TS Lê Duy Bình: Muốn doanh nghiệp Nhà nước dẫn dắt tăng trưởng, phải chấm dứt can thiệp hành chính vào điều hành

Chia sẻ tại tọa đàm "Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp Nhà nước trong bối cảnh mới", TS. Lê Duy Bình - Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, cho rằng một trong những điểm quan trọng nhất của Nghị quyết 79 là yêu cầu doanh nghiệp Nhà nước từng bước áp dụng các chuẩn mực quản trị theo OECD.

Trong đó, điều cốt lõi là tách bạch rõ vai trò của cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu với hoạt động điều hành doanh nghiệp.

"Khi đó, sự can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính sẽ giảm đi, quyền tự chủ của doanh nghiệp sẽ tăng lên. Các quyết định đầu tư và kinh doanh sẽ được đưa ra nhanh hơn, gần với thị trường hơn thay vì phụ thuộc vào quy trình hành chính", ông phân tích.

Theo ông, đây chính là nút thắt lớn nhất trong quản trị doanh nghiệp Nhà nước hiện nay.

"Nếu làm được điều này, chúng ta sẽ trả lại không gian điều hành tự chủ cho các doanh nghiệp như Viettel, Petrovietnam và nhiều doanh nghiệp Nhà nước khác. Quyết định kinh doanh sẽ gần thị trường hơn, nhanh hơn và không còn phụ thuộc quá nhiều vào quyết định hành chính", TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Nhà nước phải chịu kỷ luật thị trường

Một điểm mới khác được chuyên gia Economica đánh giá cao là Nghị quyết 79 đặt doanh nghiệp Nhà nước vào môi trường cạnh tranh trực tiếp và bình đẳng với các thành phần kinh tế khác.

Theo ông, thay vì dựa vào lợi thế sở hữu Nhà nước, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chính năng lực thực tế.

"Chính áp lực từ thị trường và kỷ luật thị trường sẽ khiến doanh nghiệp Nhà nước hoạt động hiệu quả hơn", ông nhận định.

Không chỉ hợp tác với khu vực tư nhân và doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Nhà nước cũng phải cạnh tranh mạnh mẽ hơn để vươn lên.

Đặc biệt, mục tiêu hình thành những doanh nghiệp Nhà nước nằm trong Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới hoặc dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, ASEAN sẽ chỉ có thể đạt được nếu các doanh nghiệp vận hành theo chuẩn mực quản trị hiện đại.

Theo TS. Lê Duy Bình, một yêu cầu quan trọng khác của OECD là nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Ông cho rằng doanh nghiệp Nhà nước thời gian qua đã có nhiều cải thiện trong công bố thông tin nhưng vẫn còn khoảng cách khá lớn so với các chuẩn mực quốc tế.

"Khi minh bạch thông tin được nâng lên, không chỉ cơ quan quản lý mà thị trường cũng sẽ tham gia giám sát doanh nghiệp", ông nói.

Theo đó, các ngân hàng, đối tác, nhà cung cấp, khách hàng và xã hội sẽ cùng tạo nên cơ chế giám sát tự nhiên, buộc doanh nghiệp phải sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Một quan điểm đáng chú ý được TS. Lê Duy Bình nêu ra là doanh nghiệp Nhà nước không phải lúc nào cũng có lợi thế hơn doanh nghiệp tư nhân.

Ông dẫn chứng, trong lĩnh vực nhân sự chất lượng cao, doanh nghiệp Nhà nước đang gặp nhiều rào cản về cơ chế tiền lương và tuyển dụng, khiến việc thu hút chuyên gia, nhà quản trị giỏi khó khăn hơn khu vực tư nhân.

"Bình đẳng không chỉ là tiếp cận vốn, đất đai hay cơ hội kinh doanh mà còn phải bình đẳng trong tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao", ông nhấn mạnh.

Theo ông, nếu doanh nghiệp tư nhân có thể thuê chuyên gia quốc tế hoặc nhà quản trị giỏi theo cơ chế thị trường thì doanh nghiệp Nhà nước cũng cần được trao quyền tương tự.

Học kinh nghiệm quốc tế nhưng phải phù hợp Việt Nam

Từ nghiên cứu các mô hình quản trị doanh nghiệp Nhà nước trên thế giới, TS. Lê Duy Bình cho biết có ba mô hình tiêu biểu.

Đó là mô hình Temasek của Singapore với việc tách hoàn toàn chức năng đầu tư vốn khỏi cơ quan quản lý Nhà nước; mô hình Trung Quốc với cơ chế quản lý vốn chuyên nghiệp thông qua cơ quan đại diện chủ sở hữu; và mô hình Bắc Âu nhấn mạnh cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và quyền tự chủ cao.

Điểm chung của cả ba mô hình là chuyên nghiệp hóa quản trị, trao quyền tự chủ lớn hơn nhưng đồng thời tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình.

"Các doanh nghiệp Nhà nước phải tuân thủ đầy đủ kỷ luật của thị trường, chấp nhận cạnh tranh như doanh nghiệp tư nhân", ông nói.

Tuy nhiên, TS. Lê Duy Bình cho rằng Việt Nam không thể sao chép nguyên mẫu bất kỳ mô hình nào mà cần vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước.

Từ tư duy bảo toàn vốn sang chấp nhận rủi ro

Theo TS. Lê Duy Bình, một thay đổi quan trọng trong Nghị quyết 79 và Luật Quản lý, đầu tư vốn Nhà nước là chuyển từ tư duy bảo toàn vốn tuyệt đối sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Ông cho rằng doanh nghiệp Nhà nước muốn đổi mới sáng tạo thì phải được phép thất bại trong giới hạn nhất định.

"Cần xây dựng văn hóa dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro trong doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ như Viettel, VNPT hay Petrovietnam", ông nhấn mạnh.

Theo chuyên gia Economica, điều quan trọng nhất hiện nay không còn là ban hành thêm chủ trương mới mà là đưa những tư tưởng cải cách của Nghị quyết 79 vào thực tiễn, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và cuộc sống.

"Nếu làm được điều đó, doanh nghiệp Nhà nước sẽ nâng cao năng lực quản trị, sức cạnh tranh và thực sự trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn mới", TS. Lê Duy Bình kết luận.