Ngôi chùa hơn 1.500 năm của Việt Nam được truyền thông quốc tế ca ngợi 'đẹp nhất thế giới', nằm trên 'hòn đảo' giữa lòng Hồ Tây

Giữa nhịp sống sôi động của Thủ đô, nơi những con đường luôn tấp nập người và xe, có một nơi vẫn lặng lẽ lưu giữ dấu ấn của hơn 1.500 năm lịch sử. Đó là chùa Trấn Quốc, tọa lạc trên đảo Kim Ngư, phường Tây Hồ.

Ngôi chùa được nối với đất liền bằng một cây cầu gạch nhỏ. Bao quanh ngôi chùa là mặt nước mênh mang của Hồ Tây, những hàng cây cổ thụ xanh mát cùng mái ngói rêu phong tạo nên khung cảnh thanh tịnh hiếm có giữa lòng đô thị.

Ngôi chùa được vua Lý Nam Đế cho xây dựng trong giai đoạn 541-547 với tên gọi ban đầu là Khai Quốc, tọa lạc tại làng Yên Hoa (nay là phường Hồng Hà), bên bờ sông Hồng. Với lịch sử hơn 1.500 năm, đây được xem là ngôi chùa cổ nhất Hà Nội và là một trong những ngôi chùa lâu đời nhất Việt Nam.

Từ một ngôi chùa ven sông Hồng, Khai Quốc dần trở thành trung tâm Phật giáo quan trọng của kinh thành Thăng Long dưới các triều Lý và Trần. Các vị vua thường xuyên đến lễ Phật, vãn cảnh vào những dịp lễ, Tết. Chính vì vậy, nhiều công trình như cung Thúy Hoa và điện Hàm Nguyên đã được xây dựng trên đảo Kim Ngư để phục vụ việc nghỉ ngơi, thưởng ngoạn của hoàng gia.

Đầu thế kỷ XVII, dưới thời vua Lê Kính Tông, do bờ sông Hồng bị sạt lở, chùa được di dời từ bãi sông sang đảo Kim Ngư giữa Hồ Tây - vị trí còn được giữ nguyên cho đến ngày nay.

Đến thời vua Lê Hy Tông, chùa chính thức mang tên Trấn Quốc, với ý nghĩa "trấn giữ, bảo vệ đất nước", thể hiện vai trò đặc biệt của ngôi chùa đối với kinh thành Thăng Long.

Trong suốt nhiều thế kỷ, chùa liên tục được mở rộng và trùng tu. Các hạng mục như thượng điện, tiền đường, hậu đường, hành lang và gác chuông lần lượt được xây dựng trong các năm 1624, 1628 và 1639, tạo nên diện mạo bề thế của quần thể kiến trúc ngày nay.

Đến thời Nguyễn, vua Minh Mạng và vua Thiệu Trị đều từng đến thăm, ban vàng bạc để trùng tu chùa. Năm 1842, vua Thiệu Trị đổi tên chùa thành Trấn Bắc, tuy nhiên người dân vẫn quen gọi là Trấn Quốc - tên gọi đã gắn bó với ngôi chùa suốt hơn ba thế kỷ.

Ngày 28/4/1962, chùa Trấn Quốc được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tôn giáo của di tích.

Dù trải qua nhiều lần tu sửa, chùa Trấn Quốc vẫn giữ được những nét đặc trưng của kiến trúc Phật giáo truyền thống Việt Nam.

Nhìn từ trên cao, toàn bộ quần thể được bố trí theo hình chữ Công (工), gồm ba khối kiến trúc chính liên kết hài hòa. Phía trước là nhà Bái đường, tiếp đến là nhà Tam bảo và phía sau là hậu đường cùng hai dãy hành lang, gác chuông. Cách sắp xếp này tạo nên tổng thể cân đối, trang nghiêm nhưng vẫn hòa hợp với cảnh quan thơ mộng của Hồ Tây.

Bên trong chùa lưu giữ nhiều pho tượng Phật quý được sơn son thếp vàng. Nổi bật là bộ tượng Tam thế Phật, tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn cùng hệ thống cửa võng được chạm khắc tinh xảo. Bên cạnh đó là các tượng Kim Cương, Quan Vũ, Đức Ông và nhiều pho tượng Phật, Bồ Tát khác, góp phần tạo nên không gian thờ tự uy nghiêm, cổ kính.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của chùa là khu vườn tháp với nhiều ngôi tháp cổ có niên đại từ thế kỷ XVIII. Nổi bật nhất là Bảo tháp Lục độ đài sen, công trình được khởi công năm 1998 và hoàn thành vào năm 2003.

Bảo tháp cao khoảng 15m, gồm 11 tầng, mỗi tầng có sáu ô cửa hình vòm, bên trong đặt tượng Phật A Di Đà bằng đá quý màu trắng. Trên đỉnh tháp là tòa sen chín tầng (cửu phẩm liên hoa) được chế tác từ đá quý, tượng trưng cho sự thanh khiết và giác ngộ trong Phật giáo. Không chỉ mang giá trị kiến trúc, công trình còn trở thành một trong những biểu tượng đặc trưng của chùa Trấn Quốc.

Trong khuôn viên chùa hiện còn lưu giữ 14 tấm bia đá cổ có giá trị, trong đó có bia do Trạng nguyên Nguyễn Xuân Chính và Tiến sĩ Phạm Quý Thích biên soạn. Những văn bia này ghi chép khá đầy đủ về các lần đại trùng tu của chùa từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX, trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử và kiến trúc.

Đối diện Bảo tháp Lục độ đài sen là cây bồ đề - một trong những biểu tượng thiêng liêng nhất của chùa Trấn Quốc.

Đây là cây được chiết từ cây Đại Bồ đề tại Bodhgaya (Ấn Độ), nơi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giác ngộ cách đây hơn 2.500 năm. Năm 1959, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam, Tổng thống Ấn Độ đã trao tặng cây bồ đề này cho Chủ tịch Hồ Chí Minh như biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai quốc gia và sự gắn kết trong văn hóa Phật giáo.

Sau hơn 6 thập kỷ được các thế hệ tăng ni chăm sóc cẩn thận, cây bồ đề vẫn xanh tốt, tỏa bóng giữa sân chùa. Trong Phật giáo, cây bồ đề tượng trưng cho trí tuệ, lòng từ bi và sự giác ngộ, vì vậy luôn là nơi nhiều Phật tử và du khách dừng chân dâng hương, chiêm bái.

Năm 2025, Phu nhân Chủ tịch nước Việt Nam cùng Hoàng hậu Bhutan đã đến thăm chùa Trấn Quốc. Nhân dịp này, Hoàng hậu Bhutan thực hiện các nghi lễ thờ kính, sau đó trao tặng nhà chùa một bức tranh Đức Phật vẽ thủ công cùng các sản phẩm hương truyền thống của Bhutan, góp phần thắt chặt thêm mối quan hệ giao lưu văn hóa và Phật giáo giữa hai quốc gia.

Không chỉ nổi tiếng trong nước, chùa Trấn Quốc còn nhiều lần được các tạp chí và cơ quan truyền thông quốc tế đánh giá cao.

Năm 2016, báo Daily Mail (Anh) bình chọn chùa Trấn Quốc là một trong 16 ngôi chùa đẹp nhất thế giới nhờ vị trí độc đáo trên hòn đảo giữa Hồ Tây cùng vẻ đẹp cổ kính hài hòa với thiên nhiên.

Tiếp đó, năm 2017, tạp chí du lịch Wanderlust xếp chùa ở vị trí thứ ba trong danh sách 10 ngôi chùa đẹp nhất thế giới, đánh giá cao sự hòa quyện giữa kiến trúc truyền thống và cảnh quan mặt nước.

Đến năm 2019, National Geographic tiếp tục đưa chùa Trấn Quốc vào danh sách những ngôi chùa Phật giáo có kiến trúc đẹp nhất thế giới, đồng thời xem đây là điểm đến tâm linh không thể bỏ lỡ khi khám phá Hà Nội.

Những sự ghi nhận từ truyền thông quốc tế không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh chùa Trấn Quốc mà còn đưa biểu tượng văn hóa của Thủ đô đến gần hơn với bạn bè năm châu.

Ngày nay, chùa Trấn Quốc không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng mà còn là nơi người dân và du khách tìm đến để cầu bình an, cầu duyên và tìm lại sự tĩnh lặng giữa nhịp sống hối hả của Hà Nội.

Mỗi buổi sớm hay khi hoàng hôn buông xuống trên Hồ Tây, mái chùa cổ kính, Bảo tháp Lục độ đài sen và cây bồ đề linh thiêng soi bóng xuống mặt nước, tạo nên khung cảnh vừa trầm mặc vừa thơ mộng. Trải qua hơn 1.500 năm cùng biết bao biến đổi của Thăng Long - Hà Nội, chùa Trấn Quốc vẫn lặng lẽ soi bóng bên Hồ Tây, lưu giữ vẻ đẹp cổ kính và không gian thanh tịnh hiếm có.