Việt Nam vươn lên dẫn đầu thế giới ở 2 bảng xếp hạng đặc biệt

Theo Báo cáo GII 2026 được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố ngày 29/9 tại Geneva (Thụy Sĩ), Việt Nam xếp thứ 43, tăng một bậc so với năm 2025 và đạt mục tiêu Chính phủ giao trong năm nay.

Đáng chú ý, trong một thập niên, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng 16 bậc, từ vị trí 59 năm 2016 lên 43 năm 2026.

Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ (hạng 38). Trong ASEAN, Việt Nam đứng thứ ba, sau Singapore (hạng 5) và Malaysia (hạng 34), đồng thời đứng trên Thái Lan (hạng 44).

Hai chỉ số đứng đầu thế giới

Điểm nổi bật trong GII 2026 là Việt Nam tiếp tục đứng số 1 thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao trong tổng thương mại và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo trong tổng thương mại.

Ngoài 2 vị trí dẫn đầu này, Việt Nam còn có 3 chỉ số nằm trong nhóm 10 nền kinh tế đứng đầu thế giới. Tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao đứng thứ 3, số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển đứng thứ 5 và tốc độ tăng năng suất lao động đứng thứ 6.

Một số chỉ số khác cũng có thứ hạng đáng chú ý như tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển do doanh nghiệp trang trải đứng thứ 13, tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân thứ 14 và mức độ đa dạng của sản xuất trong nước thứ 19.

Những kết quả này cho thấy lợi thế nổi bật của Việt Nam hiện nằm ở khả năng tham gia các chuỗi sản xuất và thương mại toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và hàng hóa sáng tạo.

Đầu ra đổi mới sáng tạo tăng mạnh

Theo báo cáo, thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng từ vị trí 37 lên 35. Trong đó, trụ cột sản phẩm tri thức và công nghệ tăng 4 bậc, từ 39 lên 35.

WIPO đánh giá Việt Nam là một trong những nền kinh tế thu nhập trung bình có tốc độ cải thiện GII đáng kể trong dài hạn. Việt Nam cũng duy trì 16 năm liên tiếp có kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn mức được kỳ vọng so với trình độ phát triển.

Một số chỉ số đầu ra tiếp tục cải thiện. Sản lượng công nghệ cao đứng thứ 25 thế giới; mức độ phức tạp của sản xuất và xuất khẩu tăng 8 bậc lên vị trí 44; số đơn đăng ký sáng chế theo nước xuất xứ tăng 3 bậc lên vị trí 63.

Hoạt động khởi nghiệp sáng tạo cũng có thêm những tín hiệu tích cực, với 3 kỳ lân có giá trị từ 1 tỷ USD và sự xuất hiện của các doanh nghiệp khởi nghiệp chuyên sâu về khoa học.

Điểm nghẽn nằm ở “đầu vào”

Tuy nhiên, bức tranh đổi mới sáng tạo của Việt Nam vẫn có một điểm đáng chú ý: đầu ra tăng nhưng nền tảng đầu vào chưa theo kịp.

Thứ hạng đầu vào đổi mới sáng tạo của Việt Nam giảm 4 bậc, từ vị trí 50 xuống 54. WIPO ghi nhận Việt Nam xếp thứ 35 về đầu ra, nhưng chỉ đứng thứ 54 về đầu vào.

Một số trụ cột giảm hạng gồm thể chế, nguồn nhân lực và nghiên cứu, cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển doanh nghiệp.

Các chỉ số về nền tảng tri thức cũng cho thấy khoảng cách còn lớn. Việt Nam đứng thứ 106 về số bài báo khoa học và kỹ thuật; thứ 110 về các khoản thu từ sở hữu trí tuệ; thứ 100 về việc làm trong các ngành thâm dụng tri thức. Chi cho giáo dục tính theo tỷ lệ GDP đứng thứ 112 và tỷ lệ học sinh trên một giáo viên trung học đứng thứ 106.

Nguồn vốn cho đổi mới sáng tạo cũng chưa thực sự ổn định. Khả năng thu hút vốn đầu tư mạo hiểm vẫn là một điểm yếu, trong khi khả năng hấp thụ tri thức từ bên ngoài còn hạn chế.

WIPO nhận định con đường tiến lên của Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc duy trì lợi thế về sản xuất và xuất khẩu công nghệ cao, mà còn phải nâng chất lượng nghiên cứu, năng lực sáng chế, nguồn nhân lực và liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu.

Như vậy, GII 2026 cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: Việt Nam đang tạo ra đầu ra đổi mới sáng tạo tốt hơn đáng kể so với nguồn lực đầu vào, đồng thời dẫn đầu thế giới ở 2 chỉ số xuất khẩu. Thách thức tiếp theo là biến những lợi thế về sản xuất và thương mại thành năng lực nghiên cứu, công nghệ và sáng tạo có giá trị cao hơn trong nước.