành trước World Cup 2014. Khi kế hoạch tiếp tục thất bại, thời hạn được lùi tới Thế vận hội Olympic Rio 2016.

Tuy nhiên, dự án vẫn không thể triển khai do chi phí đầu tư lớn, khó khăn trong huy động vốn và sự thiếu chắc chắn về hiệu quả tài chính khiến khu vực tư nhân không mặn mà.

Bước ngoặt mới xuất hiện vào năm 2023, khi Cơ quan Giao thông Đường bộ Quốc gia Brazil (ANTT) cấp cho TAV Brasil quyền lập kế hoạch, xây dựng và khai thác tuyến đường sắt cao tốc giữa São Paulo và Rio de Janeiro trong thời hạn 99 năm.

Đây là bước tiến đáng kể so với những kế hoạch trước đó, dù dự án vẫn cần vượt qua nhiều điều kiện về vốn, kỹ thuật, môi trường và pháp lý trước khi có thể khởi công.

Tuyến đường dài 417 km, chạy tối đa 320 km/h

Theo kế hoạch hiện tại, tuyến đường sắt sẽ dài khoảng 417 km, với thời gian di chuyển giữa São Paulo và Rio de Janeiro khoảng 1 giờ 45 phút. Tốc độ tối đa dự kiến đạt 320 km/h.

Để so sánh, hành trình giữa hai thành phố bằng đường bộ hiện mất trung bình khoảng 6 giờ, tùy điều kiện giao thông.

Tuyến tàu dự kiến có hai ga trung gian tại São José dos Campos, thuộc bang São Paulo, và Volta Redonda, thuộc bang Rio de Janeiro. Đây là những địa điểm có vai trò quan trọng về dân cư và công nghiệp.

Tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 60 tỷ real Brazil (khoảng 300.000 tỷ đồng). Nếu các thủ tục được hoàn tất theo kế hoạch, công trình có thể khởi công vào năm 2027 và bắt đầu khai thác thương mại vào năm 2032.

Giá vé trung bình dự kiến khoảng 500 real, tương đương khoảng 2,5 triệu đồng.

Kỳ vọng tạo hàng trăm nghìn việc làm

Tuyến đường sắt cao tốc được kỳ vọng không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế Brazil.

Việc kết nối nhanh hai trung tâm kinh tế lớn có thể góp phần giảm chi phí logistics, thúc đẩy du lịch và tăng cường liên kết kinh tế giữa các khu vực.

Vì huy động lượng lớn công nhân, theo các ước tính ban đầu, dự án có thể tạo ra hơn 130.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp trong quá trình xây dựng và vận hành. Tác động kinh tế được dự báo có thể đóng góp khoảng 168 tỷ real vào GDP vào năm 2055.

Ở góc độ công nghiệp, quá trình xây dựng sẽ tạo nhu cầu lớn đối với thép, bê tông, thiết bị cơ khí và năng lượng, qua đó kéo theo hoạt động của nhiều ngành sản xuất và cung ứng.

Việc sử dụng điện năng làm nguồn năng lượng cho đoàn tàu cũng được kỳ vọng giúp giảm phát thải so với vận tải đường bộ, phù hợp với định hướng chuyển đổi sang hệ thống giao thông bền vững hơn.

Địa hình và bài toán vốn là những thách thức lớn

Tuyến đường giữa São Paulo và Rio de Janeiro đi qua nhiều khu vực địa hình phức tạp, trong đó có các vùng núi. Điều này đồng nghĩa dự án sẽ phải xây dựng nhiều đường hầm và cầu cạn, làm tăng đáng kể chi phí và độ phức tạp của công trình.

Các thủ tục về môi trường và giải phóng mặt bằng cũng có thể trở thành những yếu tố ảnh hưởng tới tiến độ.

Đặc biệt, khả năng huy động đủ nguồn vốn vẫn là một trong những bài toán lớn nhất. Các dự án đường sắt cao tốc đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn và thời gian hoàn vốn dài. Những thất bại trong quá khứ từng khiến các nhà đầu tư tư nhân thận trọng trước khả năng sinh lời của tuyến đường.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ Brazil đang thúc đẩy cải cách khung pháp lý ngành đường sắt, đồng thời tìm cách thu hút vốn nước ngoài thông qua nhượng quyền và mô hình đối tác công - tư (PPP).