Từ sân bay Long Thành đến Gia Bình: Hàng không Việt Nam bước vào 'kỷ nguyên vàng' của các siêu dự án sân bay trăm nghìn tỷ

Ngành hàng không Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử với những tham vọng và tầm nhìn chưa từng có trong nhiều thập kỷ qua. Theo những phân tích từ báo cáo của SHS, Việt Nam đã bứt phá ngoạn mục từ vị trí thứ 11 vào năm 2014 để trở thành thị trường hàng không lớn thứ 8 tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2024.

Với tốc độ tăng trưởng đạt 121% trong 10 năm qua, Việt Nam được ghi nhận là thị trường có sức bật mạnh mẽ nhất trong nhóm 10 thị trường hàng đầu khu vực, đặt nền móng vững chắc cho mục tiêu đón 150 triệu lượt khách vào năm 2035 và tiến tới 200 triệu lượt khách vào năm 2040.

Những "siêu sân bay" mang tính chiến lược quốc gia

Để hiện thực hóa những con số đầy ấn tượng này, một cuộc cách mạng về hạ tầng đang diễn ra 'sôi động' trên khắp cả nước với tâm điểm là những "siêu sân bay" mang tính chiến lược quốc gia, hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện vận tải không chỉ trong nước mà còn trên bản đồ quốc tế.

Tâm điểm của mọi sự chú ý hiện nay chính là Cảng hàng không quốc tế Long Thành tại tỉnh Đồng Nai, một dự án được ví như "cú hích" khổng lồ cho hạ tầng hàng không Việt Nam.

Theo số liệu được trích dẫn lại từ báo cáo của SHS, với tổng mức đầu tư toàn bộ dự án ước tính lên gần 340.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 16 tỷ USD), Long Thành không chỉ là sân bay lớn nhất từng được xây dựng tại Việt Nam mà còn hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm trung chuyển quốc tế hiện đại hàng đầu ở cấp khu vực.

Trong giai đoạn 1 của dự án đầu tư xây dựng trạm kiểm soát không lưu, 1 đường băng (4.000 m x 75 m), 1 nhà ga hành khách với công suất 25 triệu khách/năm và 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm, cùng các công trình phụ trợ khác; tổng mức đầu tư hơn 99.000 tỷ đồng

Trong quá trình xây dựng, Đại diện Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đề xuất sớm xây dựng thêm đường băng thứ 2. Lý do ACV đưa ra là để tận dụng các cơ sở hạ tầng đang phục vụ thi công giai đoạn 1.

Kiến nghị của ACV được Trung ương chấp thuận, đầu năm 2025, đường băng thứ 2 đã được xây dựng, dự kiến hoàn thành trước tháng 6.2026 để đưa vào khai thác.

Giai đoạn 1 được khởi công vào đầu năm 2021. Sau gần 5 năm xây dựng, vào ngày 19/12/2025 vừa qua, ACV đã tổ chức lễ khánh thành các công trình và khai trương chuyến bay đầu tiên tại sân bay Long Thành. Hiện sân bay Long Thành bước vào giai đoạn nước rút để hoàn thành và đi vào hoạt động từ tháng 6/2026.

Khi đi vào vận hành, Long Thành giai đoạn 1 sẽ có công suất thiết kế 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, giúp giải quyết triệt để tình trạng quá tải nghiêm trọng tại sân bay Tân Sơn Nhất - nơi vốn đã phải phục vụ tới hơn 41 triệu lượt khách dù công suất thiết kế ban đầu chỉ ở mức 28-30 triệu.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2 sân bay Long Thành sẽ xây dựng thêm 1 đường băng và 1 nhà ga, nâng công suất của sân bay Long Thành lên 50 triệu khách/năm.

Song song với sức nóng từ phương Nam, dự án sân bay quốc tế Gia Bình tại tỉnh Bắc Ninh cũng đang nổi lên như một "siêu dự án" trong quy hoạch hàng không miền Bắc với những yếu tố thu hút sự quan tâm đặc biệt từ dư luận.

Báo cáo của SHS nhận định đây là một trong những dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia có quy mô lớn nhất đang được thực hiện tại khu vực phía Bắc. Từ một sân bay chuyên dụng dùng cho mục đích an ninh, Gia Bình đã được quy hoạch nâng cấp thành cảng hàng không quốc tế dùng chung cả dân dụng và quân sự, đạt tiêu chuẩn 4F - cấp độ cao nhất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Với quy mô vốn đầu tư đề xuất khoảng 196.400 tỷ đồng (khoảng 8 tỷ USD), Gia Bình không chỉ đơn thuần là một sân bay phụ trợ mà còn được định hướng trở thành Trung tâm Logistics lớn nhất miền Bắc.

Dự án này đóng vai trò then chốt trong việc giảm tải cho sân bay Nội Bài và đặc biệt là nhiệm vụ phục vụ Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2027, khẳng định vị thế của Việt Nam trong việc đón tiếp các chuyên cơ và tổ chức các sự kiện quốc tế tầm cỡ.

Các "cửa ngõ" hiện hữu của đất nước được nâng cấp

Trong khi chờ đợi các siêu sân bay mới hoàn thiện, các "cửa ngõ" hiện hữu của đất nước cũng đang trải qua những đợt nâng cấp quy mô lớn để không bị tụt lại phía sau trước nhu cầu đi lại bùng nổ.

Tại TP. Hồ Chí Minh, Nhà ga hành khách T3 của sân bay Tân Sơn Nhất đã hoàn thành vào cuối tháng 4 năm 2025 với tổng vốn đầu tư gần 11.000 tỷ đồng.

Với thiết kế hiện đại gồm 1 tầng hầm và 4 tầng nổi, nhà ga T3 có công suất khai thác lên tới 20 triệu hành khách/năm, giúp nâng tổng năng lực phục vụ của toàn cảng hàng không Tân Sơn Nhất lên 50 triệu lượt khách mỗi năm. Sự xuất hiện của T3 cho phép chuyên biệt hóa chức năng, trong đó T3 tập trung hoàn toàn cho các chuyến bay quốc nội, giúp phân luồng hành khách rõ rệt và nâng cao đáng kể chất lượng dịch vụ.

Tại Hà Nội, tháng 12 năm ngoái đã khánh thành mở rộng nhà ga quốc tế T2 Nội Bài, đưa công suất nhà ga này từ 10 triệu lên 15 triệu hành khách mỗi năm, góp phần đưa Nội Bài trở thành cửa ngõ hiện đại của miền Bắc.

Các dự án mở rộng nhà ga và kế hoạch xây dựng khu vực hàng hóa quy mô lớn tại Long Thành, Gia Bình đang biến Việt Nam dần trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics hàng không thế giới.

Sự bứt tốc của ngành hàng không không chỉ được hỗ trợ hạ tầng với hàng loạt dự án được triển khai mà còn nhận được trợ lực mạnh mẽ từ những thay đổi quan trọng trong chính sách điều hành của Nhà nước.

Từ năm 2025, khung giá vé máy bay nội địa mới chính thức có hiệu lực, cho phép các hãng hàng không nâng trần giá vé để phản ánh đúng các chi phí đầu vào như giá nhiên liệu và tỷ giá ngoại tệ. Điều này sẽ giúp cải thiện biên lợi nhuận cho các hãng sau giai đoạn khó khăn dài hạn.

Bên cạnh đó, chính sách thị thực điện tử (e-visa) mới cho phép khách quốc tế lưu trú lên tới 90 ngày và nhập cảnh nhiều lần đã tạo ra một đòn bẩy khổng lồ cho ngành du lịch.

Tuy nhiên, báo cáo của SHS cũng đưa ra những góc nhìn thận trọng về các "vùng nhiễu động" mà ngành hàng không phải đối mặt. Tình trạng thiếu hụt tàu bay cục bộ do các đợt triệu hồi động cơ từ nhà sản xuất (P&W) vẫn kéo dài, khiến quy mô đội bay bị thu hẹp đáng kể trong năm 2025, vô hình trung đẩy giá vé máy bay lên cao do cung không đủ cầu.

Thêm vào đó, chi phí nhiên liệu chiếm tới 30-40% tổng chi phí khai thác và sự biến động khó lường của tỷ giá ngoại tệ vẫn luôn là những rủi ro thường trực đe dọa ví tiền của cả hãng bay lẫn hành khách.

Bất chấp những thách thức trên, triển vọng dài hạn của ngành hàng không Việt Nam vẫn được đánh giá tích cực. Theo định hướng đến năm 2030, khoảng 92-95% dân số có thể tiếp cận sân bay trong bán kính 100 km, tạo nền tảng cho mở rộng nhu cầu vận tải hàng không. Cùng với đó, việc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn như sân bay Long Thành hay Gia Bình được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực khai thác, giảm áp lực quá tải và định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành.