Bảng xếp hạng quốc tế: Việt Nam giữ vị trí số 1 thế giới ở 2 chỉ số xuất khẩu, xếp trên cả Trung Quốc và Hàn Quốc

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố, Việt Nam xếp thứ 43 trong tổng số 139 quốc gia, nền kinh tế được đánh giá, tăng một bậc so với năm 2025. Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới ở hai chỉ số về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.

Báo cáo GII 2026 được WIPO công bố tại Geneva (Thụy Sĩ), với số lượng 139 quốc gia và vùng lãnh thổ được đưa vào đánh giá, tương tự năm trước. Việt Nam đạt 37,7 điểm, đứng thứ 43 toàn cầu, tăng một bậc so với năm 2025.

Tính từ năm 2016 đến nay, thứ hạng GII của Việt Nam đã cải thiện 16 bậc, từ vị trí 59 lên vị trí 43. Riêng trong năm 2026, thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc, từ vị trí 37 lên vị trí 35. Đây là một trong những yếu tố góp phần đưa thứ hạng chung của Việt Nam tăng lên.

Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm các nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ (xếp hạng 38). Trong nhóm các nền kinh tế có thu nhập trung bình cao, Trung Quốc xếp thứ 10 và Malaysia xếp thứ 34. Phần lớn các nền kinh tế xếp trên Việt Nam thuộc nhóm thu nhập cao.

Tại khu vực ASEAN, Việt Nam duy trì vị trí thứ ba, sau Singapore (hạng 5) và Malaysia (hạng 34), đồng thời đứng trên Thái Lan (hạng 44). Kết quả này cũng vượt mục tiêu đặt ra tại Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026.

WIPO ghi nhận Việt Nam nằm trong nhóm 7 nền kinh tế thu nhập trung bình có bước tiến dài hạn nổi bật nhất trên bảng xếp hạng GII kể từ năm 2013, cùng với Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines, Morocco và Indonesia.

Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm những quốc gia có thành tích đổi mới sáng tạo vượt trội so với mức độ phát triển. Trong 16 năm liên tiếp, kết quả đổi mới sáng tạo của Việt Nam được đánh giá cao hơn mức độ phát triển, cho thấy khả năng chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra của nền kinh tế.

Xuất khẩu công nghệ cao và hàng hóa sáng tạo của Việt Nam đứng đầu thế giới

Một trong những điểm nổi bật tại GII 2026 là Việt Nam tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu thế giới ở hai chỉ số gồm tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.

Đối chiếu hồ sơ từng nền kinh tế trong báo cáo GII 2026 của WIPO, Việt Nam xếp trên cả Trung Quốc và Hàn Quốc ở hai chỉ số này. Về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao trong tổng thương mại, Việt Nam đứng thứ nhất với 31,6%, trong khi Hàn Quốc xếp thứ 5 với 25,7% và Trung Quốc xếp thứ 7 với 23,3%. Ở chỉ số tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo, Việt Nam cũng đứng đầu với 10,6%, cao hơn Trung Quốc (9,3%, hạng 4) và Hàn Quốc (4,4%, hạng 11).

Bên cạnh đó, ba chỉ số khác của Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới. Cụ thể, tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao xếp thứ 3; số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng xếp thứ 5; tốc độ tăng năng suất lao động xếp thứ 6.

Nhiều chỉ số khác cũng ghi nhận thứ hạng tích cực. Trong đó, tỷ trọng chi nghiên cứu và phát triển (R&D) do doanh nghiệp trang trải trên tổng chi R&D xếp thứ 13; tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân tính trên GDP xếp thứ 14; mức thuế bình quân gia quyền xếp thứ 15. Tổng tư bản hình thành và mức độ đa dạng của sản xuất trong nước cùng xếp thứ 19.

Đáng chú ý, Việt Nam có lợi thế tương đối trong các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mới thuộc lĩnh vực nghiên cứu và phát triển, công nghệ cao. Ở chỉ số này, Việt Nam đạt giá trị 1, xếp thứ 60 thế giới, trong khi Trung Quốc đạt 0,1, xếp thứ 115 trong tổng số 139 nền kinh tế được đánh giá.

Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ ba về chỉ số này, sau Singapore (hạng 6, giá trị 6,3) và Malaysia (hạng 40, giá trị 1,7). Việt Nam đứng trên Thái Lan, Campuchia, Philippines, Brunei, Indonesia, Myanmar và Lào.

WIPO dẫn trường hợp Amkor Technology, doanh nghiệp có trụ sở tại Hoa Kỳ, chuyên cung cấp dịch vụ đóng gói và thử nghiệm chất bán dẫn thuê ngoài, với kế hoạch mở rộng năng lực sản xuất tại nhà máy ở Bắc Ninh. Doanh nghiệp này liên tục mở rộng nhà máy, tăng công suất hằng năm từ 1,2 tỷ sản phẩm lên 3,6 tỷ sản phẩm, tạo ra 7.200 việc làm mới.

Báo cáo GII 2026 cũng ghi nhận những chuyển biến trong hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, với ba kỳ lân; đầu tư cho R&D có cải thiện bước đầu; hoạt động nghiên cứu và hợp tác với khu vực doanh nghiệp của các trường đại học được cải thiện, trong khi đầu ra đổi mới sáng tạo tiếp tục được đánh giá cao.

Cần nâng cao chất lượng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, khoảng cách giữa đầu vào và đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam vẫn còn đáng chú ý. Năm 2026, Việt Nam xếp thứ 54 về đầu vào đổi mới sáng tạo nhưng đứng thứ 35 về đầu ra. Kết quả này cho thấy khả năng chuyển hóa nguồn lực thành thành quả đổi mới sáng tạo là một điểm mạnh, song cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực đầu tư và nghiên cứu.

WIPO nhận định, để tiến xa hơn khỏi nhóm 40-50 nền kinh tế hàng đầu, Việt Nam cần mở rộng năng lực nghiên cứu, tăng cường hoạt động R&D trong doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết khoa học - công nghiệp và tạo ra nhiều tri thức trong nước hơn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, việc thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc là kết quả đáng ghi nhận, trong đó có tác động từ việc triển khai quyết liệt Nghị quyết số 57-NQ/TW trong hơn một năm qua.

Theo Bộ trưởng, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có bước tăng mạnh; hệ thống chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện. Cùng với đó, sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học đang góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, kết quả GII 2026 được ghi nhận trong bối cảnh môi trường quốc tế có nhiều biến động. Cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ và phân mảnh kinh tế tác động đến các dòng chảy thương mại, đầu tư và công nghệ. Trong khi đó, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số và công nghệ xanh vừa mở ra cơ hội mới, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Ở trong nước, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW đang chuyển mạnh từ xây dựng, hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực thi, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từng bước trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng.

Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 đặt mục tiêu chỉ số GII của Việt Nam thuộc nhóm 40 quốc gia hàng đầu thế giới. Xa hơn, Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo.

Đây là những mục tiêu thách thức, bởi phần lớn các quốc gia xếp trên Việt Nam hiện là những nước phát triển, có thu nhập cao và giữ vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ kết quả GII 2026, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục cải thiện thứ hạng trên bảng xếp hạng quốc tế, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển nguồn lực đầu tư thành công nghệ, sản phẩm và năng lực cạnh tranh thực chất của nền kinh tế.