TS Bùi Ngọc Sơn: Trung Quốc có thể bán hàng giá rẻ khắp thế giới, nhưng đó chưa phải quyền lực thương hiệu

Thị trường 1,4 tỷ dân tạo lợi thế tích lũy mà ít quốc gia có được

Trong talkshow “Vì sao nhà giàu Trung Quốc bỏ hàng xa xỉ phương Tây, 'quay xe' chuộng hàng nội địa?”, do VTC News tổ chức ngày 8/11, chuyên gia kinh tế TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng sự trỗi dậy của các thương hiệu Trung Quốc không đơn thuần đến từ năng lực kinh doanh của doanh nghiệp, mà là kết quả của một hệ sinh thái được xây dựng trong nhiều năm, với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, nguồn vốn dồi dào và lợi thế đặc biệt của thị trường nội địa.

Theo TS Bùi Ngọc Sơn, một trong những nền tảng quan trọng nhất giúp bạn doanh nghiệp Trung Quốc phát triển thần tốc là sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ của nhà nước và quy mô thị trường khổng lồ.

Ông dẫn chứng, riêng lĩnh vực ô tô điện, Trung Quốc đã dành khoảng 240 tỷ USD hỗ trợ ngành này. Doanh nghiệp không chỉ nhận được sự hậu thuẫn về tài chính mà còn có điều kiện tiếp cận công nghệ, phát triển sản xuất và khai thác một thị trường nội địa rộng lớn.

Với quy mô dân số khoảng 1,4 tỷ người, doanh nghiệp Trung Quốc có lợi thế tích lũy vốn, kinh nghiệm sản xuất và dữ liệu thị trường nhanh hơn đáng kể so với các đối thủ đến từ những quốc gia có quy mô dân số nhỏ hơn.

TS Bùi Ngọc Sơn lấy ví dụ, nếu một thị trường 100 triệu dân cần 14 năm để đạt quy mô tích lũy nhất định thì Trung Quốc, với thị trường lớn gấp 14 lần, về lý thuyết có thể đạt được quy mô đó chỉ trong một năm, nếu các điều kiện khác tương đương.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp Trung Quốc còn tận dụng mô hình đầu tư vào các startup phụ trợ để hình thành hệ sinh thái sản xuất. Thay vì trực tiếp kiểm soát toàn bộ nhân sự, vốn và quy trình, những tập đoàn lớn như Xiaomi có thể đưa ra yêu cầu, cung cấp vốn và tạo điều kiện để các doanh nghiệp vệ tinh phát triển trong hệ sinh thái của mình.

Cách làm này giúp tập đoàn giảm gánh nặng vận hành nhưng vẫn duy trì khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Một lợi thế khác là chiến lược cạnh tranh bằng giá. Theo chuyên gia, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chấp nhận bán phần cứng với biên lợi nhuận rất thấp, thậm chí gần như không có lãi, để mở rộng lượng người dùng. Lợi nhuận được kỳ vọng đến từ các dịch vụ, linh kiện, sửa chữa và những hoạt động kinh doanh đi kèm.

Đây là mô hình giúp người tiêu dùng trên toàn cầu tiếp cận công nghệ với mức giá dễ chịu hơn, nhưng cũng tạo ra sức ép cạnh tranh rất lớn đối với các nhà sản xuất lâu đời của Nhật Bản và phương Tây.

Giá rẻ chưa đủ để tạo nên quyền lực thương hiệu

Dù thừa nhận sức bật của các thương hiệu Trung Quốc, TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng việc bán được nhiều hàng nhờ giá rẻ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã xây dựng được một thương hiệu có sức mạnh thực sự.

Ông phân tích, Trung Quốc đã thành công trong việc tiếp nhận công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, từng bước làm chủ sản xuất và xây dựng thương hiệu riêng. Tuy nhiên, để tiến lên những phân khúc cao cấp, doanh nghiệp nước này vẫn phải giải quyết bài toán công nghệ lõi.

“Cốt lõi của công nghệ hiện nay nằm ở chip, bởi hầu hết các sản phẩm đều cần đến linh kiện này. Đây cũng là lĩnh vực mà Trung Quốc gặp rất nhiều khó khăn”, ông nhận định.

Theo chuyên gia, đây không chỉ là thách thức về năng lực nghiên cứu và phát triển mà còn liên quan trực tiếp đến cạnh tranh địa chính trị, khi công nghệ bán dẫn đang trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Bên cạnh công nghệ, cách thức cạnh tranh bằng giá quá thấp cũng có thể tạo ra phản ứng ngược từ các thị trường tiếp nhận.

Ông cho rằng, doanh nghiệp Trung Quốc không thể chỉ đưa hàng hóa giá rẻ ra nước ngoài mà bỏ qua tác động đối với các nhà sản xuất bản địa. Khi thị trường sở tại cảm thấy doanh nghiệp nước ngoài đang đe dọa sự tồn tại của toàn bộ ngành sản xuất trong nước, những phản ứng thương mại và rào cản chính sách sẽ xuất hiện.

Đáng chú ý, theo TS Bùi Ngọc Sơn, Trung Quốc hiện còn phải đối mặt với những vấn đề về tính bền vững của công nghệ, khả năng duy trì thị trường và văn hóa kinh doanh.

Ông nhấn mạnh, doanh nghiệp muốn trở thành thương hiệu lớn không thể chỉ dựa vào khả năng sản xuất nhiều, bán nhanh và bán rẻ. Điều quan trọng hơn là phải tạo dựng được niềm tin để khách hàng sẵn sàng lựa chọn sản phẩm ngay cả khi mức giá không còn là lợi thế vượt trội.

Mục tiêu cuối cùng là có quyền quyết định giá

Để lý giải sự khác biệt giữa một thương hiệu cạnh tranh bằng giá và một thương hiệu có vị thế thực sự, TS Bùi Ngọc Sơn đề cập đến khái niệm “pricing power” tức quyền lực định giá.

Theo ông, đây là trạng thái mà doanh nghiệp có đủ uy tín, công nghệ và giá trị thương hiệu để quyết định mức giá sản phẩm dựa trên giá trị mà mình tạo ra, thay vì phải liên tục hạ giá để giành khách hàng.

Ông lấy ví dụ về ngành ô tô Đức, nơi những thương hiệu như Mercedes có thể duy trì vị thế và mức giá riêng nhờ giá trị công nghệ, chất lượng và thương hiệu đã được khẳng định qua thời gian.

“Khi nhắc đến hàng hóa hay thương hiệu Trung Quốc, người tiêu dùng không còn phải cân nhắc quá nhiều về chất lượng hay giá cả. Doanh nghiệp có thể đưa ra mức giá nào, khách hàng vẫn sẵn sàng mua”, chuyên gia nêu quan điểm về đích đến mà các doanh nghiệp Trung Quốc cần hướng tới.

Ông cho rằng Trung Quốc hoàn toàn có khả năng đi theo con đường mà Nhật Bản và Hàn Quốc từng trải qua, từ vị thế sản xuất hàng gia công, bị nghi ngờ về chất lượng đến trở thành những quốc gia sở hữu thương hiệu công nghệ có sức ảnh hưởng toàn cầu.

Thậm chí, Trung Quốc hiện có một số lợi thế lớn hơn nhờ thị trường nội địa, sự hậu thuẫn của chính phủ và khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để rút ngắn quá trình nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý doanh nghiệp Trung Quốc cần tránh tâm lý nóng vội, chỉ tập trung vào mục tiêu sản xuất nhanh nhất, giá rẻ nhất và bán được nhiều nhất.

Đánh giá về khả năng các thương hiệu Trung Quốc thay đổi trật tự thương mại toàn cầu, TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định nước này có thể thay thế hoàn toàn các tập đoàn Mỹ và châu Âu.

Trung Quốc đã tích lũy được tiềm lực công nghệ, năng lực sáng tạo và quy mô sản xuất đáng kể. Các doanh nghiệp nước này chắc chắn sẽ trở thành những đối thủ lớn trên thị trường quốc tế, với lượng hàng hóa khổng lồ và sức cạnh tranh về giá khó có thể xem nhẹ.

Dẫu vậy, để chuyển từ một cường quốc sản xuất thành một cường quốc thương hiệu, Trung Quốc vẫn cần chứng minh khả năng duy trì lợi thế công nghệ, xây dựng niềm tin thị trường và phát triển văn hóa kinh doanh bền vững. Đó mới là thước đo quyết định vị thế của các thương hiệu Trung Quốc trong cuộc chơi toàn cầu.