Vị Giáo sư là kiến trúc sư trưởng của đường dây 500kV Bắc - Nam dài 1.500km, khiến cả thế giới thán phục

Đường dây 500kV Bắc - Nam dài 1.500km, đi qua 14 tỉnh thành được hoàn thành trong 2 năm

Công trình này được khởi công vào đầu những năm 1990. Thời điểm đó, miền Trung và miền Nam thiếu điện nghiêm trọng. Tại nhiều tỉnh phía Nam, điện phải cắt luân phiên 4-5 ngày mỗi tuần, ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống. Tuy nhiên, miền Bắc lại dư thừa do các tổ máy Thủy điện Hòa Bình lần lượt đi vào hoạt động.

Chính vì thế, ý tưởng xây dựng đường dây 500kV Bắc - Nam ra đời. Dù vậy, từ ý tưởng đến hiện thực là một quá trình không hề dễ dàng. Tuyến đường dài gần 1.500km, vượt xa quy mô các công trình siêu cao áp phổ biến trên thế giới thời bấy giờ, đặt ra nhiều thách thức kỹ thuật chưa từng có.

Một trong những trở ngại lớn là nguy cơ cộng hưởng điện áp do chiều dài đường dây tiệm cận 1/4 bước sóng truyền tải. Nếu không kiểm soát được hiện tượng này, hệ thống có thể mất ổn định khiến dự án trở thành bất khả thi.

Trước bài toán đó, các nhà khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội, trong đó có Giáo sư Trần Đình Long với vai trò cố vấn kỹ thuật cho Bộ Năng lượng, cùng Giáo sư Lã Văn Út và các cộng sự thuộc Bộ môn Hệ thống điện, đã tập trung nghiên cứu, tính toán. Nhóm đưa ra giải pháp xây dựng 5 trạm bù dọc tuyến, sử dụng tụ bù dọc và cuộn kháng bù ngang để kiểm soát dao động điện áp, bảo đảm hệ thống vận hành ổn định.

Sau khi các luận chứng khoa học được chứng minh, ngày 5/4/1992, Thủ tướng Võ Văn Kiệt phát lệnh khởi công đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1.

Công trình được triển khai theo phương thức vừa thiết kế, vừa thi công, vừa kiểm tra, với thời hạn hoàn thành chỉ 2 năm. Trong khi đó, với dự án có quy mô tương tự ở nhiều nước khác thường mất 7-8 năm.

Trong quá trình thi công qua 14 tỉnh, thành, địa hình hiểm trở của dãy Trường Sơn cùng những đèo cao, sông rộng tiếp tục là thử thách lớn. Các chuyên gia đã đề xuất nhiều cải tiến, trong đó có giải pháp sử dụng cột néo một thân cho một pha, giúp đơn giản hóa chế tạo, thuận lợi vận chuyển, lắp dựng và điều chỉnh khoảng vượt.

Trên toàn tuyến, 3.474 vị trí cột với tổng khối lượng khoảng 60.000 tấn thép được tính toán, thiết kế. Do địa hình núi cao không thuận lợi cho việc sử dụng máy bay cẩu lắp, lực lượng thi công áp dụng phương pháp “trụ leo”, dùng hệ thống tời thép để dựng từng đoạn cột ngay tại công trường.

Đúng 19h16 ngày 27/5/1994, tại Trạm biến áp 500kV Đà Nẵng, đường dây 500kV Bắc - Nam chính thức hòa vào lưới điện quốc gia.

Dòng điện từ Thủy điện Hòa Bình được truyền tải xuyên suốt, kết nối hệ thống điện ba miền Bắc - Trung - Nam thành một thể thống nhất.

Sau khi vận hành, đường dây nhanh chóng bổ sung nguồn điện cho miền Trung và miền Nam, khai thác hiệu quả công suất các nhà máy điện miền Bắc, giảm nhu cầu huy động những nguồn phát điện có chi phí cao.

Theo các số liệu được công bố về dự án, công trình đáp ứng khoảng 30% nhu cầu điện miền Nam và giúp thu hồi vốn đầu tư hơn 500 triệu USD sau chưa đầy 3 năm vận hành.

Đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 vì thế không chỉ giải quyết bài toán thiếu điện cấp bách, mà còn ghi dấu bước tiến quan trọng về năng lực thiết kế, xây dựng và làm chủ công nghệ truyền tải điện siêu cao áp của đội ngũ kỹ sư Việt Nam.

Giáo sư Trần Đình Long - kiến trúc sư trưởng của công trình

Giáo sư, Viện sĩ, Tiến sĩ khoa học Trần Đình Long sinh năm 1938, là nhà khoa học có nhiều đóng góp cho ngành điện Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực hệ thống điện và truyền tải điện năng.

Năm 1956, ông trở thành sinh viên khóa đầu tiên (K1), Khoa Cơ điện, Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 1959, ông được chọn vào nhóm 20 sinh viên sang Đại học Năng lượng Mátxcơva (Liên Xô cũ) tiếp tục học tập. Đến năm 1963, ông tốt nghiệp.

Sau khi về nước, Giáo sư Trần Đình Long giảng dạy tại Khoa Điện, Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 1969, ông trở lại Đại học Năng lượng Mátxcơva làm nghiên cứu sinh, bảo vệ thành công luận án Phó Tiến sĩ năm 1972 và luận án Tiến sĩ khoa học năm 1978. Trong thời gian nghiên cứu, ông còn tìm hiểu về công trình Thủy điện Hòa Bình để phục vụ quá trình chuẩn bị luận án Tiến sĩ khoa học.

Bên cạnh nghiên cứu chuyên môn, Giáo sư Trần Đình Long sớm có những sáng kiến đổi mới phương pháp giảng dạy. Từ những năm 1970, ông đề xuất sử dụng máy móc để kiểm tra trắc nghiệm kiến thức sinh viên. Chiếc máy dùng phiếu đục lỗ đầu tiên được ông cùng các cộng sự lắp ráp tại phòng thí nghiệm của bộ môn. Thiết bị được dùng kiểm tra kiến thức sinh viên mới nhập học và được cố Bộ trưởng Tạ Quang Bửu đánh giá cao.

Từ năm 1990, ông giữ cương vị Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam. Giai đoạn 1991-1994, ông làm cố vấn kỹ thuật cho Bộ Năng lượng trong quá trình xây dựng đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1.

Tiếp đó, ông đảm nhiệm chức Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tổng Công ty Điện lực Việt Nam giai đoạn 1995-1998. Năm 2004, ông là Trưởng ban soạn thảo Luật Điện lực.

Với những đóng góp trong khoa học, giáo dục và ngành điện, Giáo sư Trần Đình Long được trao tặng nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Nhà giáo Ưu tú, Huân chương Lao động hạng Nhất và Huân chương Lao động hạng Ba.

Đặc biệt, với những đóng góp nổi bật cho khoa học công nghệ và ngành điện Việt Nam, năm 2005, Giáo sư Trần Đình Long cùng tập thể các nhà khoa học, nhà giáo Bộ môn Hệ thống Điện, Đại học Bách khoa Hà Nội được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Đây là sự ghi nhận cho những đóng góp của các thế hệ thầy và trò Bách khoa đối với sự phát triển của đất nước.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

GS.VS. TSKH Trần Đình Long: Niềm vui lớn nhất là đã đào tạo nhân lực cho ngành Điện - Tập đoàn Điện lực Việt Nam

Bản lĩnh Bách khoa và kỳ tích đường dây tải điện siêu cao áp 500kV Bắc - Nam.