Nguồn vốn hàng chục tỷ USD vẫn dồi dào, vì sao doanh nghiệp khó tiếp cận?

Nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp ngày càng lớn, đặc biệt với khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Trong khi đó, nguồn tiền và vàng trong dân còn đáng kể, các định chế tài chính quốc tế cũng sẵn sàng phân bổ lượng vốn lớn vào những thị trường phù hợp.

Tại Made by Vietnam Forum 2026, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), cho rằng Việt Nam không thực sự thiếu vốn cho doanh nghiệp.

Theo ông, nút thắt nằm ở việc thiếu doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận nguồn vốn và thiếu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa để đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.

Hiện chỉ một bộ phận tập đoàn lớn và doanh nghiệp niêm yết đáp ứng được các tiêu chuẩn huy động vốn quốc tế thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu hoặc những công cụ tài chính khác. Doanh nghiệp muốn tiếp cận dòng vốn này cần cải thiện quản trị, minh bạch tài chính, áp dụng chuẩn kế toán quốc tế và có xếp hạng tín nhiệm.

Việc nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư (investment grade) cũng có ý nghĩa quan trọng, giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn.

Với SME, rào cản càng rõ nét khi nhiều doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống sổ sách kế toán, thiếu tài sản bảo đảm hoặc chưa minh bạch dòng tiền, khiến ngân hàng và quỹ đầu tư khó đánh giá rủi ro.

Từ góc nhìn nhà đầu tư, TS. Dương Như Hùng, giảng viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, nguyên Thành viên Hội đồng Chỉ số HOSE, cho rằng suất sinh lợi kỳ vọng và rủi ro là hai yếu tố quan trọng nhất khi quyết định rót vốn.

Nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận mà còn đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, khả năng tạo dòng tiền và triển vọng mở rộng thị trường. Họ có thể chấp nhận doanh nghiệp thua lỗ trong một năm nhưng khó chấp nhận báo cáo tài chính thiếu tin cậy.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, các quỹ đầu tư tư nhân có thể tham gia sở hữu 20–30% cổ phần, cử đại diện vào hội đồng quản trị để hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hoạt động. Tuy nhiên, doanh nghiệp trước hết phải chứng minh mô hình kinh doanh có khả năng tạo lợi nhuận và duy trì hoạt động.

Mở thêm kênh dẫn vốn cho doanh nghiệp

Ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Chứng khoán Kafi, cho rằng IPO phù hợp với doanh nghiệp đã trưởng thành và sẵn sàng tham gia thị trường đại chúng. Ở giai đoạn trước đó, doanh nghiệp có thể tìm đến quỹ đầu tư tư nhân, văn phòng quản lý tài sản gia đình hoặc đối tác chiến lược.

Với nhu cầu xây dựng nhà máy, triển khai dự án, doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu hoặc vay hợp vốn. Những đơn vị muốn mở rộng xuất khẩu cũng có thể tìm đối tác liên doanh để bổ sung vốn và phát triển thị trường.

Theo ông Cần, Trung tâm Tài chính quốc tế có thể giúp kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các định chế đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện để hai bên tiếp xúc trực tiếp.

Về phía VIFC-HCMC, ông Nguyễn Hữu Huân cho biết trung tâm đang nghiên cứu cơ chế huy động vốn dành cho SME, trong đó có mô hình thử nghiệm cho phép các nền tảng thương mại điện tử cung cấp vốn dựa trên dữ liệu giao dịch và dòng tiền.

VIFC-HCMC hiện làm việc với một số sàn thương mại điện tử để nghiên cứu mô hình cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh trên nền tảng. Theo ông Huân, dữ liệu kinh doanh có thể được sử dụng để đánh giá khả năng trả nợ thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm.

Dẫn kinh nghiệm từ một số đơn vị ở nước ngoài, ông cho biết tỷ lệ nợ xấu của mô hình này dưới 1%. Tuy nhiên, việc triển khai tại Việt Nam vẫn cần khung pháp lý và cơ chế thử nghiệm phù hợp.

Ngoài ra, VIFC-HCMC cũng định hướng phát triển thị trường vốn quốc tế, tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp trong nước huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu quốc tế.

Dù có thêm các kênh huy động, khả năng tiếp cận vốn vẫn phụ thuộc vào năng lực kinh doanh, mức độ minh bạch và khả năng đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.