Quốc gia châu Á 'bất tử' trước vòng vây trừng phạt của Mỹ, xuất khẩu gần 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày

Xuất khẩu dầu thô của Iran đã phục hồi mạnh mẽ, đạt mức cao nhất trong bảy năm qua nhờ sự hỗ trợ từ thị trường Trung Quốc, giúp Tehran giảm thiểu tác động từ các biện pháp trừng phạt của Washington.

Theo số liệu từ công ty phân tích hàng hóa Kpler, lượng dầu Iran xuất khẩu trong năm nay đạt khoảng 1,67 triệu thùng/ngày, tăng 5% so với năm 2024 - mức cao nhất kể từ khi Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt vào năm 2018.

Theo Nikkei Asia, Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ chính dầu nhập khẩu từ Iran với khối lượng nhập khẩu khoảng 750.000 thùng/ngày. Đáng chú ý, khoảng 900.000 thùng/ngày được vận chuyển đến các điểm đến không xác định, tăng mạnh so với con số 290.000 thùng/ngày của năm ngoái, theo ước tính của Kpler.

Các doanh nghiệp mua dầu thô Iran có thể đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt, trong đó có lệnh cấm giao dịch với Mỹ. Tuy nhiên, tại Trung Quốc, người mua chủ yếu là các nhà máy lọc dầu quy mô vừa và nhỏ không có quan hệ giao dịch trực tiếp với Mỹ, do đó ít chịu tác động từ các biện pháp trừng phạt. Lợi thế giá cả cũng là yếu tố hấp dẫn khi dầu Iran rẻ hơn giá dầu chuẩn quốc tế từ 8-9 USD/thùng, theo BNN.

Báo cáo của Viện Năng lượng Anh cho biết Iran đứng thứ năm trong danh sách các nhà sản xuất dầu mỏ toàn cầu năm 2024 với sản lượng đạt khoảng 5,06 triệu thùng/ngày.

Mặc dù Mỹ tăng cường giám sát các lô hàng dầu thô Iran, nhiều tàu chở dầu rời Iran được cho là thực hiện hoạt động chuyển dầu giữa các tàu trên biển nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa.

Dòng chảy dầu thô từ Iran đến Trung Quốc đang diễn ra trong bóng tối của các lệnh trừng phạt, với những cách ngụy trang tinh vi khiến nguồn gốc hàng hóa trở nên mờ ảo. Dữ liệu từ Liên Hợp Quốc và các nguồn tin độc lập cho thấy, dầu Iran thường được "tẩy trắng" nguồn gốc, xuất hiện trên thị trường với danh nghĩa từ các quốc gia thứ ba như Malaysia.

Các thủ đoạn che giấu còn tinh vi hơn khi hệ thống nhận dạng tự động (AIS) - thiết bị định vị bắt buộc trên tàu - bị cố tình tắt hoặc phát tín hiệu giả mạo với vị trí sai lệch, nhằm đánh lừa cơ quan chức năng và hệ thống giám sát quốc tế.

Mặc dù chính quyền Trump tuyên bố sẽ áp dụng chính sách "gây áp lực tối đa" nhằm buộc Tehran từ bỏ chương trình làm giàu uranium, thực tế cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. Nhiều nhà phân tích thị trường dầu mỏ cho rằng Nhà Trắng đang có thái độ "dè chừng", không muốn siết chặt hoàn toàn nguồn cung dầu Iran.

Lý do được đưa ra mang tính toán chính trị nội bộ: nỗi lo về giá xăng tăng cao có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn và lạm phát vẫn là mối quan ngại hàng đầu của cử tri Mỹ, việc để giá năng lượng tăng đột biến có thể trở thành "quả bom chính trị" đối với chính quyền đương nhiệm.

"Chính quyền Trump hoàn toàn có khả năng mở rộng phạm vi trừng phạt và tăng cường chiến dịch trấn áp nếu thực sự muốn," ông Yuya Akizuki, Giám đốc nghiên cứu năng lượng tại Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC), nhận định. Tuy nhiên, khoảng cách giữa "có thể làm" và "thực tế làm" đang phản ánh những tính toán chiến lược phức tạp của Washington trong cuộc chơi địa chính trị dầu mỏ toàn cầu.

Năm 2015 đánh dấu thời khắc lịch sử khi Tehran ký kết thỏa thuận hạt nhân với Mỹ và các cường quốc thế giới, mở ra kỷ nguyên nới lỏng trừng phạt và bùng nổ xuất khẩu dầu mỏ. Tuy nhiên, giấc mơ hội nhập của Iran nhanh chóng tan vỡ khi chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu đơn phương rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018, kéo theo làn sóng trừng phạt trở lại.

Hậu quả đến nhanh chóng và nghiêm trọng. Các đồng minh phương Tây, trong đó có Nhật Bản, đã lần lượt cắt đứt quan hệ mua bán dầu với Tehran. Đại dịch COVID-19 sau đó giáng thêm đòn chí mạng, đẩy xuất khẩu dầu thô Iran xuống vực thẳm với mức thấp kỷ lục chỉ còn khoảng 390.000 thùng/ngày trong năm 2020 - giảm gần 80% so với thời kỳ đỉnh cao.

Thế nhưng, từ đống tro tàn đó, Iran đã thể hiện khả năng hồi phục đáng kinh ngạc. Việc tăng cường xuất khẩu trong những năm gần đây cho thấy Tehran đã phát triển được "hệ miễn dịch" riêng trước các lệnh trừng phạt của Washington, biến địa chính trị thành nghệ thuật sinh tồn.

Song câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đà tăng trưởng này có thể duy trì trong năm tới và những năm tiếp theo? Bối cảnh thị trường toàn cầu đang thay đổi khi OPEC+ - liên minh gồm các thành viên OPEC và các nhà sản xuất dầu ngoài khối như Nga - đã bắt đầu nới lỏng các biện pháp cắt giảm sản lượng từ đầu năm nay nhằm điều chỉnh giá dầu.

Mặt khác, giá dầu hiện đang neo ở mức thấp do nguồn cung dồi dào hơn. Đây là tin xấu đối với Tehran vì lợi thế cạnh tranh chính của dầu Iran - mức giá rẻ hơn 8-9 USD/thùng so với giá chuẩn quốc tế - có thể sẽ thu hẹp. "Nếu chênh lệch giá giữa dầu Iran và các nguồn khác không còn hấp dẫn, Trung Quốc hoàn toàn có thể ngừng mua dầu thô của Iran," Akizuki cảnh báo.

Trong khi đó, cánh cửa ngoại giao dường như đã khép chặt. Các cuộc đàm phán hạt nhân với Tehran rơi vào ngõ cụt kể từ tháng 6 sau khi Israel và Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran. Đỉnh điểm, cuối tháng 9, Liên Hợp Quốc đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt của mình đối với Iran, chính thức đánh dấu cái chết của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - thỏa thuận từng được coi là thành tựu ngoại giao lớn nhất thế kỷ 21.

Tehran giờ đây đứng trước ngã ba đường: tiếp tục dựa vào các giải pháp “ngụy trang” dòng chảy dầu và thị trường ngầm, tìm kiếm con đường ngoại giao mới, hay chấp nhận sống trong vòng vây cô lập kéo dài. Câu trả lời sẽ định hình không chỉ tương lai của Iran mà còn cả cục diện địa chính trị năng lượng toàn cầu trong những năm tới.

Tham khảo Nikkei Asia