Đường sắt nối thông miền Đông với miền Tây: Dài 175km với 12 ga, dự kiến xây cầu 2 tầng dùng chung đường sắt và đường bộ
Dự án đường sắt TP. HCM - Cần Thơ dài hơn 175km, với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới gần 205.000 tỷ đồng, được đề xuất triển khai bằng vốn đầu tư công, khởi công năm 2028 và đưa giai đoạn đầu vào khai thác từ năm 2035.
Sau hơn 5 năm nghiên cứu, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận vừa trình Bộ Xây dựng thẩm định nội bộ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TP. HCM - Cần Thơ. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trước khi hoàn thiện các thủ tục trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.
Theo phương án nghiên cứu, tuyến đường sắt dài khoảng 175,2km, có điểm đầu tại ga An Bình (phường Dĩ An, TP.HCM), điểm cuối tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ), đi qua 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và TP. Cần Thơ.
Tuyến được quy hoạch theo tiêu chuẩn đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa, phục vụ vận tải hành khách và hàng hóa. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, dự án dự kiến chỉ xây dựng đường đơn nhằm phù hợp với nhu cầu vận tải và khả năng cân đối nguồn lực.
Toàn tuyến dự kiến bố trí 12 ga, 4 ga hành khách tiềm năng và 3 depot tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ. Tốc độ thiết kế đạt 160km/h đối với tàu khách và 120km/h đối với tàu hàng.
Theo phương án kỹ thuật, khoảng 56% chiều dài tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ sẽ được xây dựng trên cầu, chủ yếu tại các khu vực đô thị, dân cư đông đúc, vị trí vượt sông và giao cắt với các công trình giao thông hiện hữu. Khoảng 44% còn lại sử dụng kết cấu nền đất tại những khu vực có điều kiện địa chất phù hợp.
Đáng chú ý, tại vị trí vượt sông Hậu, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận kiến nghị nghiên cứu phương án xây dựng cầu Cần Thơ 2 dùng chung cho đường bộ và đường sắt.
Theo đề xuất, cầu được thiết kế hai tầng, trong đó tầng trên bố trí 6 làn xe cao tốc, tầng dưới dành cho đường sắt đôi khổ 1.435mm.
Phương án này nhằm tận dụng hành lang giao thông chung, tiết kiệm quỹ đất, hạn chế ảnh hưởng đến quy hoạch và tránh đầu tư trùng lặp giữa hai loại hình giao thông.
Về tổng mức đầu tư, Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đang xem xét hai phương án xây dựng.
Phương án thứ nhất ưu tiên tuyến đi thấp, chỉ xây dựng cầu cạn tại các khu vực đô thị và vị trí vượt địa hình, có tổng mức đầu tư giai đoạn đầu khoảng 199.013 tỷ đồng, tương đương 7,514 tỷ USD, chưa bao gồm chi phí tài chính.
Phương án thứ hai chủ yếu bố trí tuyến trên cao, chỉ đi thấp tại khu vực ga hàng hóa, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 204.896 tỷ đồng, tương đương 7,736 tỷ USD.
Sau khi đánh giá kinh nghiệm quốc tế, khả năng huy động nguồn lực và những rủi ro trong quá trình triển khai, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đề xuất thực hiện dự án theo hình thức đầu tư công, thay vì phương thức đối tác công tư (PPP).
Cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch bố trí ngân sách cụ thể sẽ tiếp tục được xem xét trong các bước thẩm định tiếp theo.
Để bảo đảm hiệu quả đầu tư, dự án được đề xuất triển khai theo hai giai đoạn, đồng thời thực hiện giải phóng mặt bằng toàn tuyến một lần theo quy mô đường đôi.
Trong giai đoạn I, tuyến từ ga An Bình đến ga Cần Thơ sẽ được xây dựng đường đơn với nền đường rộng 8m, dự kiến khởi công năm 2028 và đưa vào khai thác từ năm 2035.
Giai đoạn II sẽ hoàn thiện tuyến thành đường đôi, nâng bề rộng nền đường lên 12,3m cùng các hạng mục kỹ thuật tương ứng, dự kiến khai thác vào năm 2055. Thời điểm này có thể được điều chỉnh sớm hơn tùy khả năng bố trí nguồn lực.
Theo kế hoạch, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận dự kiến trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư trong quý I/2027, hoàn thành phê duyệt dự án và thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) vào quý I/2028. Công tác giải phóng mặt bằng dự kiến bắt đầu từ quý II/2028. Việc hoàn thiện thiết kế sau FEED, lựa chọn nhà thầu và khởi công được đặt mục tiêu vào cuối quý III/2028, phấn đấu cơ bản hoàn thành xây dựng trong năm 2035.
Khi đưa vào khai thác, tuyến đường sắt được kỳ vọng đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng giữa TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long. Theo dự báo đến năm 2050, nhu cầu vận tải trên hành lang này đạt khoảng 16,32 triệu lượt hành khách lên xuống và 21,379 triệu tấn hàng hóa xếp dỡ mỗi năm.
Bên cạnh việc tăng cường kết nối giao thông, dự án còn được ước tính tạo ra khoảng 36.900 việc làm trong giai đoạn xây dựng và 1.668 việc làm lâu dài khi vận hành, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp đường sắt và các ngành công nghiệp hỗ trợ.
