Vành đai lớn nhất miền Bắc: Dài 350km đi qua 7 tỉnh thành, vốn đầu tư hơn 280.000 tỷ

Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Dự án xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Phiên họp do Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành.

Thay mặt Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh việc sớm đầu tư tuyến Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội và giảm áp lực cho hệ thống giao thông hiện hữu.

Theo đề xuất, dự án có tổng chiều dài khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến cao tốc chính được đầu tư với quy mô 6 làn xe, vận tốc thiết kế từ 100 - 120km/h; đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế từ 60 - 80km/h.

Về phương án thiết kế sơ bộ, Chính phủ cho biết hướng tuyến được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt, bảo đảm chiều dài ngắn nhất có thể, đồng thời hạn chế tối đa khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến hiện đã nhận được sự thống nhất bằng văn bản của cả 7 địa phương có dự án đi qua.

Dự án dự kiến đầu tư đồng bộ các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình và Phú Thọ, cùng hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành và các trạm dừng nghỉ hiện đại.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, phạm vi thu hồi đất được thực hiện theo toàn bộ mặt cắt ngang của tuyến Vành đai 5. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 4.011ha, với kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Liên quan đến phương thức đầu tư, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Chính phủ đã nghiên cứu cả hai phương án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương án PPP hiện chưa bảo đảm tính khả thi về tài chính.

Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm của từng phương án, Chính phủ đề xuất trước mắt triển khai dự án bằng hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ tổ chức thu phí tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng huy động nguồn lực theo phương thức PPP.

Theo tờ trình, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong đó, phần tuyến cao tốc chính cần khoảng 215.192 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, còn hệ thống đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng do ngân sách địa phương bảo đảm. Giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng cho dự án.

Về lộ trình đầu tư, Chính phủ đề xuất chuẩn bị đầu tư toàn bộ chiều dài 349km để tạo cơ sở huy động nguồn lực. Riêng giai đoạn đầu sẽ ưu tiên đầu tư khoảng 116km tuyến cao tốc phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Đây là đoạn tuyến có nhu cầu vận tải lớn, nhiều dư địa phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics, phù hợp với khả năng cân đối vốn trong giai đoạn trước mắt. Đối với hệ thống đường song hành, quy mô và thời điểm triển khai sẽ được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.

Nếu được thông qua, dự án sẽ bắt đầu chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, triển khai xây dựng từ năm 2027 và cơ bản hoàn thành vào năm 2030. Các đoạn tuyến còn lại sẽ tiếp tục huy động nguồn lực để đẩy nhanh đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để bảo đảm tiến độ triển khai, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù. Trong đó có 8 chính sách đã từng được áp dụng tại một số dự án quan trọng quốc gia, gồm điều chỉnh chủ trương đầu tư, thẩm định nguồn vốn, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bãi đổ chất thải xây dựng, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch và cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất dọc tuyến. Bên cạnh đó là 2 chính sách mới liên quan đến bồi thường cho doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Thẩm tra Tờ trình của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo Luật Đầu tư công và hồ sơ cơ bản đủ điều kiện theo quy định. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ dân bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư và các đối tượng yếu thế.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ hơn hiệu quả đầu tư, mối liên kết với các dự án giao thông trọng điểm, cơ chế phối hợp giữa các địa phương, trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện; đồng thời cập nhật tổng mức đầu tư, nguồn vốn, khả năng cân đối vốn và cam kết bố trí vốn của 7 địa phương có dự án đi qua.

Cơ quan thẩm tra cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu phương án đầu tư theo từng giai đoạn nếu nguồn lực giai đoạn 2026-2030 chưa đáp ứng nhu cầu; đồng thời chuẩn bị đầy đủ phương án bồi thường, tái định cư, nguồn vật liệu xây dựng, cơ chế khai thác quỹ đất và đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư nhằm bảo đảm tính khả thi, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.