TS. Nguyễn Trí Hiếu: Giữa chu kỳ tiền đắt, giá vàng chao đảo, bất động sản đắt đỏ, người cầm tiền mặt có thắng lớn?

Giữa lúc giá vàng biến động, nhiều người bán vàng cắt lỗ hoặc lựa chọn giữ tiền mặt đang đứng trước bài toán nên gửi tiết kiệm thế nào để tối ưu khoản tiền nhàn rỗi. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, mỗi lựa chọn cần được cân nhắc trong bối cảnh lãi suất, tỷ giá và kinh tế thế giới có nhiều biến động.

Thực trạng thanh khoản và nút thắt giảm lãi suất cho vay

Theo số liệu thống kê đến cuối tháng 8, tốc độ tăng trưởng tiền gửi đạt 8,77%, lần đầu vượt tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng 8,38%. Điều này cho thấy dòng tiền tiết kiệm đang quay trở lại hệ thống ngân hàng nhanh hơn tốc độ cho vay.

Đánh giá về diễn biến này, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây là tín hiệu tích cực, giúp giảm áp lực thanh khoản và tạo nguồn cung vốn dồi dào hơn cho các ngân hàng. Tuy nhiên, việc giảm lãi suất cho vay từ nay đến cuối năm để hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tinh thần Nghị quyết 68, vẫn là bài toán khó.

Nguyên nhân cốt lõi là lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại nhiều ngân hàng thương mại vẫn ở mức cao, có nơi lên tới 9%. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, khi ngân hàng huy động vốn với lãi suất 9%, lãi suất cho vay phải ở khoảng 12% mới bảo đảm biên độ lợi nhuận tối thiểu 3% để duy trì hoạt động.

Việc hạ lãi suất cho vay chỉ có thể thực hiện nếu xuất hiện nguồn vốn giá rẻ từ Chính phủ hoặc Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, nguồn lực ngân sách hiện nay còn rất hạn chế.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, TS. Nguyễn Trí Hiếu lo ngại những rủi ro mang tính cấu trúc của hệ thống tài chính. Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện đã chạm mốc 145%, mức rất cao và liên tục được các tổ chức quốc tế cảnh báo. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng, làm gia tăng nguy cơ rủi ro lây lan nếu hệ thống gặp trục trặc.

Bên cạnh đó, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng vốn huy động (LDR) của toàn hệ thống hiện khoảng 115%, trong khi ngưỡng an toàn theo chuẩn mực chỉ nên duy trì quanh mức 85% để bảo đảm khả năng chi trả cho người gửi tiền. Chênh lệch này cho thấy các ngân hàng đang cho vay vượt quá lượng vốn huy động, tiềm ẩn những điểm nghẽn về an toàn hệ thống.

Tái cấu trúc thị trường vốn, phát triển các công cụ tài chính mới

Để đáp ứng nhu cầu vốn lớn cho mục tiêu phát triển kinh tế giai đoạn 2026–2030, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết ngân sách nhà nước hiện chỉ có thể đáp ứng khoảng 20%, trong khi 80% còn lại phải dựa vào nguồn lực tư nhân và các định chế tài chính.

Hiện nay, các ngân hàng thương mại Việt Nam vận hành theo mô hình đa năng, sử dụng nguồn vốn huy động ngắn hạn để tài trợ cho các dự án dài hạn từ 5 đến 30 năm. Để giải quyết tình trạng chênh lệch kỳ hạn này, ông đề xuất tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thành hai khối: Ngân hàng thương mại, chuyên huy động vốn và cho vay ngắn hoặc trung hạn; và Ngân hàng đầu tư, huy động vốn dài hạn để đầu tư vào các dự án lớn.

Song song với tái cấu trúc ngân hàng, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh cần mở rộng thị trường vốn nhằm giảm sự phụ thuộc vào tín dụng. Ông đề xuất Việt Nam nghiên cứu áp dụng mô hình quỹ hưu trí tự nguyện 401K tương tự Mỹ.

Theo cơ chế này, người lao động tự nguyện trích 3–5% lương hằng tháng vào quỹ, doanh nghiệp đóng góp khoản đối ứng tương đương. Nguồn tiền được đầu tư trên thị trường chứng khoán, qua đó tạo nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Một công cụ khác được ông đề xuất là chứng khoán hóa các khoản nợ. Theo đó, các khoản cho vay dài hạn, đặc biệt là nợ bất động sản, được đóng gói và bán lại cho các quỹ đầu tư, giúp ngân hàng giải phóng vốn để tiếp tục quay vòng.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, TS. Nguyễn Trí Hiếu đánh giá thị trường đã chịu tổn thương nghiêm trọng sau các sự cố như Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng SCB, đến nay phục hồi chậm và chưa phát huy hết vai trò kênh dẫn vốn chủ lực.

Chính phủ hiện đặt ra mục tiêu là nâng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp lên tối thiểu 25% GDP vào năm 2030. Để đạt mục tiêu này, ông Hiếu khuyến nghị bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với các doanh nghiệp phát hành quy mô lớn. Việc thẩm định khách quan từ bên thứ ba sẽ giúp minh bạch thông tin, củng cố niềm tin và giảm rủi ro cho nhà đầu tư, đặc biệt là những cá nhân còn hạn chế về khả năng phân tích báo cáo tài chính.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), nhóm chiếm 98% tổng số doanh nghiệp nhưng chỉ tiếp cận được khoảng 40% nguồn vốn, TS. Nguyễn Trí Hiếu đề xuất nâng cao năng lực Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương theo Nghị định 34/2018. Theo ông, cần tăng vốn điều lệ của quỹ lên mức hàng nghìn tỷ đồng để tạo điểm tựa bảo lãnh thực chất cho doanh nghiệp vay vốn ngân hàng.

Đối với doanh nghiệp lớn, ông khuyến nghị không nên phụ thuộc hoàn toàn vào hạn mức tín dụng ngân hàng mà cần chủ động xây dựng phương án cấu trúc vốn, kế hoạch kinh doanh và dự báo tài chính chuẩn mực để thu hút các quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

Gửi tiết kiệm hay đầu tư vàng, chứng khoán, bất động sản? Chuyên gia chỉ cách quản lý tiền mặt

Phân tích dòng tiền gửi tiết kiệm của người dân, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định trong bối cảnh lãi suất có thể tăng, người gửi tiền nên ưu tiên các kỳ hạn ngắn từ 3 đến 6 tháng. Cách gửi này giúp duy trì tính linh hoạt, dễ dàng chuyển sang mức lãi suất cao hơn khi tiền gửi đáo hạn.

Đối với những người nắm giữ lượng tiền mặt lớn hoặc vừa bán vàng cắt lỗ, ông khuyến nghị có thể trực tiếp đàm phán với ngân hàng để nhận mức lãi suất ưu đãi cho các khoản gửi dài hạn. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tiền gửi ngân hàng vẫn là kênh trú ẩn an toàn nhất đối với những người ưu tiên sự ổn định.

Với thị trường chứng khoán, ông đánh giá đây là kênh đầu tư triển vọng trong thời gian tới, nhờ kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ đổ mạnh khi Việt Nam được nâng hạng từ thị trường Cận biên lên Mới nổi.

Ngược lại, TS. Nguyễn Trí Hiếu tỏ ra dè dặt với thị trường bất động sản do mặt bằng giá vẫn ở mức rất cao, vượt khả năng tài chính của phần lớn người dân. Theo dữ liệu thống kê, giá nhà tại các đô thị lớn hiện gấp khoảng 40 lần thu nhập hằng năm, trong khi mức bình quân cả nước là 24–25 lần. Điều này đồng nghĩa người lao động phải dành dụm từ 20 đến 40 năm, không chi tiêu, mới có đủ tiền mua nhà.

Đối với ngoại tệ, ông lưu ý người dân chỉ được phép nắm giữ hoặc bán cho ngân hàng, không được tự do mua bán trên thị trường tự do do đây là hoạt động kinh doanh có điều kiện.

Để đầu tư hiệu quả, TS. Nguyễn Trí Hiếu khuyên nhà đầu tư cá nhân tuân thủ nghiêm kỷ luật tài chính, dựa trên ba mục tiêu cốt lõi: an toàn vốn, lợi nhuận và thanh khoản.