Từ 2026, quy định lại nhiều khoản bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Người dân được hưởng gì, áp dụng địa phương nào?

Tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề được nhiều người dân quan tâm trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển hạ tầng giai đoạn 2026-2030. Nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội sẽ triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và phát triển không gian công cộng, đồng nghĩa công tác thu hồi đất tiếp tục được thực hiện trên diện rộng.

Để làm cơ sở thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, UBND TP Hà Nội đã ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-UBND quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố. Theo Chương II của Quy định ban hành kèm theo quyết định này, nhiều khoản bồi thường được xác định cụ thể đối với từng loại đất, tài sản và trường hợp phát sinh.

Quy định nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Đối với chi phí đầu tư vào đất còn lại, trường hợp người có đất bị thu hồi không có hồ sơ, chứng từ chứng minh đã đầu tư vào đất thì vẫn được bồi thường theo mức quy định.

Cụ thể:

- Đối với đất nông nghiệp trồng lúa nước và đất trồng cây hằng năm, mức bồi thường là 50.000 đồng/m2; đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản là 35.000 đồng/m2, với mức bồi thường tối đa không quá 250 triệu đồng/người sử dụng đất.

- Đối với đất rừng sản xuất, trường hợp bị thu hồi đến 1 ha được bồi thường 25.000 đồng/m2; trường hợp bị thu hồi trên 1 ha được bồi thường 7.500 đồng/m2, mức bồi thường tối đa không quá 500 triệu đồng/người sử dụng.

- Đối với đất phi nông nghiệp được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, mức bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại là 35.000 đồng/m2.

- Đối với thiệt hại về nhà ở và công trình xây dựng gắn liền với đất, khoản tiền bồi thường được tính bằng 60% giá trị hiện có của nhà ở, công trình xây dựng đối với các trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều 102 Luật Đất đai 2024.

- Trường hợp nhà ở hoặc công trình bị cắt xén, phá dỡ một phần nhưng phần còn lại vẫn bảo đảm khả năng sử dụng thì ngoài phần diện tích phải phá dỡ theo quy hoạch, chủ sở hữu còn được bồi thường bổ sung phần bị ảnh hưởng.

- Đối với nhà khung bê tông cốt thép hoặc kết cấu khung thép, diện tích được bồi thường bổ sung được tính từ chỉ giới cắt xén theo quy hoạch đến khung kết cấu chịu lực gần nhất.

- Đối với nhà xây gạch chịu lực bị cắt xén một phần, diện tích được bồi thường bổ sung bằng chiều rộng mặt tiền trước khi cắt xén nhân với chiều sâu 1 m và nhân với số tầng bị cắt xén.

Ngoài ra, chủ sở hữu còn được bồi thường chi phí hoàn trả mặt tiền nhà ở, công trình theo công thức quy định tại Quyết định 40/2026/QĐ-UBND, căn cứ vào chiều rộng mặt tiền, đơn giá xây dựng mới, chiều sâu 1 m và số tầng bị cắt xén.

- Đối với nhà, công trình xây dựng không đủ tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật chuyên ngành, đơn vị thực hiện bồi thường sẽ căn cứ hồ sơ hiện trạng, biên bản điều tra và trường hợp cần thiết sẽ thuê đơn vị tư vấn đủ năng lực lập hồ sơ thiết kế, dự toán xây dựng công trình mới có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương để trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường.

- Đối với người đang sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước nằm trong phạm vi thu hồi đất phải phá dỡ, Quyết định quy định được bồi thường chi phí tự cải tạo, sửa chữa, nâng cấp theo đơn giá xây dựng mới do UBND TP Hà Nội quy định đối với từng hạng mục đã cải tạo, sửa chữa, nâng cấp, trừ trường hợp xây dựng cơi nới trái phép hoặc xây dựng trên phần đất lưu không.

Quy định về hỗ trợ di chuyển, hạn chế sử dụng đất và nguyên tắc bồi thường

Quyết định cũng quy định cụ thể việc bồi thường, hỗ trợ khi phải di chuyển mồ mả.

Theo đó, hộ gia đình di chuyển mồ mả về khu đất do Nhà nước bố trí được bồi thường theo đơn giá cụ thể do UBND TP Hà Nội quy định. Trường hợp tự lo đất để di chuyển mồ mả thì ngoài khoản bồi thường theo quy định còn được hỗ trợ thêm 15 triệu đồng mỗi mộ.

Đối với trường hợp trong thời gian giải phóng mặt bằng có người thân qua đời nhưng không thể an táng tại nghĩa trang theo thông lệ địa phương do nghĩa trang nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng thì hộ gia đình được hỗ trợ 15 triệu đồng mỗi mộ và không được hưởng các khoản bồi thường, hỗ trợ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 9 của Quy định.

Đối với mộ xây có kiến trúc đặc biệt, mộ vô chủ, mộ có nhiều tiểu hoặc mộ hung táng, việc bồi thường, di chuyển được thực hiện theo các phương án, dự toán và đơn giá cụ thể quy định tại Quyết định 40/2026/QĐ-UBND.

Về chi phí di chuyển tài sản, hộ gia đình, cá nhân được bồi thường 10 triệu đồng nếu di chuyển chỗ ở trong phạm vi TP Hà Nội và 15 triệu đồng nếu chuyển chỗ ở đến tỉnh, thành phố khác.

Đối với tổ chức có máy móc, dây chuyền sản xuất và tài sản hợp pháp có thể tháo dỡ, di chuyển, đơn vị thực hiện bồi thường sẽ thuê đơn vị tư vấn lập dự toán chi phí tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt lại để trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Quyết định cũng quy định việc bồi thường thiệt hại trong trường hợp đất không bị thu hồi nhưng bị hạn chế khả năng sử dụng do nằm trong hành lang bảo vệ an toàn công trình hoặc khu vực bảo vệ. Việc xem xét bồi thường phải căn cứ vào văn bản xác định ảnh hưởng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bản vẽ xác định phạm vi đất bị ảnh hưởng và văn bản về biến động sử dụng đất, tài sản.

Đối với diện tích đất ở và các loại đất khác đủ điều kiện được bồi thường trong cùng thửa đất ở nhưng không bị thu hồi, chỉ bị hạn chế khả năng sử dụng thì chủ sử dụng đất được bồi thường một lần bằng 80% đơn giá bồi thường của loại đất tương ứng.

Về nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, Điều 4 Quy định ban hành kèm theo Quyết định 40/2026/QĐ-UBND nêu rõ việc bồi thường về đất trên địa bàn TP Hà Nội cơ bản được thực hiện bằng tiền.

Đối với hộ gia đình, cá nhân và người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài đang sử dụng đất ở, sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất, nếu đủ điều kiện được bồi thường và bị thu hồi toàn bộ đất ở hoặc phần đất còn lại sau thu hồi nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép tách thửa, đồng thời không còn nhà ở, đất ở nào khác trên địa bàn xã, phường nơi có đất bị thu hồi thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất, mua nhà ở tái định cư theo quy định hoặc được bồi thường bằng tiền theo quy định của Quyết định 40/2026/QĐ-UBND.