Bộ trưởng Xây dựng chỉ rõ bất cập: Một số nhà thầu trúng nhiều dự án rồi 'bán thầu'
Thực tế xuất hiện tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công. Công việc được chuyển qua nhiều cấp, từ tập đoàn, tổng công ty mẹ đến công ty con, xí nghiệp, tổ thi công và cuối cùng là các cai thầu.
Nhà thầu dựa vào năng lực liên danh để trúng nhiều dự án
Sáng 12/11, tại Hội trường Diên Hồng, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn về quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, huy động và sử dụng vốn ODA; quản lý thuế, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử; cùng các giải pháp huy động nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là những bất cập trong quá trình triển khai dự án đầu tư công, từ đấu thầu, thi công, tiến độ đến chất lượng công trình và tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng.
Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn ĐBQH Đà Nẵng) cho rằng đầu tư công là một trong những động lực quan trọng dẫn dắt tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những điểm nghẽn như công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, cần nhận diện thêm một vấn đề ít được đề cập là tình trạng nhiều tầng nấc trung gian trong thi công.
Theo đại biểu, thực tế xuất hiện tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp tổ chức thi công. Công việc được chuyển qua nhiều cấp, từ tập đoàn, tổng công ty mẹ đến công ty con, xí nghiệp, tổ thi công và cuối cùng là các cai thầu.
Qua mỗi tầng nấc, một phần chi phí quản lý và lợi nhuận lại được trích lại. Hệ quả là đơn vị trực tiếp thi công phải gánh thêm chi phí, đồng thời chịu rủi ro từ biến động giá vật liệu, chậm thanh toán, thậm chí bị chiếm dụng vốn và rơi vào tình trạng nợ đọng.
Đại biểu Tạ Văn Hạ cho rằng đây là một nguyên nhân cần được nhìn nhận rõ hơn khi đánh giá hiệu quả triển khai các dự án đầu tư công.
Giá trúng thầu thấp hơn dự toán chưa đến 1%
Trả lời các vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, tính đến hết tháng 10, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 74%, là kết quả tích cực so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, tiến độ giải ngân tại một số địa phương vẫn còn chậm.
Đối với các công trình trọng điểm, quan trọng quốc gia được Quốc hội cho phép áp dụng cơ chế chỉ định thầu, việc triển khai cơ bản đạt hiệu quả.
Về những khó khăn trong thực hiện dự án, Bộ trưởng chỉ ra các nguyên nhân khách quan như vướng mắc giải phóng mặt bằng, giá cả biến động, thiếu hụt vật liệu xây dựng và việc công bố chỉ số giá xây dựng tại một số địa phương chưa kịp thời.
Ở góc độ chủ quan, trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư và ban quản lý dự án trong công tác quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành.
Đáng chú ý, đề cập đến công tác lựa chọn nhà thầu phụ và đấu thầu, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Bộ Xây dựng đã nhận được nhiều phản ánh từ địa phương về những bất cập trong hoạt động này.
Theo Bộ trưởng, có tình trạng các nhà thầu liên danh với nhau để đáp ứng điều kiện tham gia dự án, đồng thời xuất hiện hiện tượng ép giá. Đáng chú ý, tại một số dự án, giá trúng thầu chỉ thấp hơn giá dự toán khoảng 0,5-0,7%, thậm chí dưới 1%. Mức tiết kiệm này làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.
Một bất cập khác là một số nhà thầu tham gia liên danh, trúng thầu nhiều dự án nhưng năng lực thực tế không đáp ứng yêu cầu. Thay vì trực tiếp triển khai, các nhà thầu này dựa vào hồ sơ năng lực của những thành viên trong liên danh để đáp ứng điều kiện dự thầu, sau đó chuyển giao công việc cho các nhà thầu nhỏ hơn.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định tình trạng này đã được các cơ quan kiểm tra chỉ ra. Bộ Xây dựng cũng nhận thấy đây là bất cập khó xử lý, dù quy trình đấu thầu theo quy định của pháp luật đã có những yêu cầu tương đối chặt chẽ.
Trong quá trình xét thầu, năng lực tài chính, trang thiết bị, máy móc thi công và nhân lực của nhà thầu đều được xem xét. Tuy nhiên, tình trạng chuyển giao thầu vẫn diễn ra.
"Đây trước hết là trách nhiệm của đơn vị thi công và cần được xử lý theo quy định của pháp luật. Đồng thời, chủ đầu tư cũng phải chịu trách nhiệm trong việc kiểm soát tiến độ, chất lượng dự án, đặc biệt là công tác kiểm tra, giám sát các đơn vị thi công", Bộ trưởng nhấn mạnh.
Liên quan đến giải pháp khắc phục, Bộ trưởng cho biết những bất cập trong đấu thầu đang được xem xét trong quá trình sửa đổi, bổ sung dự thảo Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng.
Bộ Xây dựng cũng tham gia xây dựng các nghị định hướng dẫn nhằm hoàn thiện quy định, tăng cường tính khách quan, minh bạch trong tổ chức đấu thầu, qua đó hạn chế tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không đủ năng lực thực hiện dự án.
