Nhiều công ty trả giá đắt vì sa thải nhân viên rồi thay bằng AI

Làn sóng cắt giảm nhân sự để nhường chỗ cho trí tuệ nhân tạo (AI) đang vấp phải một thực tế phũ phàng. Trong bối cảnh giới đầu tư bắt đầu hoài nghi về tính bền vững của cơn sốt AI trên thị trường tài chính, nhiều doanh nghiệp lớn đã lập tức đảo ngược quan điểm. Nhận ra công nghệ không thể thay thế hoàn toàn con người, các ông lớn này đang rầm rộ tái tuyển dụng lao động để vực dậy hoạt động kinh doanh.

Các ông lớn 'quay xe'

Ford là một trong những tên tuổi mới nhất phải sửa sai. Hãng xe Mỹ vừa quay lại tuyển dụng hàng trăm kỹ sư dày dặn kinh nghiệm để giải quyết các sự cố về chất lượng sản phẩm, những bài toán hóc búa mà hệ thống tự động hóa hoàn toàn bất lực.

"Trí tuệ nhân tạo là một công cụ tuyệt vời, nhưng nó chỉ thông minh dựa trên lượng thông tin mà bạn dùng để huấn luyện nó mà thôi", ông Charles Poon, Phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật phần cứng xe hơi của Ford, thẳng thắn chia sẻ với truyền thông.

Không chỉ riêng Ford, Ngân hàng Commonwealth Bank of Australia (CBA) và gã khổng lồ phần mềm IBM cũng đang phải rút lại các kế hoạch nhân sự dựa trên công nghệ để tập trung đầu tư vào nguồn lực con người.

Năm ngoái, ngân hàng CBA từng sa thải hơn 40 nhân viên dịch vụ khách hàng để thay thế bằng một tổng đài giọng nói tích hợp AI. Tuy nhiên, hệ thống này không chịu nổi áp lực thực tế, khiến lượng cuộc gọi bị dồn ứ tăng vọt. Tình thế bắt buộc CBA phải hủy bỏ quyết định cắt giảm việc làm.

Theo báo cáo của ABC vào tháng 8 năm ngoái, phía CBA thừa nhận họ đã "không xem xét thấu đáo mọi yếu tố vận hành kinh doanh liên quan" khi công bố sa thải, đồng thời tự trách "đáng lẽ phải đánh giá kỹ lưỡng hơn về vai trò của các vị trí nhân sự cần thiết". Công đoàn ngành tài chính Úc sau đó đã ra tuyên bố khẳng định: "Việc ép được CBA hủy bỏ các đợt sa thải này là một chiến thắng lớn".

Kịch bản tương tự cũng diễn ra tại IBM. Tập đoàn này từng chuyển giao toàn bộ mảng nhân sự cho AI quản lý. Dù xử lý trơn tru khoảng 94% các yêu cầu cơ bản, hệ thống AI này lại hoàn toàn bó tay trước 6% công việc phức tạp còn lại, đặc biệt là các tình huống xung đột về đạo đức.

Hệ quả là IBM vừa phải công bố kế hoạch tăng gấp ba lần lượng tuyển dụng nhân sự tập sự tại Mỹ trên tất cả các đơn vị kinh doanh vào năm 2026.

"Nếu không tiếp tục đầu tư vào lớp nhân sự trẻ đầu vào, điều gì sẽ xảy ra trong 3 đến 5 năm tới? Khi đó doanh nghiệp sẽ không còn lực lượng kế cận, nguồn giếng nhân lực đơn giản là sẽ cạn kiệt", bà Nickle LaMoreaux, Trưởng bộ phận nhân sự của IBM, phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh AI của Charter ở New York.

Thực tế phũ phàng từ những con số

Thực trạng từ các doanh nghiệp trên đã minh chứng cho lời cảnh báo của giới phân tích: Sa thải nhân viên để dồn ngân sách cho AI không phải là con đường giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững.

Một báo cáo từ Intuition Labs chỉ ra rằng: "Việc đổ tiền cho 'công nghệ thay thế con người' mà bỏ quên khâu đào tạo hoặc nâng cao tay nghề khiến các đội ngũ trở nên lúng túng, không biết cách khai thác AI. Đáng chú ý, trong số các doanh nghiệp ham chuộng tự động hóa, rất nhiều nơi sau đó đã phải 'hối hận' vì sa thải đúng những nhân sự có năng lực giám sát AI".

Các số liệu thống kê cũng chứng minh làn sóng "hối hận" này đang lan rộng khi có đến 39% lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận từng sa thải nhân viên do triển khai AI (theo Orgvue), nhưng 55% trong số đó sau này phải thừa nhận đó là một quyết định sai lầm. Tương tự, dữ liệu từ Robert Half gửi cho CNBC cũng chỉ ra rằng có 32% nhà quản lý tuyển dụng tại Mỹ từng xóa bỏ một vị trí công việc vì AI, để rồi sau đó vẫn phải ngậm ngùi tuyển dụng lại chính vị trí đó hoặc một vị trí tương tự.

Theo bà Jessica Zhang, Phó chủ tịch cấp cao khu vực APAC tại nhà cung cấp giải pháp nhân sự ADP, việc quá phụ thuộc vào công nghệ chưa hoàn thiện đang để lại nhiều hệ lụy.

"Khi kết quả đầu ra của AI không đồng nhất, thiếu chính xác hoặc khó áp dụng vào thực tế, các công ty bắt buộc phải đưa con người trở lại để kiểm soát. Điều này vô tình gây trùng lặp công việc, kéo lùi tốc độ ra quyết định và làm xói mòn các lợi thế về năng suất", bà Zhang phân tích.

Sau giai đoạn chạy đua vũ trang bằng công nghệ, nhiều tổ chức đang bắt đầu nhìn nhận lại thực tế một cách tỉnh táo hơn. Đại học Công nghệ Capitol nhận định: "AI đang thay đổi môi trường công sở, nhưng ngày càng rõ ràng rằng các tổ chức tìm thấy nhiều giá trị hơn trong việc xây dựng mô hình con người hợp tác với AI, thay vì xóa bỏ hoàn toàn vai trò của người lao động".