Bộ Công Thương muốn trao quyền định giá xăng dầu cho doanh nghiệp, chuyên gia nói gì?

Tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, Nhà nước lùi khỏi việc công bố giá xăng dầu

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu với điểm thay đổi đáng chú ý là điều chỉnh cơ chế điều hành giá theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước.

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ vào thứ Năm hằng tuần như hiện nay. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình trên cơ sở công thức giá do Nhà nước quy định.

Sau mỗi lần điều chỉnh, doanh nghiệp phải kê khai và gửi thông tin đến cơ quan quản lý để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Riêng tại vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn nhằm bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp sẽ đi cùng trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý.

Theo ông, Nhà nước chỉ công bố yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để doanh nghiệp áp dụng, qua đó hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.

Muốn theo cơ chế thị trường phải trả quyền quyết định giá cho doanh nghiệp

Theo ông Nguyễn Tiến Thoả, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), dự thảo đã có bước chuyển đáng ghi nhận khi hướng tới cơ chế để doanh nghiệp tự quyết định giá theo tín hiệu thị trường.

Nếu được thực hiện đầy đủ, giá xăng dầu trong nước sẽ bám sát hơn diễn biến quốc tế, phản ánh đúng quan hệ cung - cầu, giảm nguy cơ khan hiếm cục bộ, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, theo ông, dự thảo vẫn tồn tại một "rào cản" khiến cơ chế giá thị trường chưa thực sự trọn vẹn. Ông phân tích, theo Luật Giá, xăng dầu không nằm trong danh mục hàng hóa do Nhà nước định giá mà chỉ thuộc nhóm hàng hóa bình ổn giá. Điều này đồng nghĩa Nhà nước không trực tiếp quyết định giá cũng như các yếu tố cấu thành giá, ngoại trừ những trường hợp thị trường biến động bất thường cần áp dụng biện pháp bình ổn.

Trong khi đó, dự thảo vẫn quy định Nhà nước xác định "chi phí kinh doanh định mức" - một thành phần cấu thành giá mà doanh nghiệp bắt buộc phải áp dụng khi tính giá bán lẻ.

"Đây chính là rào cản cần được tháo gỡ nếu muốn thị trường vận hành đúng cơ chế cạnh tranh", ông Thoả nhấn mạnh.

Đáng chú ý, khoản chi phí này không được điều chỉnh theo biến động thực tế của hoạt động kinh doanh xăng dầu mà lại được cập nhật dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Trong khi CPI phản ánh biến động giá của hơn 670 nhóm hàng hóa, nhiều mặt hàng không liên quan đến kinh doanh xăng dầu.

Theo dự thảo, ba năm một lần Bộ Công Thương mới rà soát và công bố mức chi phí kinh doanh định mức cho giai đoạn tiếp theo. Ông Thoả cho rằng cách làm này chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của doanh nghiệp.

"Nếu Nhà nước vẫn quyết định một yếu tố cấu thành giá thì quyền định giá của doanh nghiệp vẫn chưa thực sự đầy đủ. Muốn giá phản ánh đúng thị trường và tạo động lực cạnh tranh thì cần trả quyền quyết định khoản chi phí này cho doanh nghiệp", ông nói.

Giá có "nhảy múa" nếu doanh nghiệp được tự quyết?

Trước lo ngại việc trao quyền định giá có thể khiến giá xăng dầu biến động mạnh, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cho rằng nếu giá được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thị trường thế giới, hiện tượng tăng giảm giật cục sẽ giảm đáng kể, đặc biệt khi doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá theo ngày.

Dù vậy, ông cũng không loại trừ khả năng xuất hiện những thời điểm giá thế giới tăng đột biến, gây áp lực lên lạm phát, hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống người dân.

Trong những trường hợp này, Nhà nước vẫn cần thực hiện vai trò điều tiết thông qua các công cụ như thuế, phí, quỹ bình ổn và chính sách an sinh xã hội.

Ông cho biết Điều 19 Luật Giá cũng đã quy định rõ: khi cần bình ổn thị trường, Nhà nước có thể áp dụng giá cụ thể, giá tối đa, giá tối thiểu hoặc khung giá đối với hàng hóa thuộc diện bình ổn.

"Nói cách khác, Nhà nước chỉ nên can thiệp trong những tình huống đặc biệt để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Còn trong điều kiện thị trường bình thường, quyền quyết định giá nên thuộc về doanh nghiệp", ông Thoả khẳng định.