Lãnh đạo Bộ Công Thương chỉ ra ‘căn bệnh’ khiến doanh nghiệp Việt mất cơ hội tỷ USD

Không thiếu vốn, nhưng thiếu sự ổn định

Chia sẻ tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân", theo ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho rằng nhiều người thường cho rằng doanh nghiệp Việt khó tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu vì thiếu vốn. Tuy nhiên, thực tế lại không hoàn toàn như vậy.

"Doanh nghiệp của chúng ta không hề thiếu vốn", ông Quân nhận định.

Theo ông, hiện có rất nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư máy móc, công nghệ và mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, bài toán khó nhất lại nằm ở việc duy trì chất lượng sản phẩm ổn định trong suốt quá trình cung ứng.

Ông dẫn thực tế không ít doanh nghiệp trong những năm đầu đáp ứng rất tốt các tiêu chuẩn của đối tác quốc tế. Song sau một thời gian, do quản lý chuỗi sản xuất chưa chặt chẽ, chất lượng sản phẩm bắt đầu xuất hiện sự dao động. Đây chính là điểm yếu chí mạng.

"Mà nước ngoài thì chỉ cần một lần là người ta sẽ cho ra khỏi chuỗi, trong khi trước đó mất rất nhiều thời gian mới vào, có khi 3 - 5 năm, phải thay đổi rất nhiều về công nghệ, quy trình quản lý", ông Quân nói.

Theo vị lãnh đạo Cục Công nghiệp, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến năng lực quản trị doanh nghiệp - yếu tố đang quyết định khả năng tham gia và trụ vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khoảng cách lớn giữa doanh nghiệp Việt và khu vực FDI

Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 20% GDP, chiếm từ 70 - 72% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo ra phần lớn các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.

Tuy nhiên, nghịch lý là số lượng doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo ông Quân, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, kỹ năng quản trị và năng lực sản xuất từ khu vực FDI sang doanh nghiệp trong nước vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

"Hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, tri thức quản trị từ khu vực FDI sang doanh nghiệp nội địa vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu", ông nói.

Một thực tế khác là năng lực công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế khiến nền kinh tế vẫn phải nhập khẩu khối lượng lớn nguyên vật liệu, linh kiện và phụ tùng đầu vào. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành công nghiệp chủ lực vẫn ở mức thấp.

Nghịch lý "con gà - quả trứng"

Lý giải nguyên nhân, ông Quân cho rằng khó khăn đến từ cả hai phía. Về phía các tập đoàn đa quốc gia, khi đầu tư vào Việt Nam, họ thường mang theo hệ sinh thái nhà cung ứng đã được xây dựng từ nhiều năm trước. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về công nghệ, năng lực quản trị, nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và khả năng mở rộng quy mô sản xuất. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn.

"Khi chưa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp không có nguồn doanh thu đủ lớn để tái đầu tư, nâng cấp công nghệ. Nhưng nếu không đổi mới công nghệ và chứng minh được năng lực sản xuất ở quy mô lớn, họ cũng khó có cơ hội bước vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia", ông Quân phân tích.

Ông gọi đây là nghịch lý "con gà - quả trứng" mà rất nhiều doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt.

Theo đại diện Bộ Công Thương, trong thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ tập trung thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, hoàn thiện hệ thống thử nghiệm - kiểm định, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp.

Mục tiêu dài hạn là giúp doanh nghiệp Việt từng bước chuyển từ mô hình gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ, vật liệu, linh kiện cốt lõi và năng lực thiết kế sản phẩm.

"Xây dựng nền công nghiệp tự chủ không có nghĩa là đóng cửa hay khép kín nền kinh tế. Tự chủ là để nâng cao năng lực nội tại, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và nâng cao sức chống chịu trước các biến động của kinh tế thế giới", ông Quân nhấn mạnh.