Việt Nam sắp có khu kinh tế đặc biệt đầu tiên, chuẩn bị trình Chính phủ công nhận

Đặc khu Phú Quốc hiện đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi hàng loạt công trình hạ tầng được triển khai để chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC 2027. Cùng với cơ hội mở rộng kết nối quốc tế, tốc độ gia tăng đầu tư, du lịch và các hoạt động dịch vụ cũng đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức quản lý đối với hòn đảo lớn nhất Việt Nam.

Theo số liệu được công bố tại cuộc họp thẩm tra đề án ngày 28/10, chỉ trong 9 tháng năm 2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn Phú Quốc đã đạt hơn 39.166 tỷ đồng, tăng 39,41% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện vượt 60.261 tỷ đồng, cho thấy quy mô nguồn lực đang đổ vào địa phương.

Trước đó, giai đoạn 2021-2025, Phú Quốc thu hút hơn 114.800 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt trên 198.500 tỷ đồng. Riêng năm 2025, đảo ngọc đón hơn 8,2 triệu lượt khách, bao gồm trên 1,8 triệu khách quốc tế.

Những con số này phản ánh vai trò ngày càng lớn của Phú Quốc trong cơ cấu kinh tế An Giang, đồng thời cho thấy áp lực đối với hệ thống hạ tầng, quản lý đất đai, môi trường và cung ứng dịch vụ công khi quy mô phát triển tiếp tục mở rộng.

Trong bối cảnh đó, sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI đã thông qua nghị quyết đối với Đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là Khu kinh tế đặc biệt, mở đường cho việc hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Khác với việc đơn thuần xác lập một danh xưng mới, đề án hướng đến thay đổi cách thức tổ chức và điều hành các hoạt động kinh tế trên đảo. Trọng tâm là xây dựng mô hình quản lý tích hợp, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền đặc khu trong xử lý những vấn đề phát sinh trực tiếp tại địa bàn.

Theo phương án được đề xuất, nhiều thẩm quyền hiện thuộc UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các sở, ngành sẽ được nghiên cứu phân cấp tối đa cho UBND đặc khu Phú Quốc và các cơ quan trực thuộc, trong giới hạn pháp luật cho phép.

An Giang cũng kiến nghị chuyển Vườn quốc gia Phú Quốc cùng một số đơn vị sự nghiệp về chính quyền đặc khu quản lý, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn lực, trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và duy trì các hoạt động bảo tồn thiên nhiên.

Nếu được chấp thuận, mô hình mới được kỳ vọng giúp rút ngắn quá trình xử lý công việc, tăng khả năng phối hợp giữa quy hoạch, đầu tư, đất đai và vận hành hạ tầng. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi Phú Quốc đang phát triển đồng thời các dự án giao thông, du lịch, đô thị và dịch vụ quy mô lớn.

Đề án xác định phạm vi khu kinh tế đặc biệt dự kiến bao trùm toàn bộ địa giới hành chính đặc khu Phú Quốc, không bao gồm đặc khu Thổ Châu, với diện tích 575,29 km2. Tính đến cuối năm 2025, khu vực này có 179.060 người, trong đó hơn 51.000 người tạm trú.

Về quy mô phát triển, An Giang đặt mục tiêu huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030. Đến năm 2030, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn Phú Quốc dự kiến đạt 66.292 tỷ đồng, lượng khách du lịch khoảng 15 triệu lượt mỗi năm.

Định hướng phát triển cũng không giới hạn ở hoạt động nghỉ dưỡng. Phú Quốc được kỳ vọng hình thành hệ sinh thái dịch vụ đa dạng hơn, từ hội nghị, triển lãm, thương mại, logistics đến y tế, giáo dục chất lượng cao và các ngành kinh tế biển.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng kinh tế và dân số cũng kéo theo những thách thức về nhà ở, cấp nước, xử lý chất thải và bảo vệ hệ sinh thái. Theo thông tin từ Báo Điện tử Chính phủ, đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 có 90% dân số sử dụng nước sạch và 98% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom.

Đặc biệt, việc tổ chức APEC 2027 được xem là cơ hội để Phú Quốc nâng cấp năng lực hạ tầng và vị thế quốc tế. Song bài toán dài hạn không chỉ nằm ở việc hoàn thành các công trình phục vụ sự kiện, mà còn ở khả năng khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng sau APEC, thu hút các hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao và bảo đảm chất lượng sống cho người dân.

Chủ tịch HĐND tỉnh An Giang Trần Thị Thanh Hương nhấn mạnh, việc thông qua đề án là bước quan trọng để hoàn thiện hồ sơ trình Trung ương xem xét, đồng thời tạo cơ sở nghiên cứu mô hình quản lý phù hợp hơn với tiềm năng và vị thế của Phú Quốc.

Sau khi được HĐND tỉnh thông qua, UBND tỉnh An Giang sẽ tiếp tục hoàn chỉnh đề án, phối hợp với các bộ, ngành trong quá trình thẩm định và trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Như vậy, Phú Quốc hiện mới ở giai đoạn đề nghị công nhận khu kinh tế đặc biệt. Dù chưa phải quyết định cuối cùng, động thái này cho thấy An Giang đang tìm kiếm một cơ chế quản lý tương xứng với quy mô phát triển của đảo ngọc, trong bối cảnh địa phương vừa tăng tốc chuẩn bị APEC 2027, vừa hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ và du lịch biển mang tầm quốc tế.