Thành phố trẻ nhất Việt Nam có gì đặc biệt khi sở hữu gần 4 triệu dân, kinh tế 20 tỷ USD và gần 40 khu công nghiệp?

Với quy mô gần 4 triệu dân, diện tích hơn 4.700 km², nền kinh tế công nghiệp phát triển cùng chiều sâu văn hóa Kinh Bắc, Bắc Ninh bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa gìn giữ bản sắc.

Thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam, mở rộng không gian phát triển

Ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh, với 480/480 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, đánh dấu thời điểm Bắc Ninh chính thức chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương.

Theo Nghị quyết 39/2026/QH16, thành phố Bắc Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh. Thành phố có diện tích 4.713,75 km², dân số gần 4 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã; giáp thành phố Hà Nội, thành phố Hải Phòng, thành phố Quảng Ninh và các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên.

Sau khi hợp nhất với Bắc Giang, Bắc Ninh nằm trong nhóm địa phương có quy mô lớn của Đồng bằng sông Hồng, đồng thời giữ vị trí tại cửa ngõ phía Bắc Thủ đô Hà Nội, trên các hành lang kinh tế quan trọng và giữa tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Việc thành lập thành phố Bắc Ninh được Chính phủ xác định không chỉ là sự thay đổi về tổ chức đơn vị hành chính, mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với tổ chức không gian phát triển, mô hình chính quyền địa phương và việc tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho địa phương cũng như cả nước.

Theo định hướng được nêu trong quá trình xây dựng đề án, thành phố Bắc Ninh hướng tới mô hình đô thị công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc Kinh Bắc. Thành phố được kỳ vọng trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, đồng thời nâng cao khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với mục tiêu phát triển kinh tế, quá trình xây dựng thành phố Bắc Ninh được đặt trong yêu cầu mang lại những lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp, tạo thêm việc làm, nâng cao năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống. Chính phủ cũng kỳ vọng địa phương có thể hình thành những mô hình quản trị và phát triển đô thị có khả năng lan tỏa, đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Công nghiệp, FDI tạo nền tảng cho cực tăng trưởng mới

Nền tảng kinh tế của Bắc Ninh được thể hiện rõ qua tốc độ tăng trưởng và quy mô sản xuất công nghiệp. Năm 2025, GRDP của Bắc Ninh đạt 522.618 tỷ đồng, tương đương khoảng 20 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 10,27%, thuộc nhóm ít địa phương đạt mức tăng trưởng hai con số. GRDP bình quân đầu người đạt 5.852 USD, gấp 1,16 lần bình quân cả nước; thu nhập bình quân đạt trên 6 triệu đồng/người/tháng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế Bắc Ninh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng với GRDP ước tăng 10,56%, đứng thứ 6 cả nước và nằm trong nhóm 9 địa phương đạt mức tăng trưởng hai con số. Động lực chủ yếu tiếp tục đến từ khu vực công nghiệp, xây dựng với mức tăng 12,55%, trong đó công nghiệp tăng 12,73%, xây dựng tăng 8,78%. Khu vực dịch vụ tăng 8,18%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 0,4%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm tăng 5,14%.

Bắc Ninh cũng là điểm đến lớn của dòng vốn quốc tế, với sự hiện diện và liên tục mở rộng quy mô đầu tư của nhiều tập đoàn đa quốc gia như Samsung, Amkor, Canon, Foxconn, Goertek, Luxshare ICT, Hanwha, Sungwoo, Victory Giant...

Lũy kế đến nay, tổng vốn đầu tư quy đổi vào địa bàn đạt khoảng 98,9 tỷ USD, trong đó gần 52 tỷ USD là vốn FDI với hơn 3.670 dự án còn hiệu lực.

Riêng 8 tháng đầu năm 2026, Bắc Ninh cấp mới 230 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 1,077 tỷ USD; đồng thời điều chỉnh tăng vốn cho 189 dự án FDI đang hoạt động với số vốn đăng ký tăng thêm hơn 2 tỷ USD. Tổng vốn đầu tư quy đổi, bao gồm cả dự án trong nước và FDI, đạt trên 17,69 tỷ USD.

Dòng vốn FDI chủ yếu tập trung ở các ngành công nghiệp mũi nhọn như sản xuất sản phẩm điện tử, quang học, linh kiện điện tử, với mức tăng 201,47% so với cùng kỳ năm trước.

Theo số liệu được nêu trong quá trình xây dựng thành phố, với tổng vốn đầu tư hơn 18,6 tỷ USD trong năm 2025, Bắc Ninh vươn lên thứ hai cả nước về thu hút FDI. Sau sáp nhập với Bắc Giang, địa phương cũng trở thành nơi có số lượng khu công nghiệp nhiều nhất khu vực miền Bắc, với tổng cộng gần 40 khu.

Những lợi thế này tạo nền tảng để Bắc Ninh tiếp tục phát triển công nghiệp điện tử, công nghệ cao, logistics hiện đại và vùng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, đồng thời kết nối với các công trình hạ tầng chiến lược như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, khu thương mại và hệ thống logistics hiện đại.

Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 xác định mục tiêu đến năm 2050, Bắc Ninh trở thành đô thị hiện đại, thông minh, có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á. Tầm nhìn đến năm 2075, địa phương hướng tới một siêu đô thị mang tầm vóc quốc tế, trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo và giao thương của khu vực phía Bắc.

Đô thị hiện đại nhưng không tách khỏi bản sắc Kinh Bắc

Cùng với nền tảng kinh tế và không gian đô thị mới, Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển với một nguồn lực đặc biệt khác là chiều sâu văn hóa. Bắc Ninh - Kinh Bắc sở hữu hệ thống di sản phong phú, trong đó có 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận; 1.455 di tích được xếp hạng; 10 cụm, điểm di tích quốc gia đặc biệt với 44 điểm di tích thành phần và 25 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Nổi bật trong kho tàng ấy là Dân ca Quan họ Bắc Ninh, di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh. Quan họ không chỉ là những làn điệu giao duyên mà còn gắn với phong tục, trang phục, lối ứng xử và không gian văn hóa cộng đồng.

Sau 17 năm được UNESCO ghi danh, Dân ca Quan họ Bắc Ninh tiếp tục được bảo tồn, trao truyền và phát huy. Từ 49 làng Quan họ khi được UNESCO ghi danh năm 2009, đến nay Bắc Ninh có 260 làng Quan họ thực hành và hơn 600 câu lạc bộ Quan họ với gần 10.000 hội viên tham gia sinh hoạt thường xuyên.

Cùng với Quan họ, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ cũng là một di sản tiêu biểu. Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, gắn với đời sống, phong tục và tín ngưỡng của người Việt, được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Năm 2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản thế giới, mở thêm không gian để Bắc Ninh kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, tư tưởng và cảnh quan trong phát triển du lịch.

Bước vào mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, việc bảo tồn và phát huy những giá trị này được đặt song hành với quá trình đô thị hóa. Theo bà Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, quan điểm của ngành là bảo tồn phải đi đôi với phát huy, di sản phải sống trong cộng đồng và mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng, hỗ trợ và kiểm tra; người dân, nghệ nhân, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp được tạo điều kiện trở thành những chủ thể trực tiếp tham gia bảo tồn. Ngành tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy di sản phù hợp với điều kiện mới, ưu tiên những di sản có nguy cơ mai một, nghệ nhân cao tuổi, nghề truyền thống thiếu người kế nghiệp và những không gian văn hóa chịu tác động của quá trình đô thị hóa.

Số hóa di sản cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng, không chỉ nhằm lưu giữ tư liệu, hiện vật, di tích mà còn phục vụ nghiên cứu, giáo dục, quảng bá và phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch.

Cùng với đó, ngành Văn hóa quan tâm xây dựng đời sống văn hóa đô thị Bắc Ninh, khuyến khích duy trì các câu lạc bộ Quan họ, nghệ thuật truyền thống và hoạt động văn hóa cộng đồng; đưa văn hóa ứng xử, ý thức giữ gìn cảnh quan, di tích và không gian công cộng trở thành một phần thường xuyên của đời sống đô thị.

Theo định hướng của lãnh đạo tỉnh, từ nền tảng bảo tồn tốt, Bắc Ninh sẽ đưa văn hóa Kinh Bắc trở thành một nguồn lực cho phát triển thông qua các chương trình, đề án về du lịch, dịch vụ, trải nghiệm, khám phá, tham quan, nghỉ dưỡng. Mục tiêu là để mỗi du khách, chuyên gia hay người đến với Bắc Ninh có thể cảm nhận một thành phố hiện đại, năng động nhưng vẫn có bản sắc riêng.

Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô không gian rộng hơn, nền kinh tế năng động và quá trình đô thị hóa nhanh. Cùng với những công trình hiện đại, diện mạo thành phố được tạo dựng từ chính những giá trị đã hình thành và được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Phát huy văn hóa vì thế không chỉ là bảo tồn những giá trị của quá khứ mà còn đưa các giá trị ấy vào đời sống hôm nay, tạo thêm sản phẩm văn hóa, du lịch, giáo dục và sáng tạo. Qua đó, mạch nguồn văn hóa tiếp tục được trao truyền, lan tỏa, trở thành sức mạnh tinh thần nội sinh, góp phần xây dựng thành phố Bắc Ninh xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp và mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc.