Hai ETF chiến lược đầu tiên của VinaCapital lên sàn HoSE: Khi quỹ thụ động không chỉ bám chỉ số thị trường

ETF chiến lược khác ETF truyền thống ở cách xây dựng chỉ số

Ngày 16/6, VinaCapital đưa hai quỹ hoán đổi danh mục (ETF) chiến lược đầu tiên tại Việt Nam lên giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HoSE). Hai sản phẩm gồm Quỹ ETF VinaCapital VNMITECH (mã FUEMITEC) và Quỹ ETF VinaCapital VN50 Growth (mã FUEVN50G).

Sự kiện này mở rộng danh mục sản phẩm ETF trong nước, từ các quỹ đầu tư bám chỉ số vốn hóa rộng sang các quỹ mô phỏng chỉ số có bộ lọc cụ thể hơn. Điểm khác biệt không nằm ở việc công ty quản lý quỹ tự chọn cổ phiếu, mà nằm ở phương pháp xây dựng chỉ số tham chiếu.

FUEMITEC và FUEVN50G vẫn là các quỹ ETF mô phỏng chỉ số. Danh mục đầu tư không hình thành từ quyết định giao dịch tùy ý hoặc nhận định ngắn hạn của nhà quản lý quỹ. Danh mục thay đổi theo chỉ số tham chiếu, còn chỉ số tham chiếu thay đổi theo bộ quy tắc đã xác lập.

Cách thiết kế này phù hợp với đặc thù của thị trường Việt Nam, nơi cổ phiếu thường phân hóa theo chu kỳ ngành, vốn hóa, thanh khoản và tăng trưởng lợi nhuận. Một chỉ số vốn hóa rộng có thể đại diện cho thị trường chung, nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ các chủ đề như công nghiệp hóa, công nghệ, vật liệu, hạ tầng, tăng trưởng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) hay chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Vì vậy, ETF chiến lược tạo thêm một cách tiếp cận nằm giữa ETF vốn hóa rộng và quỹ đầu tư chủ động. Sản phẩm vẫn vận hành theo quy tắc, nhưng rổ cổ phiếu đã được định hướng ngay từ khâu xây dựng chỉ số.

Về cấu trúc vận hành, hai quỹ ETF cùng được thành lập ngày 8/5. Mỗi quỹ có 5 triệu chứng chỉ quỹ (CCQ) đăng ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), mệnh giá 10.000 đồng/CCQ. Cả hai cùng áp phí quản lý 0,8%/năm tính trên giá trị tài sản ròng (NAV), với lô hoán đổi tối thiểu tương đương 100.000 CCQ.

Standard Chartered Việt Nam là ngân hàng giám sát và lưu ký. VSDC là đại lý chuyển nhượng. Vietcap, BVSC và BSC tham gia với vai trò thành viên lập quỹ/đại lý phân phối.

FUEMITEC và FUEVN50G: Một rổ theo công nghiệp hóa, một rổ theo tăng trưởng

FUEMITEC mô phỏng chỉ số VNMITECH, tập trung vào ba nhóm Công nghiệp, Công nghệ và Vật liệu. Các nhóm doanh nghiệp này gắn với hiện đại hóa công nghiệp, phát triển hạ tầng, sản xuất tiên tiến, vật liệu chiến lược, logistics và chuyển đổi số.

Do phạm vi lựa chọn hẹp hơn chỉ số thị trường rộng, danh mục của FUEMITEC tập trung hơn vào các cổ phiếu đầu ngành trong nhóm mục tiêu. Cơ cấu danh mục cho thấy 5 cổ phiếu lớn nhất chiếm 57,6% tổng giá trị tài sản của FUEMITEC, trong khi tổng tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục đạt 98,52%.

Mức tập trung này giúp quỹ phản ánh rõ hơn biến động của các cổ phiếu dẫn dắt trong công nghệ, thép, hàng không, logistics và công nghiệp. Đồng thời, mức tập trung cao cũng làm tăng rủi ro theo cổ phiếu trụ và theo chủ đề. Khi một vài cổ phiếu lớn trong rổ chỉ số đảo chiều, NAV của FUEMITEC có thể biến động rõ hơn so với ETF bám chỉ số thị trường rộng.

FUEVN50G mô phỏng chỉ số VN50 Growth, chọn 50 cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa từ rổ VNAllshare. Chỉ số này kết hợp các tiêu chí vốn hóa, thanh khoản, chất lượng quản trị và tăng trưởng EPS. Cơ chế giới hạn tỷ trọng theo cổ phiếu và ngành giúp danh mục của FUEVN50G phân tán hơn FUEMITEC, đồng thời giảm mức phụ thuộc vào một số cổ phiếu đơn lẻ.

Ở FUEVN50G, 5 cổ phiếu lớn nhất chiếm 34,8% tổng giá trị tài sản, thấp hơn FUEMITEC 22,8 điểm phần trăm. Tổng tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục đạt 98,97%. Chênh lệch này cho thấy sự khác biệt về cấu trúc rủi ro: FUEMITEC nghiêng về nhóm doanh nghiệp gắn với công nghiệp hóa, công nghệ, vật liệu và logistics; FUEVN50G phân bổ rộng hơn trong nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa có yếu tố tăng trưởng.

Khái niệm tăng trưởng trong VN50 Growth không chỉ gắn với công nghệ hoặc bán lẻ. Tại thị trường Việt Nam, tăng trưởng lợi nhuận còn gắn với bất động sản, ngân hàng, tài chính, tiêu dùng và công nghiệp. Đây là các nhóm vẫn chiếm vai trò lớn trong quy mô vốn hóa, thanh khoản và lợi nhuận của thị trường.

Vì vậy, rổ VN50 Growth phản ánh cấu trúc tăng trưởng đặc thù của thị trường Việt Nam, thay vì chỉ đại diện cho một nhóm ngành đơn lẻ. Khác biệt về danh mục cũng dẫn tới khác biệt về định giá và độ nhạy thị trường.

FUEMITEC có P/E 19,97 lần, P/B 2,12 lần, ROE 16,14% và beta 0,87. FUEVN50G có P/E 26,56 lần, P/B 2,73 lần, ROE 17,24% và beta 1,08. Các chỉ tiêu này phản ánh kỳ vọng tăng trưởng cao hơn ở rổ VN50 Growth, đồng thời cho thấy FUEVN50G nhạy hơn với biến động thị trường. Ngược lại, FUEMITEC có mặt bằng định giá thấp hơn, nhưng hiệu suất phụ thuộc rõ hơn vào chu kỳ của nhóm công nghiệp, công nghệ, vật liệu và logistics.

Thanh khoản, NAV và độ bám chỉ số: Bài kiểm tra sau ngày lên sàn

Trong ngày giao dịch đầu tiên, giá tham chiếu của FUEMITEC và FUEVN50G đều bám sát NAV trên mỗi CCQ tại ngày 15/6. FUEMITEC có giá tham chiếu 10.070 đồng/CCQ, tương ứng NAV/CCQ 10.069,79 đồng. FUEVN50G có giá tham chiếu 11.080 đồng/CCQ, tương ứng NAV/CCQ 11.083,21 đồng.

Mức giá khởi điểm sát NAV giúp hạn chế khoảng lệch ban đầu giữa giá giao dịch và giá trị tài sản ròng. Tuy nhiên, sau niêm yết, chất lượng vận hành của hai quỹ ETF phụ thuộc nhiều hơn vào thanh khoản thứ cấp, chênh lệch giữa giá giao dịch và NAV, biên mua bán, dòng tiền vào ra và mức sai lệch mô phỏng so với chỉ số tham chiếu.

Thanh khoản mỏng có thể khiến nhà đầu tư mua cao hơn NAV hoặc bán thấp hơn giá trị hợp lý. Sai lệch mô phỏng mở rộng cũng có thể làm ETF khó phản ánh sát hiệu quả của chỉ số tham chiếu.

Hiệu suất ban đầu cho thấy sự phân hóa giữa hai chiến lược. Từ khi kết thúc đợt chào bán lần đầu ngày 3/4 đến 31/5, FUEMITEC tăng NAV/CCQ khoảng 3%, FUEVN50G tăng khoảng 15,7%, trong khi VN-Index tăng 10,7%. Như vậy, FUEVN50G cao hơn VN-Index khoảng 5 điểm phần trăm, còn FUEMITEC thấp hơn VN-Index khoảng 7,7 điểm phần trăm.

Khoảng cách 12,7 điểm phần trăm giữa hai quỹ ETF phản ánh việc rổ cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa có thiên hướng tăng trưởng hưởng lợi hơn trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khoảng thời gian từ 3/4 đến 31/5 vẫn còn ngắn để đánh giá độ bền của một ETF chiến lược.

Đặc tính của sản phẩm mô phỏng chỉ số thường thể hiện rõ hơn khi thị trường đi qua nhiều trạng thái, gồm tăng điểm, điều chỉnh, phân hóa ngành và đảo chiều nhóm dẫn dắt. Khi đó, cơ chế tái cơ cấu và tái cân bằng sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng vận hành của quỹ.

Với FUEMITEC, trọng tâm nằm ở khả năng VNMITECH tiếp tục phản ánh đúng các doanh nghiệp gắn với công nghiệp hóa, hạ tầng, công nghệ và vật liệu. Với FUEVN50G, trọng tâm nằm ở khả năng bộ lọc vốn hóa, thanh khoản, quản trị và tăng trưởng lợi nhuận duy trì một rổ cổ phiếu tăng trưởng đủ chất lượng qua nhiều kỳ.

FUEMITEC và FUEVN50G không hàm ý khả năng vượt thị trường trong mọi giai đoạn. Hai quỹ ETF này đưa thêm vào thị trường một cách tiếp cận trong đó chiến lược đầu tư được mã hóa thành chỉ số, còn quỹ đầu tư đóng vai trò mô phỏng chỉ số đó. Sau ngày lên sàn HoSE, vai trò của hai ETF chiến lược đầu tiên tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào quy mô tài sản, thanh khoản, chi phí thực tế, độ bám chỉ số và khả năng duy trì vị trí trong danh mục đầu tư qua nhiều chu kỳ thị trường.