Những 'cửa ngõ' đưa vốn quốc tế vào nền kinh tế Việt Nam

Mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045 đặt Việt Nam trước một bài toán vốn rất lớn. Theo Ngân hàng Thế giới, riêng nhu cầu đầu tư hạ tầng đã lên tới khoảng 30 tỷ USD mỗi năm, trong khi khoảng thiếu hụt lũy kế giai đoạn 2019–2040 có thể đạt 94 tỷ USD. Nguồn lực công không thể đáp ứng toàn bộ, khiến vai trò của vốn tư nhân và vốn quốc tế ngày càng trở nên quan trọng.

Tuy nhiên, vốn quốc tế không tự tìm đến từng dự án hay doanh nghiệp tại Việt Nam. Giữa một định chế tài chính ở Pháp, Hà Lan, Nhật Bản hay Singapore với nhu cầu vốn trong nước luôn tồn tại khoảng cách về thông tin, quy mô, khẩu vị rủi ro và tiêu chuẩn quản trị.

Dòng tiền vì thế cần đi qua những “cửa ngõ” đủ năng lực tiếp nhận, phân bổ và giám sát.

Đó có thể là một công ty tài chính chuyển vốn từ các định chế phát triển thành những khoản tín dụng chuyên biệt; một ngân hàng đủ uy tín để tập hợp hàng chục tổ chức quốc tế vào cùng một khoản vay; hoặc một công ty chứng khoán kết nối nhà đầu tư toàn cầu với doanh nghiệp và thị trường Việt Nam.

Qua mỗi cửa ngõ, vốn quốc tế được chuyển hóa theo một cách khác nhau.

Công ty tài chính đưa vốn đến những nhu cầu chuyên biệt

Ngày 10/9/2026, Công ty Tài chính Tổng hợp Cổ phần Điện lực (EVF) ký hợp đồng vay cấp cao trị giá 20 triệu USD với Proparco, định chế tài chính phát triển thuộc Tập đoàn Cơ quan Phát triển Pháp.

Một nửa khoản vay được dành cho các dự án mang lại lợi ích về khí hậu; phần còn lại tài trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ do phụ nữ lãnh đạo hoặc sở hữu.

Đây không phải nguồn tiền có thể phân bổ tùy ý. Đích đến đã được xác định ngay từ đầu, trong khi Proparco khó trực tiếp tìm kiếm, thẩm định và giám sát từng khách hàng tại Việt Nam. EVF đảm nhiệm phần việc đó.

Đây cũng là lần thứ hai Proparco cấp vốn cho công ty, sau khoản vay 10 triệu USD năm 2021 dành cho các dự án năng lượng tái tạo.

Proparco chỉ là một mắt xích trong mạng lưới đối tác quốc tế EVF xây dựng những năm qua. Danh sách này còn có FMO, GCPF, BIO, BlueOrchard, Swedfund, OeEB, responsAbility, GuarantCo, Symbiotics và Triple Jump. Riêng năm 2025, EVF cho biết đã huy động mới 190,7 triệu USD từ các đối tác nước ngoài.

Phía sau mạng lưới ấy là một danh mục tài trợ đã có địa chỉ cụ thể. Dư nợ tín dụng xanh của EVF hiện đạt khoảng 6.400 tỷ đồng, trải trên gần 200 dự án và khoảng 16.000 phương tiện điện.

EVF đứng giữa những định chế quốc tế sở hữu nguồn tiền lớn và các nhu cầu vốn nhỏ hơn, phân tán hơn trong nước, từ đó chuyển hóa vốn ngoại thành những khoản tài trợ phù hợp với từng dự án và doanh nghiệp.

Khả năng dẫn vốn phụ thuộc không nhỏ vào năng lực tài chính và mức độ tín nhiệm của chính tổ chức trung gian.

Sáu tháng đầu năm 2026, EVF ghi nhận lợi nhuận trước thuế 699 tỷ đồng, tăng 16,9% và hoàn thành 52,8% kế hoạch năm. Tháng 8/2026 vừa qua, cổ đông công ty đã thông qua kế hoạch phát hành riêng lẻ tối đa 85 triệu cổ phiếu, có thể nâng vốn điều lệ lên khoảng 8.455 tỷ đồng. Tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà đầu tư nước ngoài cũng được nâng từ 15% lên 50%.

EVF vì thế đang đồng thời mở rộng hoạt động, củng cố vốn chủ sở hữu và tạo thêm dư địa tiếp cận nguồn lực quốc tế.

Nhưng vốn từ các định chế phát triển không chỉ được trao dựa trên quy mô tài chính. Đi cùng dòng tiền là yêu cầu về quản trị rủi ro, tác động môi trường – xã hội, tính minh bạch và cơ chế theo dõi việc sử dụng vốn.

Mỗi vòng hợp tác vì thế vừa bổ sung nguồn lực, vừa góp phần hình thành một “hồ sơ tín nhiệm” để EVF tiếp cận những khoản vốn tiếp theo.

Đây cũng là đặc trưng của cửa ngõ thứ nhất: Đưa nguồn vốn quốc tế có mục tiêu cụ thể đến những nhu cầu chuyên biệt và phân tán trong nền kinh tế.

Ngân hàng trở thành cửa ngõ quan trọng để tổ chức dòng vốn

Trong cấu trúc cung ứng vốn của Việt Nam, ngân hàng vẫn giữ vai trò áp đảo.

Theo Ngân hàng Thế giới, giai đoạn 2019–2023, nền kinh tế huy động bình quân khoảng 53,5 tỷ USD mỗi năm qua hệ thống ngân hàng, trong khi lượng vốn huy động từ thị trường cổ phiếu chỉ khoảng 2,9 tỷ USD.

Sự chênh lệch này phần nào lý giải vì sao các định chế quốc tế thường chọn ngân hàng trong nước làm cửa ngõ tiếp cận thị trường Việt Nam. Thay vì tự tìm từng khách hàng, họ cung cấp vốn cho những ngân hàng đã có hệ thống thẩm định, phân phối và giám sát sau giải ngân.

Cách Proparco hiện diện tại Việt Nam cho thấy khá rõ chiến lược này.

Năm 2025, Proparco và Ngân hàng Phát triển doanh nghiệp Hà Lan FMO cung cấp tổng cộng 80 triệu USD cho SeABank. Trước đó, Proparco cấp khoản vay 30 triệu USD cho MSB để phát triển danh mục tài trợ năng lượng tái tạo và sử dụng năng lượng hiệu quả.

Định chế của Pháp cũng đầu tư 100 triệu USD vào đợt phát hành 300 triệu USD trái phiếu xanh, xã hội và bền vững của VPBank. HDBank (HDB) hai lần nhận vốn từ Proparco, mỗi lần 50 triệu USD vào các năm 2021 và 2024.

Nhìn riêng lẻ, đây là những thương vụ giữa Proparco với từng ngân hàng. Đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một mạng lưới phân phối vốn: Định chế quốc tế cung cấp nguồn lực và khung tiêu chuẩn; ngân hàng Việt Nam thẩm định, giải ngân và đưa vốn đến khách hàng trong nước.

Vai trò ấy đang tiến thêm một bước.

Tháng 7/2026, HDBank huy động khoản vay hợp vốn quốc tế trị giá 721 triệu USD, vượt khoảng 60% mục tiêu ban đầu. Trong đó, ADB trực tiếp cấp 100 triệu USD; 621 triệu USD còn lại được ADB và Standard Chartered Singapore thu xếp từ 29 ngân hàng thương mại quốc tế.

Thương vụ đưa HDBank từ vị trí nhận vốn của từng đối tác trở thành điểm đến của cả một mạng lưới tổ chức cho vay quốc tế.

Ngân hàng còn mở rộng kết nối theo chiều ngược lại. Tháng 4/2026, HDBank cùng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM và Sở Giao dịch Chứng khoán London thiết lập khuôn khổ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam huy động vốn, niêm yết và tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.

Như vậy, ngân hàng không chỉ đưa vốn ngoại đến doanh nghiệp trong nước, mà còn góp phần đưa doanh nghiệp Việt Nam đến gần thị trường vốn toàn cầu.

Thị trường chứng khoán - cửa ngõ không thể thiếu

Nếu ngân hàng đang cung ứng phần lớn nguồn vốn cho nền kinh tế, khoảng cách giữa 53,5 tỷ USD huy động qua hệ thống ngân hàng và 2,9 tỷ USD qua thị trường cổ phiếu cũng cho thấy dư địa rất lớn của thị trường vốn.

Ngân hàng Thế giới ước tính, nếu các cải cách tiếp tục được triển khai, thị trường vốn Việt Nam có thể thu hút thêm hơn 78 tỷ USD vốn và đầu tư trong vòng 6–8 năm, phần lớn dành cho khu vực doanh nghiệp. Riêng việc nâng hạng thị trường chứng khoán có thể mang lại 3–5 tỷ USD trong những năm đầu và lên tới 25 tỷ USD vào năm 2030.

Tuy nhiên, nâng hạng mới chỉ mở cửa. Để sự quan tâm của các quỹ toàn cầu trở thành dòng tiền thực tế, thị trường còn cần thanh khoản, dữ liệu minh bạch, cơ chế giao dịch thuận lợi và những tổ chức có khả năng kết nối nhà đầu tư với doanh nghiệp.

Đó là vai trò của công ty chứng khoán.

Tháng 12/2025, SSI hoàn tất khoản vay hợp vốn tín chấp quốc tế trị giá 300 triệu USD, lớn nhất từng được một công ty chứng khoán Việt Nam huy động. Thương vụ cho thấy doanh nghiệp chứng khoán trong nước đã có thể trực tiếp tiếp cận nguồn vốn quốc tế dựa trên năng lực tài chính, quản trị và mức độ tín nhiệm.

Nhưng vai trò kết nối của công ty chứng khoán như SSI không dừng ở việc vay vốn cho chính mình.

Trong hai ngày 17–18/9/2026, SSI đưa FTSE Russell cùng các tổ chức tài chính lớn như Vanguard, BlackRock và Morgan Stanley tới đối thoại với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và thành viên thị trường Việt Nam.

Trọng tâm thảo luận không còn là Việt Nam có hấp dẫn hay không, mà là dòng vốn sẽ đi vào bằng cách nào, doanh nghiệp cần đáp ứng tiêu chuẩn gì và thị trường phải tiếp tục thay đổi ra sao để giữ chân nhà đầu tư sau nâng hạng.

Vanguard cho biết có thể nâng quy mô đầu tư vào Việt Nam lên khoảng 2,5 tỷ USD trong những năm tới. Morgan Stanley đánh giá đây mới chỉ là điểm khởi đầu.

Từ một tuyên bố quan tâm đến một lệnh mua thực tế vẫn còn khoảng cách. Công ty chứng khoán giúp rút ngắn khoảng cách ấy thông qua nghiên cứu, môi giới, giao dịch, lưu ký, cung cấp thanh khoản và kết nối doanh nghiệp với nhà đầu tư.

Nếu công ty tài chính đưa vốn quốc tế đến những nhu cầu chuyên biệt và ngân hàng tập hợp nguồn lực từ mạng lưới tổ chức cho vay, công ty chứng khoán mở đường để dòng tiền đi trực tiếp vào doanh nghiệp qua thị trường vốn.

Ba cửa ngõ, ba cách chuyển hóa khác nhau. Nhưng điểm chung là các định chế tài chính Việt Nam đang dần đi từ vị trí nhận vốn sang dẫn vốn và tổ chức dòng vốn.

Năng lực ấy sẽ quyết định không chỉ Việt Nam thu hút được bao nhiêu tiền từ bên ngoài, mà còn quyết định nguồn tiền đó đi đến đâu, tạo ra giá trị gì và có tiếp tục quay trở lại hay không.