VCCI đề nghị bỏ yêu cầu bằng cao đẳng đối với nhân viên đại lý hải quan

Cục Hải quan (Bộ Tài chính) hiện đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan, tiêu chuẩn nhân viên đại lý và việc tổ chức thi, cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan.

Góp ý cho dự thảo, VCCI đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc triển khai các chủ trương cải cách được quy định tại Luật Đầu tư 2025 và Nghị quyết 66.18/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục điều chỉnh để bảo đảm phù hợp với tinh thần cải cách.

VCCI đề xuất giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm

Một trong những nội dung được VCCI đặc biệt lưu ý là cơ chế cấp quyền hoạt động cho đại lý làm thủ tục hải quan.

Theo dự thảo, doanh nghiệp phải gửi thông báo kèm đề nghị cấp quyền hoạt động. Sau khi xem xét hồ sơ và xác định đáp ứng tiêu chuẩn, Cục Hải quan mới cấp mã số nhân viên và quyền truy cập hệ thống điện tử để doanh nghiệp được phép hoạt động.

VCCI nhận định dù được gọi là cơ chế "thông báo", nhưng thực chất đây vẫn là hình thức tiền kiểm bởi doanh nghiệp chỉ được hoạt động sau khi được cơ quan quản lý cấp quyền. Cách tiếp cận này chưa thực sự phù hợp với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo Luật Đầu tư 2025 và Nghị quyết 66.18/2026.

Theo VCCI, dịch vụ khai hải quan hiện đã được đưa ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Do đó, doanh nghiệp cần được quyền tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các tiêu chuẩn hoạt động, trong khi cơ quan quản lý thực hiện giám sát và kiểm tra sau.

Tuy nhiên, do hoạt động khai hải quan bắt buộc phải kết nối với hệ thống dữ liệu điện tử của ngành Hải quan, doanh nghiệp chỉ có thể hoạt động khi được kích hoạt tài khoản truy cập. Vì vậy, VCCI đề nghị bổ sung quy định theo hướng cơ quan hải quan phải hoàn tất việc cấp mã số và kích hoạt tài khoản trong thời hạn tối đa 10 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo của doanh nghiệp.

Trường hợp không đáp ứng điều kiện, cơ quan quản lý cần có văn bản phản hồi, nêu rõ lý do và hướng dẫn doanh nghiệp khắc phục trong cùng thời hạn.

Ngoài ra, VCCI cũng kiến nghị thời hạn hiệu lực 3 năm của mã số nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan nên được tính từ thời điểm thực tế được cấp quyền truy cập hệ thống thay vì từ ngày doanh nghiệp gửi thông báo.

Đề nghị bỏ yêu cầu bằng cao đẳng đối với nhân viên đại lý hải quan

Liên quan đến tiêu chuẩn nhân sự, VCCI cho rằng quy định yêu cầu nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan phải có trình độ từ cao đẳng trở lên là chưa thực sự hợp lý.

Theo dự thảo, không chỉ nhân viên đại lý mà cả người đăng ký dự thi chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan cũng phải đáp ứng điều kiện về trình độ cao đẳng.

VCCI cho rằng năng lực chuyên môn của người hành nghề đã được đánh giá thông qua kỳ thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ và cơ chế cập nhật kiến thức định kỳ. Vì vậy, việc bổ sung thêm điều kiện bằng cấp là không cần thiết, thậm chí có thể hạn chế cơ hội của nhiều lao động có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực xuất nhập khẩu nhưng không có bằng cao đẳng.

Đáng chú ý, VCCI chỉ ra sự chưa thống nhất giữa tờ trình và nội dung dự thảo. Trong khi tờ trình đề cập đến việc bãi bỏ yêu cầu về chuyên ngành đào tạo và bằng cấp, thì dự thảo vẫn duy trì điều kiện trình độ cao đẳng trở lên.

Từ đó, VCCI đề nghị bỏ hoàn toàn yêu cầu về bằng cấp đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cũng như người đăng ký dự thi chứng chỉ nghiệp vụ, đồng thời xem chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan là căn cứ duy nhất để đánh giá năng lực hành nghề.

Kiến nghị thu hẹp các trường hợp bị tạm dừng hoạt động

Đối với quy định tạm dừng hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, VCCI cho rằng phạm vi áp dụng trong dự thảo hiện còn quá rộng và có thể dẫn tới nhiều cách hiểu khác nhau.

Theo dự thảo, đại lý có thể bị tạm dừng hoạt động tối đa 6 tháng nếu không thực hiện đúng trách nhiệm và nghĩa vụ theo quy định pháp luật về hải quan.

VCCI cho rằng quy định này chưa làm rõ mức độ vi phạm, dẫn đến nguy cơ nhiều lỗi hành chính thông thường cũng có thể trở thành căn cứ để áp dụng hình thức xử lý nghiêm khắc.

Trong khi đó, việc bị đình chỉ hoạt động sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp do không thể cung cấp dịch vụ, mất khách hàng, mất doanh thu và ảnh hưởng đến hoạt động của các chủ hàng liên quan.

VCCI cũng lưu ý dự thảo chưa quy định cơ chế cảnh báo hoặc tạo điều kiện để doanh nghiệp khắc phục sai sót trước khi áp dụng biện pháp đình chỉ hoạt động.

Do đó, tổ chức này đề nghị cơ quan soạn thảo chỉ áp dụng biện pháp tạm dừng đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần. Với các lỗi hành chính thông thường, cần có cơ chế thông báo và yêu cầu khắc phục trong thời hạn hợp lý trước khi áp dụng chế tài mạnh hơn.

Theo VCCI, cách tiếp cận này sẽ bảo đảm tính minh bạch, công bằng và phù hợp hơn với mức độ vi phạm thực tế của doanh nghiệp.