Tiến sĩ Toán học đầu tiên tốt nghiệp xuất sắc tại Đức, bán nhà phố cổ lấy 1.200 lượng vàng khởi nghiệp ở tuổi ngoài 50

Trước khi tạo nên thương vụ mua bán thương hiệu đình đám với Tập đoàn thực phẩm Daesang nổi tiếng đến từ Hàn Quốc năm 2016, Tiến sĩ Mai Huy Tân, người được ví là cha đẻ của xúc xích Đức Việt vốn chưa từng một lần bước chân vào bếp, chưa từng biết thái thịt hay tính toán nguyên liệu làm thức ăn.

Tuy nhiên, bằng đầu óc kinh doanh nhạy bén cùng bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, người đàn ông này đã lèo lái một nhà máy ban đầu chỉ có 10 công nhân trở thành một trong ba "ông lớn" của ngành sản xuất xúc xích tại Việt Nam.

Nghiên cứu sinh xuất sắc tại Đức

Tiến sĩ Mai Huy Tân sinh năm 1949 tại Hà Nội. Từ nhỏ, ông đã sớm bộc lộ năng lực tư duy sắc sảo, đặc biệt là niềm đam mê với các con số và khoa học tự nhiên.

Năm 1970, ông tốt nghiệp Khoa Toán của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khoảng thời gian ngắn công tác tại Bộ Điện và Than, với năng lực xuất chúng và thái độ làm việc nghiêm túc, ông được chọn cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức làm nghiên cứu sinh tại Đại học Martin Luther, thành phố Halle, kéo dài từ năm 1982 đến năm 1986.

Tại ngôi trường danh tiếng, ông hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ học tập khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài "Các phép toán tối ưu ứng dụng trong lập kế hoạch sản xuất xí nghiệp công nghiệp".

Hội đồng khoa học của trường đánh giá luận án của ông đạt điểm xuất sắc, đồng thời ông cũng là nghiên cứu sinh người nước ngoài đầu tiên đạt được kết quả này. Thậm chí, Giáo sư Lassmann tại trường đại học còn trực tiếp đề nghị Đại sứ quán Việt Nam để ông được tiếp tục làm tiến sĩ khoa học. Tuy nhiên, thời điểm đó, nguyện vọng này không được chấp thuận, buộc ông phải trở về nước sau khi hoàn thành luận án.

Trở về nước, Tiến sĩ Mai Huy Tân công tác tại Trung tâm Thông tin khoa học kỹ thuật thuộc Bộ Năng lượng (nay là Bộ Công thương). Công việc chính của ông lúc bấy giờ là dịch thuật, chọn lọc thông tin và biên tập tài liệu. Tuy nhiên, trong quãng thời gian công tác tại đây, những đề tài nghiên cứu về toán kinh tế của ông rất khó ứng dụng vào thực tế do bối cảnh thời kỳ bao cấp. Đồng lương công chức eo hẹp quy thành tem phiếu, sổ gạo không đủ để trang trải cuộc sống gia đình.

Bước ngoặt đến vào năm 1988, thời điểm đất nước bước vào những năm đầu đổi mới. Cơ quan ông tiếp nhận thêm cán bộ nhưng quỹ lương không được cấp bổ sung, buộc 25 trong tổng số 50 cán bộ phải tự tìm nguồn lương cho bản thân. Giữa lúc khó khăn, ông xung phong đi đầu.

Ban đầu, ông tự đề xuất đề tài nghiên cứu khoa học và được duyệt. Dù nhận lương từ dự án và bảo vệ đạt loại tốt sau một năm, đề tài vẫn không thể ứng dụng thực tế. Không nản chí, ông chuyển hướng sang nhu cầu thiết thực của xã hội. Nhận thấy phong trào xuất khẩu lao động sang Đức đang nở rộ và nhu cầu học tiếng của người lao động rất lớn, ông tự bỏ tiền túi, tập trung viết và cho ra đời bản thảo cuốn sách "Tự học tiếng Đức cho người lao động Việt Nam".

Ngay ngày sách in xong, ông đèo hai cọc sách gồm 100 cuốn ra cổng Cục Lao động nước ngoài và bán sạch chỉ trong vòng 1 tiếng. 1.000 cuốn tiếp theo cũng tìm được chủ nhân chỉ trong một tuần. Tổng cộng có 3.000 cuốn sách được bán. Trừ đi phần vốn ban đầu, toàn bộ số tiền dư ra được ông sung vào quỹ lương để hỗ trợ 25 anh em trong cơ quan đang phải tự bươn chải.

Từ thành công này, ông mở một trung tâm xuất bản không vốn, không trụ sở, mượn cả pháp nhân để xin giấy phép nhưng thắng lớn nhờ bắt đúng mạch nhu cầu thị trường. Cuốn sách "Marketing là gì" do ông biên soạn là cuốn sách marketing đầu tiên tại Hà Nội bằng tiếng Việt, được viết trong bối cảnh kiến thức kinh tế thị trường đang cực kỳ khát khao. Trong 4 năm, trung tâm của ông xuất bản 60 đầu sách, mỗi đầu sách thu lời 1 cây vàng, thậm chí từng được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh biểu dương.

Khi thị trường xuất bản bão hòa vì nạn đạo văn, ông bước sang lĩnh vực thứ hai nhờ học bổng sau tiến sĩ ở Đức về kinh tế thị trường. Ông kết hợp với Viện Goethe thành lập trung tâm văn hóa tiếng Đức, thuê lớp học tại trường tiểu học Lê Ngọc Hân để dạy học vào buổi tối, đồng thời hợp tác với Đài Truyền hình Hà Nội dạy tiếng Đức trên sóng truyền hình, thu hút tới 3.000 học viên chỉ trong 3 năm.

Đến năm 1995, khi hãng ô tô Mercedes-Benz quyết định xây dựng nhà máy lắp ráp tại Việt Nam, các doanh nghiệp phụ trợ của Đức đổ bộ vào nước ta. Được bạn bè gửi gắm, ông trở thành phiên dịch và tư vấn bất đắc dĩ cho tập đoàn này trong hai năm xây dựng nhà máy.

Uy tín và năng lực ngoại ngữ lưu loát như tiếng mẹ đẻ đã giúp ông trở thành trưởng đại diện đồng thời cho 3 hãng lớn tại Hà Nội. Sau 30 năm cống hiến cho các công việc nhà nước và các công việc làm thuê, ở tuổi 52, ông quyết định khép lại chặng đường công chức để chính thức bước vào sự nghiệp kinh doanh.

Sự ra đời của thương hiệu Đức Việt

Ý tưởng sản xuất xúc xích Đức xuất phát từ những năm tháng ông học tập tại Đức và "phải lòng" hương vị xúc xích vùng Thüringen. Sau khi dự án kinh doanh cửa nhựa cùng một người bạn Đức không thành công, cả hai quyết định chuyển hướng sang thực phẩm với suy nghĩ đơn giản: Ai cũng phải ăn uống và đồ ăn luôn là nhu cầu thiết yếu nhất.

Tháng 2/2000, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Dịch vụ Đức Việt ra đời với xưởng sản xuất nhỏ thuê lại rộng 200m² tại quận Thanh Xuân cũ, Hà Nội, cùng 10 công nhân. Vốn khởi điểm khoảng 100.000 USD được trích một phần từ việc bán một phần mặt tiền căn nhà 250m² tại phố cổ Phố Huế (quận Hoàn Kiếm cũ, Hà Nội).

Bằng tư duy toán học, ông Tân tính toán chi tiết: Sản xuất 1kg xúc xích tốn 35.000 đồng, bán ra 50.000 đồng, với mục tiêu sản xuất 20 tấn mỗi năm thì chỉ mất hai năm là thu hồi vốn.

Người bạn Đức lo về máy móc, chuyên gia và kỹ thuật từ một xưởng tư nhân bên Đức, còn ông Tân lo nhà xưởng, tài chính, chiến lược đầu tư và tiếp thị. Chỉ sau 8 tuần động thổ, mẻ xúc xích đầu tiên ra lò. Dù năm đầu tiên vô cùng gian khó, doanh nghiệp vẫn hoàn thành chỉ tiêu 20 tấn sản phẩm.

Để mở rộng sản xuất, ông tiếp tục bán phần nhà còn lại ở phố cổ thu về 1.200 lượng vàng thời bấy giờ để đầu tư nhà máy hiện đại rộng 3ha tại Hưng Yên, khánh thành vào tháng 2/2004. Đến tháng 6/2008, công ty chuyển đổi thành Công ty cổ phần Thực phẩm Đức Việt.

Dưới sự dẫn dắt của ông, Đức Việt vươn lên nhóm ba doanh nghiệp sản xuất xúc xích lớn nhất Việt Nam, sở hữu hệ thống phân phối rộng khắp cả nước, dòng sản phẩm đa dạng từ xúc xích tươi, hun khói đến thực phẩm tiện lợi. Năm 2015, doanh thu công ty vượt mốc 600 tỷ đồng, tổng tài sản đạt 320 tỷ đồng, khẳng định vị thế bằng chất lượng chuẩn mực, nhiều năm đạt danh hiệu Hàng Việt Nam chất lượng cao và Sao Vàng Đất Việt.

Khi doanh nghiệp phát triển đến đỉnh cao với sản lượng 25 tấn mỗi ngày, đứng trước sức ép cạnh tranh khốc liệt từ các "ông lớn" sở hữu nguồn vốn khổng lồ như Vissan hay các tập đoàn nước ngoài đầu tư hàng tỷ USD, một lần nữa tư duy chiến lược của nhà toán học lại lên tiếng. Ông nhận ra “thuyền to thì sóng lớn”, người thức thời là người biết điểm dừng và thời điểm dừng để bảo toàn thành quả.

Tháng 9/2016, sau quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng với hệ thống kiểm toán minh bạch chuẩn Big4, thương vụ M&A lịch sử đã hoàn tất khi Tập đoàn Daesang (Hàn Quốc) chi 710 tỷ đồng (tương đương 32 triệu USD) để mua lại Công ty cổ phần Thực phẩm Đức Việt. Riêng ông Mai Huy Tân nắm giữ 28,62% cổ phần và thu về khoảng 200 tỷ đồng.

Nói về thương vụ, ông chia sẻ hài hước: "M&A xong thì tôi cũng giàu, tôi cũng không biết làm gì với đống tiền này. Đơn giản nhất là gửi tiết kiệm rồi đi chơi... Đấy cũng là câu chuyện lập nghiệp bất đắc dĩ của nhà toán học."

Hiện tại, dù đã bước sang tuổi 77, tinh thần lao động và khát vọng cống hiến của Tiến sĩ Mai Huy Tân chưa bao giờ tắt. Sau khi rời ghế nóng ở Đức Việt, ông tiếp tục thành lập Công ty TNHH Nhịp Cầu Việt Đức (năm 2010) hoạt động trong lĩnh vực xử lý rác thải và năng lượng tái tạo, Công ty cổ phần Tư vấn Đầu tư Phát triển Xanh THDV (năm 2020) và giữ vai trò Giám đốc Viện Kinh tế tuần hoàn và Phát triển bền vững Mekong (từ năm 2021).

Khi nhìn lại cuộc đời, ông cho rằng điều hạnh phúc nhất không phải là tiền tài, mà là cảm giác "được là chính mình", "tự quyết định số phận" và tự tay gây dựng sự nghiệp từ con số không.