Quỹ đầu tư muốn rót 100 triệu USD nhưng doanh nghiệp Việt không đủ cổ phiếu để bán

Có tiền nhưng thiếu cổ phiếu để giải ngân

Một doanh nghiệp kinh doanh tốt, tăng trưởng ổn định chưa chắc đã dễ dàng trở thành lựa chọn của các quỹ đầu tư lớn. Nếu phần lớn cổ phần nằm trong tay nhà sáng lập hoặc một số cổ đông tổ chức, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể không đủ đáp ứng nhu cầu giải ngân.

Ông Nguyễn Hoàng Việt, Phó tổng giám đốc phụ trách Khối Thị trường vốn, Công ty Chứng khoán DNSE, nêu thực trạng này tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027. Theo ông, một quỹ muốn rót 100 triệu USD vào doanh nghiệp Việt Nam có thể không mua được lượng cổ phiếu tương ứng trên thị trường. Ngay cả khi chỉ giải ngân vài chục triệu USD, quỹ cũng có thể phải chờ giá tăng mới mua đủ số lượng cần thiết.

Đại diện DNSE cho rằng thị trường cần thêm doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn, đặc biệt thông qua IPO doanh nghiệp nhà nước. Việc xem xét nới tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại một số ngành nghề còn hạn chế room ngoại cũng sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận cổ phiếu của nhà đầu tư quốc tế.

Theo ông Đào Phúc Tường, chuyên gia tài chính, nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn lớn sẽ tự động chảy vào thị trường. Ông ví von Việt Nam đang muốn “chơi với cá voi”, tức những nhà đầu tư tổ chức có quy mô vốn rất lớn, nhưng nền tảng để đón dòng vốn này vẫn cần được củng cố.

Ông Tường cho rằng câu chuyện đầu tư Việt Nam giới thiệu với nhà đầu tư quốc tế chưa có nhiều đổi mới, trong khi cơ hội trên thị trường chứng khoán vẫn chủ yếu tập trung ở ngân hàng, bất động sản và chứng khoán.

“Vấn đề là khi đến với Việt Nam, họ sẽ giải ngân vào đâu?”, ông đặt câu hỏi, đồng thời nhấn mạnh thị trường cần thêm những ngành nghề, doanh nghiệp và câu chuyện đầu tư mới đủ sức thuyết phục các quỹ quốc tế.

Ở góc độ hiệu quả đầu tư, ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư tại Công ty Quản lý Quỹ Đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF), cho rằng nhà đầu tư chỉ tiếp tục rót vốn khi có khả năng sinh lời. Bên cạnh cải thiện quản trị và minh bạch, Việt Nam cần phát triển các quỹ hưu trí để tạo nguồn vốn dài hạn, giảm phụ thuộc vào dòng vốn ngắn hạn.

Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Chứng khoán MB (MBS), cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp. Theo bà, những vụ việc khiến nhà đầu tư thất vọng trong thời gian qua có thể làm suy giảm niềm tin và khiến dòng vốn rời đi. Doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch, trong khi cơ quan quản lý cần có thêm quy định ràng buộc về công bố thông tin và quản trị.

IPO không chỉ cần doanh nghiệp tốt

Bổ sung doanh nghiệp quy mô lớn giúp thị trường có thêm nguồn hàng, nhưng chất lượng các thương vụ IPO mới quyết định nhà đầu tư có sẵn sàng xuống tiền hay không.

Theo ông Nguyễn Hoàng Việt, định giá là một trong những yếu tố quan trọng. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào triển vọng tăng trưởng mà còn so sánh giá IPO với những cơ hội khác trên thị trường. Thực tế, một số nhà đầu tư cá nhân từ chối tham gia IPO vì cho rằng cùng số tiền đó, họ có thể mua cổ phiếu những ngân hàng lớn như VietinBank hoặc Vietcombank với mức độ an toàn cao hơn.

Ông Việt lưu ý, ngay cả khi doanh nghiệp thực hiện được kế hoạch tăng trưởng, cổ phiếu vẫn có thể kém hấp dẫn nếu giá IPO đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng tương lai.

“Một cổ phiếu tốt chưa chắc đã là một khoản đầu tư tốt. Ngược lại, doanh nghiệp tốt chưa chắc cổ phiếu đã là cổ phiếu tốt”, ông nói.

Ngoài định giá, tỷ lệ cổ phiếu chào bán cũng ảnh hưởng đến thanh khoản sau niêm yết. Nếu lượng cổ phiếu đưa ra công chúng quá ít và phần lớn được nhà đầu tư nắm giữ dài hạn, nguồn cung tự do chuyển nhượng sẽ hạn chế, khiến người có nhu cầu mua cũng khó tìm được cổ phiếu phù hợp.

Thời điểm IPO và mức độ nhận diện thương hiệu trên thị trường vốn cũng là những yếu tố cần tính đến. Theo đại diện DNSE, một thương vụ IPO muốn thành công cần có định giá hợp lý, lựa chọn thời điểm phù hợp và xây dựng nhận diện thương hiệu trước khi đưa cổ phiếu ra công chúng.

Trong khi đó, ông Đào Phúc Tường cho rằng định giá thấp chưa đủ để thuyết phục các quỹ giải ngân dài hạn. Các nhà quản lý quỹ chịu áp lực về hiệu suất so với chỉ số tham chiếu; nếu phải chờ nhiều năm mà thị trường không tăng trưởng, họ có thể đối mặt với nguy cơ bị rút vốn. Vì vậy, cổ phiếu giá rẻ vẫn có thể trở thành “bẫy giá trị” nếu thiếu triển vọng lợi nhuận bền vững.

Về phía cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết đang thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài huy động vốn và lên sàn khi đáp ứng đủ điều kiện.

Cơ quan quản lý cũng nghiên cứu phát triển thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các sản phẩm mới như hợp đồng quyền chọn chỉ số, thị trường carbon.

Theo bà Linh, phát triển nguồn cung doanh nghiệp và đa dạng hóa sản phẩm cần được triển khai song song. Tuy nhiên, số lượng mã cổ phiếu hay sản phẩm tăng lên sẽ khó tạo chuyển biến bền vững nếu thiếu doanh nghiệp đủ quy mô, thanh khoản và định giá hấp dẫn.