TS Nguyễn Trí Hiếu: Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương vốn chỉ 200 tỷ, bảo lãnh vài doanh nghiệp lớn là cạn lực

Theo báo cáo mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), bình quân mỗi tháng có hơn 25.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc rút lui khỏi thị trường, phản ánh một bộ phận doanh nghiệp vẫn chưa thể hưởng lợi từ đà tăng trưởng chung.

Nêu quan điểm, chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định, bài toán cấp thiết hiện nay là làm thế nào để dòng vốn đến được với những doanh nghiệp đang gặp khó khăn.

"Chính phủ không thể trực tiếp cho doanh nghiệp vay vốn. Vai trò của Nhà nước là hỗ trợ thông qua chính sách tài khóa, thuế, đầu tư công và hoàn thiện thể chế. Việc cho vay thuộc trách nhiệm của hệ thống các tổ chức tín dụng", ông phân tích.

Dù tăng trưởng tín dụng thời gian qua ở mức khá, nhưng thực tế cho thấy dòng vốn vẫn chủ yếu chảy vào các doanh nghiệp lớn và những dự án quy mô lớn.

"Nhiều doanh nghiệp lớn rất dễ tiếp cận vốn, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa lại bị đẩy ra phía sau, thậm chí phải ngừng hoạt động hoặc phá sản. Nếu tình trạng này kéo dài thì tăng trưởng sẽ thiếu cân bằng và có nguy cơ trở thành tăng trưởng nóng", TS Hiếu cảnh báo.

Quỹ bảo lãnh tín dụng "quá nhỏ để làm nhiệm vụ"

Để tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Việt Nam cần nhìn lại mô hình Quỹ bảo lãnh tín dụng.

Theo ông, Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương được thành lập theo Nghị định 34 năm 2018 với mục tiêu đứng ra bảo lãnh cho các doanh nghiệp không đủ điều kiện vay ngân hàng.

Về nguyên tắc, nếu doanh nghiệp không trả được nợ thì quỹ sẽ bồi thường cho ngân hàng, qua đó giúp các tổ chức tín dụng mạnh dạn cấp vốn hơn cho doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, trên thực tế, mô hình này hoạt động rất hạn chế.

"Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương của Việt Nam quá nhỏ, vốn điều lệ chỉ khoảng 200 tỷ đồng. Với quy mô như vậy, chỉ cần bảo lãnh cho vài doanh nghiệp lớn là gần như cạn nguồn lực", TS Hiếu nói.

Không chỉ thiếu vốn, theo chuyên gia, các quỹ còn bị "trói tay" bởi quy định phải bảo toàn vốn.

"Đây là nghịch lý rất lớn. Quỹ bảo lãnh tín dụng thực chất hoạt động như một loại bảo hiểm. Đã là bảo hiểm thì phải chấp nhận rủi ro. Nhưng nếu vừa phải bảo lãnh vừa buộc phải bảo toàn vốn thì gần như không ai dám bảo lãnh", ông phân tích.

Theo TS Hiếu, chính quy định này khiến lãnh đạo các quỹ e ngại vì nếu phát sinh tổn thất sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

"Kết quả là quỹ tồn tại nhưng gần như không phát huy được vai trò hỗ trợ doanh nghiệp", ông nhận xét.

Đề xuất lập Quỹ bảo lãnh tín dụng Trung ương

TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết trong nhiều năm làm việc tại hệ thống ngân hàng Mỹ, ông trực tiếp tham gia các khoản vay có sự bảo lãnh của Small Business Administration (SBA) - cơ quan hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ của Mỹ.

Theo cơ chế này, khi doanh nghiệp không đủ điều kiện vay vốn, SBA sẽ đứng ra bảo lãnh cho ngân hàng. Nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, SBA nhanh chóng bồi thường cho ngân hàng, sau đó mới thực hiện các biện pháp thu hồi nợ từ doanh nghiệp.

Ông cho biết Quốc hội Mỹ hằng năm đều cấp thêm nguồn lực tài chính để SBA tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo lãnh tín dụng.

"Trong khi đó, ở Việt Nam, chúng ta không có cơ chế bổ sung vốn thường xuyên cho quỹ bảo lãnh, ngược lại còn yêu cầu quỹ phải bảo toàn vốn. Với cơ chế như vậy thì rất khó để quỹ hoạt động hiệu quả", TS Hiếu nhận định.

Từ thực tế trên, TS Nguyễn Trí Hiếu đề xuất hai giải pháp. Thứ nhất, cần bãi bỏ quy định bắt buộc Quỹ bảo lãnh tín dụng phải bảo toàn vốn, bởi điều này đi ngược với bản chất hoạt động của một tổ chức bảo lãnh rủi ro. Thứ hai, cần thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng Trung ương thay cho mô hình quỹ phân tán tại từng địa phương.

Theo ông, quỹ này nên đặt tại Hà Nội và có mạng lưới chi nhánh trên toàn quốc để tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực bảo lãnh và hỗ trợ hiệu quả hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

TS Hiếu nhấn mạnh, trong bối cảnh nền kinh tế đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao, điều quan trọng không chỉ là nâng quy mô GDP mà còn phải bảo đảm mọi thành phần kinh tế đều được hưởng lợi từ tăng trưởng.

Theo chuyên gia, sáu tháng cuối năm 2026 là thời điểm Chính phủ cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, phục hồi sản xuất và tham gia sâu hơn vào động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

"Chúng ta không nên để bất cứ doanh nghiệp có năng lực, có khát vọng đóng góp cho nền kinh tế bị bỏ lại phía sau chỉ vì không tiếp cận được nguồn vốn", TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.