Từ tháng 9, BHXH, BHYT thay đổi hàng loạt: Người dân cần đặc biệt lưu ý 4 điều

Liên thông thủ tục, thay mã số BHXH bằng số định danh cá nhân

Từ ngày 1/9/2026, Nghị định 301/2026/NĐ-CP ngày 30/7/2026 của Chính phủ chính thức có hiệu lực, quy định việc liên thông điện tử các thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ BHYT cho trẻ em dưới 6 tuổi. Quy trình này đồng thời được bổ sung thủ tục cấp thẻ Căn cước cho trẻ dưới 6 tuổi.

Theo quy định mới, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Tư pháp tiếp nhận hồ sơ đăng ký khai sinh từ Cổng Dịch vụ công quốc gia. Thông báo hẹn trả kết quả được gửi đến người yêu cầu thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VNeID hoặc tin nhắn điện thoại tự động.

Thời gian giải quyết nhóm thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ BHYT cho trẻ dưới 6 tuổi không quá 3 ngày làm việc kể từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận đủ hồ sơ. Trường hợp cần xác minh, thời gian giải quyết không quá 5 ngày làm việc.

Nếu người dân đồng thời lựa chọn cấp thẻ Căn cước cho trẻ dưới 6 tuổi, thủ tục này được giải quyết trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc kể từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận hồ sơ điện tử từ Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Đáng chú ý, dữ liệu giữa các hệ thống phải được đồng bộ chậm nhất 10 phút sau khi thủ tục được giải quyết. Cơ quan thực hiện thủ tục tiếp theo phải phản hồi trạng thái tiếp nhận trong thời gian không quá 2 giờ làm việc kể từ khi nhận được dữ liệu từ Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Một thay đổi khác được áp dụng từ ngày 1/9/2026 là việc chuyển đổi sử dụng số định danh cá nhân/căn cước công dân (ĐDCN/CCCD) thay cho mã số BHXH trên các phần mềm nghiệp vụ của BHXH Việt Nam.

Theo Kế hoạch 3115/KH-BHXH ngày 13/8/2026, BHXH Việt Nam triển khai chuyển đổi theo hai giai đoạn. Giai đoạn chuẩn hóa dữ liệu, chuẩn bị hệ thống được thực hiện từ ngày 15/8 đến trước ngày 1/9/2026. Từ ngày 1/9, hệ thống bắt đầu chuyển đổi dữ liệu và vận hành theo phương thức mới.

Việc chuyển đổi được thực hiện trên toàn hệ thống, bao gồm các phần mềm về thu và quản lý sổ, thẻ; xét duyệt chính sách; giao dịch BHXH điện tử; ứng dụng VssID; kế toán tập trung; Hệ thống thông tin Giám định BHYT và các hệ thống khác đang sử dụng mã số BHXH.

BHXH Việt Nam cho biết việc thay đổi này chỉ là phương thức định danh trên hệ thống, không làm thay đổi quá trình tham gia, dữ liệu đóng - hưởng, giá trị sử dụng thẻ BHYT hay quyền lợi khám, chữa bệnh BHYT của người tham gia.

Quá trình chuyển đổi phải bảo đảm chính xác, an toàn, đồng bộ, giữ nguyên đầy đủ dữ liệu và lịch sử tham gia, hưởng các chế độ, chính sách, đồng thời không làm gián đoạn hoạt động nghiệp vụ và ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người tham gia.

Đối với người dân, việc chuyển đổi chủ yếu được thực hiện trên hệ thống của cơ quan BHXH. BHXH Việt Nam khuyến nghị người tham gia theo dõi thông tin trên ứng dụng VssID và sử dụng số ĐDCN/CCCD theo hướng dẫn sau khi hệ thống hoàn tất chuyển đổi.

Tăng chế tài xử phạt, thay đổi cách nhận lương hưu và trợ cấp

Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực.

Nghị định gồm 6 chương, 68 điều, quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức và mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản, xử phạt và thi hành các hình thức xử phạt trong các lĩnh vực liên quan.

Trong lĩnh vực BHXH, hình thức xử phạt chính gồm cảnh cáo hoặc phạt tiền. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân còn có thể bị áp dụng các biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật vi phạm hành chính, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc trục xuất người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

Nghị định 283/2026/NĐ-CP đồng thời thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP kể từ ngày có hiệu lực.

Đối với hành vi vi phạm xảy ra và kết thúc trước thời điểm nghị định mới có hiệu lực nhưng được phát hiện hoặc đang được xem xét, giải quyết sau đó, việc xử lý được thực hiện theo quy định có hiệu lực tại thời điểm hành vi được thực hiện. Với hành vi xảy ra trước nhưng vẫn đang tiếp diễn khi nghị định mới có hiệu lực, việc xử lý áp dụng theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Một thay đổi đáng chú ý khác sẽ được áp dụng từ ngày 28/9/2026 là cơ chế sử dụng tài khoản hưởng an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID theo Nghị định 320/2026/NĐ-CP ngày 13/8/2026 của Chính phủ.

Theo quy định, tài khoản hưởng an sinh xã hội là thông tin định danh trên ứng dụng định danh quốc gia, cho phép người có danh tính điện tử tích hợp tài khoản thanh toán, ví điện tử hoặc tài khoản tiền di động để tiếp nhận các khoản hỗ trợ, hưu trí, chi trả an sinh xã hội và các khoản kinh phí hợp pháp khác.

Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội sẽ thực hiện chi trả các khoản hỗ trợ, hưu trí và an sinh xã hội từ ngân sách nhà nước bằng hình thức chuyển khoản vào tài khoản hưởng an sinh xã hội trên ứng dụng định danh quốc gia.

Tuy nhiên, với trường hợp người thụ hưởng chưa tạo lập tài khoản hưởng an sinh xã hội và chưa có văn bản ủy quyền tiếp nhận, việc chi trả vẫn được thực hiện bằng các hình thức khác theo quy định.

Đáng lưu ý, tài khoản hưởng an sinh xã hội trên VNeID không phải là một tài khoản ngân hàng độc lập. VNeID chỉ đóng vai trò nền tảng định danh, nơi người dân có thể tích hợp tài khoản thanh toán, ví điện tử hoặc tài khoản tiền di động để nhận các khoản chi trả an sinh xã hội.

Cơ chế mới được kỳ vọng tạo thêm phương thức kết nối và chi trả các chế độ an sinh xã hội trên nền tảng số, góp phần nâng cao tính thuận tiện, minh bạch và an toàn trong quá trình chi trả lương hưu, trợ cấp và các khoản hỗ trợ cho người thụ hưởng.