Thị trường thép Việt Nam: Khi chu kỳ giá nhường chỗ cho cuộc sàng lọc doanh nghiệp

Sau một giai đoạn dài biến động mạnh, thị trường thép Việt Nam đang bước vào thời kỳ mà yếu tố quyết định không còn nằm ở “giá thép tăng hay giảm”, mà ở việc doanh nghiệp nào đủ cấu trúc để tồn tại và mở rộng trong môi trường khắc nghiệt hơn.

Báo cáo Thường niên ngành Thép 2025 & Triển vọng 2026 của ThitruongThep.vn cho thấy bức tranh toàn ngành không còn đơn thuần là một chu kỳ đi xuống – đi lên, mà đang chuyển sang trạng thái cân bằng mong manh giữa dư cung, rào cản thương mại và nhu cầu phục hồi chậm.

Một thị trường toàn cầu “giảm nhưng không sốc”

Năm 2025, sản lượng thép thô toàn cầu đạt xấp xỉ 1,8 tỷ tấn, giảm 1,6% so với năm trước. Điều đáng chú ý không nằm ở con số giảm, mà ở cách thị trường giảm: biên độ dao động hẹp hơn, các cú tăng – giảm sốc không còn xuất hiện. Giá thép và nguyên liệu đầu vào cùng suy yếu, nhưng trong trạng thái “neo thấp” thay vì lao dốc. Điều này phản ánh một thực tế rằng cầu thép toàn cầu chưa phục hồi đủ mạnh để hấp thụ năng lực sản xuất hiện hữu, trong khi các rào cản thương mại ngày càng dày đặc.

Trung Quốc tiếp tục là tâm điểm của bài toán cung – cầu. Dù sản lượng thép thô giảm xuống dưới mốc 1 tỷ tấn, nước này vẫn duy trì xuất khẩu ở mức cao kỷ lục. Nguyên nhân không khó lý giải: Thị trường bất động sản nội địa suy yếu kéo dài, buộc các nhà máy thép phải tìm đầu ra bên ngoài để duy trì dòng tiền. Hệ quả là áp lực giá lan tỏa ra toàn khu vực châu Á, trong đó Việt Nam là một trong những thị trường chịu tác động rõ nét nhất.

Ngành thép Việt Nam: Dư cung tiềm ẩn trong bối cảnh cầu phục hồi chậm, phòng vệ thương mại định hình “luật chơi mới”

Báo cáo cho thấy thị trường thép Việt Nam năm 2025 chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xu hướng toàn cầu, đặc biệt là từ Trung Quốc và EU. Tổng cung HRC nội địa giảm so với năm trước do nhập khẩu thu hẹp, song bức tranh này sẽ thay đổi từ cuối 2025 sang 2026 khi các dự án lớn hoàn tất và đi vào vận hành.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ thép xây dựng nội địa có cải thiện, chủ yếu nhờ đầu tư công, nhưng vẫn chưa đủ để tạo ra một chu kỳ tăng trưởng rõ ràng cho toàn ngành.

Điểm mấu chốt nằm ở độ lệch thời gian giữa cung và cầu. Công suất được bổ sung trước, trong khi cầu – đặc biệt từ bất động sản dân dụng – phục hồi chậm và không đồng đều giữa các phân khúc.

Điều này khiến mặt bằng giá thép khó có khả năng bứt phá mạnh, và lợi nhuận doanh nghiệp phụ thuộc ngày càng lớn vào hiệu quả vận hành thay vì diễn biến giá.

Nếu như trước đây, phòng vệ thương mại thường được xem là rủi ro, thì trong giai đoạn hiện tại, đây lại là yếu tố tái cấu trúc ngành. Báo cáo ghi nhận số vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh gia tăng mạnh trong năm 2025, trong đó Việt Nam đã áp thuế với nhiều mặt hàng thép từ Trung Quốc, còn EU và Mỹ tiếp tục siết nhập khẩu, đồng thời chuẩn bị triển khai cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) từ 2026.

Hệ quả là cuộc cạnh tranh giá rẻ dần bị triệt tiêu. Những doanh nghiệp phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu hoặc thiếu khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi các doanh nghiệp chủ động được đầu vào và quy mô sản xuất sẽ có lợi thế dài hạn. Đây chính là bối cảnh khiến sự phân hóa giữa các doanh nghiệp thép niêm yết trở nên rõ nét.

Doanh nghiệp đầu ngành: Lợi thế đến từ cấu trúc, không phải chu kỳ

Trong bức tranh đó, Tập đoàn Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) nổi lên như một trường hợp hưởng lợi từ chính sự khắc nghiệt của thị trường.

Chuỗi sản xuất khép kín từ quặng sắt đến HRC và thép thành phẩm giúp doanh nghiệp này gần như miễn nhiễm với biến động giá HRC nhập khẩu, đồng thời tận dụng được các biện pháp phòng vệ thương mại đang được siết chặt.

Tuy nhiên, triển vọng của Hòa Phát không nằm ở một “sóng lợi nhuận” ngắn hạn, mà ở khả năng duy trì vị thế dẫn đầu trong bối cảnh cung tăng nhưng cầu chưa hồi phục đủ nhanh. Với nhà đầu tư, đây là câu chuyện tích lũy dài hạn hơn là kỳ vọng tăng trưởng đột biến.

Ở vai trò khác, Formosa Hà Tĩnh tiếp tục giữ vị trí then chốt trên thị trường HRC nội địa. Giá bán của Formosa có ảnh hưởng trực tiếp đến mặt bằng chi phí của các doanh nghiệp hạ nguồn.

Trong một thị trường thiếu sóng giá, việc duy trì giá bán ổn định trở thành yếu tố quan trọng để tránh gây xáo trộn chuỗi giá trị, đồng thời giữ cân bằng lợi ích giữa các khâu trong ngành.

Ngược lại, nhóm doanh nghiệp hạ nguồn như Tôn Hoa Sen (mã chứng khoán: HSG) và Nam Kim (mã chứng khoán: NKG) chịu áp lực lớn hơn từ cấu trúc thị trường mới. Phụ thuộc vào HRC đầu vào và nhạy cảm với xuất khẩu khiến biên lợi nhuận của nhóm này biến động mạnh.

Trong bối cảnh CBAM và các rào cản thương mại gia tăng, lợi thế không còn nằm ở sản lượng hay mạng lưới phân phối đơn thuần, mà ở khả năng kiểm soát chi phí, linh hoạt thị trường và quản trị rủi ro.

Với nhà đầu tư, đây là nhóm cổ phiếu mang tính chu kỳ cao, phù hợp hơn với chiến lược chọn thời điểm thay vì nắm giữ dài hạn.

Báo cáo ngành cho thấy thị trường thép Việt Nam đã đi qua đáy khó khăn nhất, nhưng chưa bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới rõ ràng.

Thay vào đó, ngành đang chuyển sang giai đoạn sàng lọc, nơi lợi thế thuộc về doanh nghiệp có chuỗi giá trị hoàn chỉnh, khả năng chịu đựng chu kỳ và tầm nhìn dài hạn.

Trong bối cảnh này, câu hỏi quan trọng với nhà đầu tư không còn là “giá thép sẽ tăng bao nhiêu”, mà là doanh nghiệp nào đủ năng lực tồn tại và mở rộng khi cuộc chơi ngày càng khắc nghiệt.