Kinh tế Việt Nam quý IV: Tăng tốc nhưng không chủ quan với lạm phát

Các động lực duy trì đà tăng trưởng quý IV

GDP quý III/2026 tăng 9,95%, tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP cả năm từ 10% trở lên, quý cuối năm vẫn đặt ra yêu cầu cao đối với các động lực tăng trưởng, nhất là đầu tư, sản xuất và tiêu dùng.

Đầu tư tiếp tục là động lực đáng chú ý. Vốn FDI thực hiện trong 9 tháng đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ và là mức cao nhất của cùng kỳ trong 5 năm qua. Trong khi đó, giải ngân vốn đầu tư công đến hết tháng 9 đạt 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cho thấy khối lượng vốn cần thực hiện trong những tháng còn lại vẫn lớn.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, đánh giá đầu tư công và FDI tiếp tục là hai động lực quan trọng của tăng trưởng GDP.

Theo ông Giáp, các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là công trình tăng cường kết nối, nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, đẩy nhanh giải ngân cần đi đôi với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tiến độ hoàn thành, khả năng đưa công trình vào khai thác và tác động thực tế đối với nền kinh tế là những yếu tố quyết định. Việc giải ngân cần gắn với kiểm soát chất lượng dự án, tránh đầu tư dàn trải.

Bên cạnh đầu tư, thị trường trong nước tiếp tục đóng góp đáng kể vào tăng trưởng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng 13,4% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%.

Ông Bùi Minh Giáp nhận định, thị trường hơn 100 triệu dân là lợi thế lớn của Việt Nam. Tiêu dùng nội địa giữ vai trò quan trọng bên cạnh xuất khẩu, nhất là trong quý IV - mùa mua sắm cao điểm. Sự phát triển của thương mại điện tử cũng mở thêm cơ hội thúc đẩy tiêu dùng.

Dù vậy, triển vọng tiêu dùng cuối năm vẫn phụ thuộc vào việc làm, thu nhập và niềm tin của người dân. Chênh lệch giữa mức tăng doanh thu bán lẻ theo giá hiện hành và mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá cho thấy cần quan tâm hơn đến sức mua thực tế.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt chịu áp lực tăng, khả năng chi tiêu của người dân sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đóng góp của tiêu dùng đối với tăng trưởng những tháng cuối năm.

Nâng giá trị nội địa trong chuỗi giá trị toàn cầu

Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 9 tháng năm 2026 đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn đáng kể tốc độ tăng xuất khẩu, khiến cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD.

Nhập khẩu chủ yếu là tư liệu sản xuất, phản ánh nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Thực tế này đặt ra yêu cầu phát triển năng lực cung ứng trong nước và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Cơ cấu xuất khẩu cũng cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các khu vực kinh tế. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, chiếm 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa, trong khi khu vực kinh tế trong nước chiếm 19,3%.

Tỷ trọng này phản ánh vai trò lớn của khu vực FDI, đồng thời cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất và khả năng tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam.

Đánh giá về chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài, ông Bùi Minh Giáp cho rằng Việt Nam cần ưu tiên các dự án FDI có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Theo Chuyên gia kinh tế trưởng ADB, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô vốn thu hút được mà còn ở giá trị gia tăng để lại cho nền kinh tế và khả năng nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.

Để tận dụng tốt hơn cơ hội từ khu vực FDI, chuyên gia ADB cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D), từng bước làm chủ công nghệ, đồng thời nâng cao năng lực quản lý, quản trị doanh nghiệp.

Việc chuyển giao công nghệ không diễn ra một cách tự động. Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của đối tác nước ngoài, chứng minh khả năng đảm nhận những công đoạn cụ thể trong chuỗi sản xuất. Nhà nước cũng cần hỗ trợ thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp.

Đối với xuất khẩu, ông Bùi Minh Giáp cho rằng cần chú trọng giá trị thu về thay vì chỉ tập trung vào số lượng hàng hóa bán ra.

Các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn hàng hóa. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đáp ứng, gắn tăng kim ngạch với gia tăng giá trị nội địa và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều hành chính sách tiền tệ thận trọng, kiểm soát lạm phát

Cùng với yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao, diễn biến giá cả đang tạo thêm sức ép đối với công tác điều hành kinh tế vĩ mô.

CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52% so với cùng kỳ; riêng tháng 9 tăng 5,08% so với tháng 9/2025. Chỉ số giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% trong 9 tháng, phản ánh áp lực chi phí đầu vào đối với doanh nghiệp.

Chi phí sản xuất gia tăng có thể thu hẹp lợi nhuận và hạn chế khả năng mở rộng kinh doanh. Nếu doanh nghiệp chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán, sức mua của người dân cũng sẽ chịu tác động.

Trong báo cáo công bố tháng 9/2026, ADB dự báo lạm phát Việt Nam cả năm ở mức 4,3%. Diễn biến giá cả đến hết tháng 9 đặt ra yêu cầu tiếp tục theo dõi sát áp lực lạm phát trong quý cuối năm.

Theo ông Bùi Minh Giáp, áp lực lạm phát tại Việt Nam chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài, trong đó có biến động giá năng lượng, chi phí logistics và những gián đoạn trong chuỗi cung ứng.

Để thúc đẩy tăng trưởng mà không tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá, chuyên gia ADB nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng đầu tư công, tránh dàn trải và không chạy theo tiến độ giải ngân bằng mọi giá.

Chính sách tiền tệ cũng cần được điều hành thận trọng, tính đến diễn biến tỷ giá, lạm phát và chất lượng tín dụng.

Về triển vọng năm 2027, ông Bùi Minh Giáp cho rằng năng suất vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của kinh tế Việt Nam.

Đẩy mạnh đầu tư công và huy động các nguồn lực có thể hỗ trợ tăng trưởng trước mắt. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, nền kinh tế cần dựa nhiều hơn vào cải thiện năng suất và phát huy vai trò của khu vực doanh nghiệp.

Chuyên gia ADB nhấn mạnh ba yếu tố cần chú trọng: nâng cao năng suất; phát triển hạ tầng kết nối theo hướng phát thải thấp; cải thiện năng lực doanh nghiệp và kỹ năng của người lao động.

Trong giai đoạn tăng tốc quý IV, nâng cao hiệu quả đầu tư và kiểm soát áp lực lạm phát là những yêu cầu quan trọng để duy trì đà tăng trưởng. Về dài hạn, cải thiện năng suất, nâng cao năng lực doanh nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực sẽ là nền tảng để kinh tế Việt Nam duy trì tăng trưởng cao trong năm 2027 và những năm tiếp theo.