CP trúng thầu dự án đường sắt cao tốc kết nối 3 sân bay, vốn đầu tư 190.000 tỷ đồng nhưng chưa thể khởi công

Theo kế hoạch, tuyến đường sắt cao tốc này sẽ nối sân bay Don Mueang và Suvarnabhumi ở Bangkok với sân bay U-Tapao tại tỉnh Rayong, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí di chuyển, đồng thời giúp du khách tập trung tại Bangkok dễ dàng tiếp cận các khu vực khác của đất nước.

Tuyến đường dài 220km, với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 225 tỷ baht (tương đương gần 190.000 tỷ đồng). Một liên danh do Tập đoàn Charoen Pokphand (CP) dẫn đầu đã trúng thầu dự án từ năm 2019, song đến nay việc xây dựng vẫn chưa thể khởi công.

Chi phí vật liệu leo thang cùng những thay đổi trong nhu cầu đi lại do đại dịch đã khiến dự án không thể triển khai như kế hoạch. Trước bối cảnh đó, CP đã đề nghị điều chỉnh hợp đồng, trong đó có cơ chế thanh toán của phía Chính phủ.

Cụ thể, thay vì chi trả một khoản tiền lớn sau khi công trình hoàn thành, CP đề xuất phương án “thanh toán theo tiến độ thi công” nhằm linh hoạt hơn trước các biến động như giá vật liệu tăng cao. Chính phủ của Thủ tướng khi đó là bà Paetongtarn Shinawatra đã chấp thuận đề xuất này. Tuy nhiên, Chính phủ hiện tại do Thủ tướng Anutin Charnvirakul đứng đầu lại phản đối việc điều chỉnh hợp đồng.

Theo Bộ trưởng Giao thông Phiphat Ratchakitprakarn - Phó Thủ tướng - việc chấp nhận thay đổi hợp đồng sẽ tạo ra rủi ro đối với các nhà thầu và làm suy yếu kỷ luật tài khóa của Nhà nước. Lập luận được đưa ra là Chính phủ sẽ buộc phải sửa đổi hợp đồng mỗi khi phát sinh vấn đề.

Dự án thu hút sự quan tâm lớn của dư luận Thái Lan, quốc gia chưa có kinh nghiệm vận hành đường sắt cao tốc. Tuy nhiên, các ý kiến chỉ trích cho rằng dự báo nhu cầu đi lại ban đầu quá lạc quan.

Theo The Nation, tuyến đường sắt kết nối các sân bay nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị trì hoãn do cuộc bầu cử sớm sắp tới. Nội các lâm thời hiện nay không có thẩm quyền đưa ra các quyết định dài hạn mang tính ràng buộc đối với hợp đồng xây dựng.

Trước đây, tuyến đường sắt sân bay từng được lên kế hoạch đưa vào vận hành từ năm 2024. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, thời điểm khởi công vẫn chưa được xác định.

CP hoạt động trong nhiều lĩnh vực như thực phẩm, bất động sản và ô tô. Tập đoàn này dường như tin rằng việc tham gia lĩnh vực đường sắt sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng với các mảng kinh doanh hiện có.

Dù lợi nhuận trực tiếp từ vận hành đường sắt có thể không lớn, “CP có thể tận dụng kinh nghiệm tích lũy trong lĩnh vực bất động sản để thúc đẩy doanh thu cho toàn bộ tập đoàn”, ông Seiya Sukegawa, Giáo sư kinh tế quốc tế tại Đại học Kokushikan (Tokyo), nhận định.

Sân bay Don Mueang chủ yếu phục vụ các hãng hàng không giá rẻ, trong khi Suvarnabhumi là trung tâm của các chuyến bay quốc tế. Sân bay U-Tapao đóng vai trò cửa ngõ đến các điểm du lịch và khu nghỉ dưỡng ở miền Đông Thái Lan.

Tuyến đường sắt ban đầu được xây dựng song song với dự án Hành lang Kinh tế Phía Đông (Eastern Economic Corridor – EEC), trải dài trên ba tỉnh, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và cảng quốc tế Laem Chabang.

Nền kinh tế Thái Lan phụ thuộc lớn vào du lịch và mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ. Tuy nhiên, nguy cơ “bẫy thu nhập trung bình” ngày càng rõ nét khi mô hình này dần chạm ngưỡng và đất nước gặp khó trong việc tái cơ cấu công nghiệp.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), tăng trưởng GDP thực của Thái Lan dự kiến đạt 1,5% vào năm 2026, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025 và thấp hơn nhiều quốc gia Đông Nam Á khác.

EEC đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghệ cao như xe điện và trí tuệ nhân tạo. Đến năm 2023, tổng vốn đầu tư doanh nghiệp lũy kế tại khu vực này đã vượt 3.000 tỷ baht. Việc chậm trễ tuyến đường sắt có thể khiến Thái Lan bỏ lỡ nhiều cơ hội tăng trưởng.

Nếu dự án đường sắt cao tốc hoàn thành, “thời gian di chuyển giữa Bangkok và Rayong có thể chỉ còn khoảng 60 phút, thay vì ba giờ đi bằng ô tô”, ông Junichiro Haseba, Phó Chủ tịch điều hành của công ty tư vấn SBCS cho biết.

Tham khảo Nikkei Asia