Từ vụ Nhật Nam huy động 9.113 tỷ đồng: TS Nguyễn Minh Phong chỉ ra dấu hiệu nguy hiểm nhất

Dấu hiệu nguy hiểm nhất

Chia sẻ tại talkshow "Vì sao 'Hợp đồng kỳ nghỉ' dễ là cái bẫy khiến người già có tiền mắc phải?", chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Minh Phong cho rằng huy động vốn để cùng đầu tư không phải là hoạt động bất thường trong nền kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, ranh giới giữa một hoạt động đầu tư bình thường và một mô hình huy động vốn tiềm ẩn rủi ro nằm ở cách dự án tạo ra dòng tiền và sử dụng nguồn vốn huy động.

Theo vị chuyên gia, dấu hiệu đáng lo ngại nhất của các mô hình huy động vốn rủi ro nằm ở việc nguồn tiền chi trả cho nhà đầu tư không đến từ hoạt động kinh doanh thực tế mà đến từ dòng tiền của những người tham gia sau.

"Nếu dòng tiền đến từ việc người sau tham gia rồi lấy trả cho người trước thì đó là cực kỳ nguy hiểm. Đây là mô hình đa cấp", ông cảnh báo.

Vị chuyên gia cho rằng khi đó, dự án gần như không còn ý nghĩa kinh tế thực sự. Nhà đầu tư không còn quan tâm đến sản phẩm, thị trường hay hiệu quả kinh doanh mà chỉ tập trung vào việc có thêm người mới tham gia hay không.

Khi người tham gia mới liên tục được lôi kéo vào hệ thống, dòng tiền vẫn được duy trì và tạo cảm giác dự án đang hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, bản chất đây chỉ là vòng quay tài chính phụ thuộc hoàn toàn vào dòng vốn mới.

"Nguy cơ lớn nhất và nguy hiểm nhất là biến dự án huy động vốn đầu tư thành một dự án huy động vốn đa cấp", TS Nguyễn Minh Phong nhận định.

Ông cho biết thị trường đã chứng kiến không ít trường hợp dự án chỉ tồn tại trên giấy hoặc được quảng bá bằng những viễn cảnh hấp dẫn nhưng không có nền tảng kinh doanh thực chất phía sau. Đơn cử như câu chuyện từng gây xôn xao tại khu vực Tây Nguyên nhiều năm trước, khi một số doanh nghiệp kêu gọi người dân góp vốn vào các dự án trồng cây Maca với những viễn cảnh hấp dẫn về xuất khẩu và lợi nhuận lớn trong tương lai.

"Những dự án như vậy thường vẽ ra một cơ hội đầu tư rất hấp dẫn để tạo lòng tin, từ đó kích thích người dân bỏ tiền", TS Nguyễn Minh Phong nhận định.

Bài học từ vụ Nhật Nam huy động hơn 9.100 tỷ đồng

Một trong những thủ thuật phổ biến của các mô hình huy động vốn rủi ro là tạo niềm tin ban đầu bằng việc chi trả lợi nhuận đúng cam kết trong thời gian ngắn.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, sau một vài tháng đầu nhận được tiền, nhà đầu tư thường hình thành niềm tin rằng dự án hoạt động hiệu quả. Đây cũng là thời điểm doanh nghiệp tiếp tục kêu gọi góp thêm vốn hoặc gia hạn đầu tư.

Khi đã bỏ tiền vào dự án, nhiều người rơi vào trạng thái tâm lý "đâm lao phải theo lao".

Họ lo sợ mất khoản tiền đã đầu tư nên tiếp tục rót thêm vốn với hy vọng cứu vãn hoặc thu hồi khoản đầu tư trước đó. Từ vài chục triệu đồng ban đầu, số tiền có thể tăng lên hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng.

TS Nguyễn Minh Phong gọi đây là "bẫy chi phí bổ sung" và "bẫy kỳ vọng", khi nhà đầu tư liên tục bỏ thêm tiền nhưng quyền lợi thực tế không tăng lên tương ứng.

"Càng đóng thêm tiền, người ta càng sợ mất nhiều hơn và tiếp tục bị cuốn vào vòng xoáy đó", ông nói.

Những cảnh báo trên được TS Nguyễn Minh Phong liên hệ trực tiếp với vụ án xảy ra tại Công ty CP Đầu tư Thương mại Bất động sản Nhật Nam. Theo cáo trạng, từ năm 2019 đến năm 2023, doanh nghiệp này đã ký hơn 43.000 hợp đồng hợp tác kinh doanh với hàng chục nghìn nhà đầu tư trên cả nước và huy động khoảng 9.113 tỷ đồng.

Cơ quan điều tra xác định phần lớn số tiền huy động không được sử dụng đúng cam kết để đầu tư các dự án bất động sản mà được dùng để chi trả cho nhà đầu tư trước, phục vụ hoạt động doanh nghiệp và nhiều mục đích khác.

Đáng chú ý, nhiều nhà đầu tư đã bị thu hút bởi các gói đầu tư với mức lợi nhuận được quảng bá lên tới gần 200%/năm. Theo TS Nguyễn Minh Phong, riêng việc cam kết mức lợi nhuận như vậy đã là dấu hiệu phi thực tế.

"Có thể có những dự án mang lại lợi nhuận cao trong một giai đoạn ngắn, nhưng không thể duy trì cam kết lợi nhuận 200% trong nhiều năm. Điều đó đi ngược lại quy luật kinh tế thông thường", ông phân tích.

Tuy nhiên, vị chuyên gia nhấn mạnh rằng mức lợi nhuận cao chưa phải yếu tố nguy hiểm nhất. Điều đáng lo hơn là khi dòng tiền thực từ hoạt động sản xuất, kinh doanh bị xóa nhòa và toàn bộ hệ thống chỉ còn vận hành dựa trên việc liên tục thu hút người mới tham gia.

Khi đó, mô hình không tạo ra của cải vật chất cho xã hội mà chỉ tạo ra những hệ lụy về tài chính, nợ nần, tranh chấp và bất ổn xã hội.

"Bài học lớn nhất từ những vụ việc như Nhật Nam là nhà đầu tư phải nhìn vào nguồn gốc của dòng tiền, chứ không phải nhìn vào lời hứa lợi nhuận", TS Nguyễn Minh Phong khuyến nghị.