Nữ Anh hùng Việt Nam được Chủ tịch Cuba Fidel Castro nhận làm con nuôi, có chồng là Thượng tướng nổi tiếng, tham gia 29 trận đánh trả máy bay Mỹ

Người con gái ưu tú của quê hương Quảng Bình

Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND) Trần Thị Lý sinh năm 1946 trong một gia đình nghèo ở làng Phú Thượng, xã Phú Hải, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình (nay là phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị). Từ khi còn trẻ, bà đã thể hiện sự nhanh nhẹn, hoạt bát và tinh thần trách nhiệm với công việc chung. Bà được giao làm liên lạc cho Đảng ủy, Xã đội và được kết nạp vào Đảng năm 1964 khi vừa tròn 19 tuổi.

Tháng 2/1965, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc và chọn thị xã Đồng Hới làm một trong những địa bàn đánh phá đầu tiên, Phú Hải trở thành khu vực thường xuyên hứng chịu bom đạn. Bà Trần Thị Lý được bổ sung vào lực lượng dân quân, làm chiến sĩ phòng không tại trận địa nam Cầu Dài, thị xã Đồng Hới (cũ).

Trong những trận chiến đấu đánh trả máy bay Mỹ, bà vừa làm nhiệm vụ liên lạc, truyền mệnh lệnh của cấp trên giữa các trận địa, vừa trực tiếp cầm súng chiến đấu. Với khẩu K44, Trần Thị Lý nhiều lần nổ súng bắn trả máy bay địch. Khi bom đạn vùi lấp trận địa, bà tham gia đào hầm sập, tìm kiếm và cứu đồng đội, người dân bị đất đá vùi lấp.

Ngày 4/4/1965, Mỹ huy động hàng trăm lượt máy bay ném bom cầu Dài nhằm phá hủy thị xã Đồng Hới cũ. Trong tình thế chiến sự ác liệt, Trần Thị Lý chèo đò đưa Bí thư Đảng ủy xã Lê Viết Thuật vượt sông để chỉ đạo lực lượng dân quân và nhân dân chiến đấu, sau đó trở lại trận địa.

Trong một lần bị bom vùi lấp, bà bình tĩnh cởi áo ngoài phủ lên đầu súng, ngăn đất đá rơi vào nòng. Sau khi thoát khỏi nơi bị vùi lấp, Trần Thị Lý tiếp tục trở lại trận địa, nổ súng chiến đấu.

Trong những năm chống chiến tranh phá hoại, Anh hùng Trần Thị Lý tham gia 29 trận đánh trả máy bay Mỹ. Những thành tích trong chiến đấu giúp nữ dân quân Phú Hải trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng dân quân Quảng Bình thời kỳ này.

Ngày 1/1/1967, Trần Thị Lý được Quốc hội tuyên dương là Anh hùng LLVTND. Cũng trong năm này, bà chuyển sang công tác trong Quân đội, giữ chức Chính trị viên phó Thị đội Đồng Hới.

Từ năm 1967, Trần Thị Lý được cử đi học tại Trường Văn hóa Quân khu, sau đó tiếp tục học tại Học viện Chính trị Quân sự của Bộ Quốc phòng. Năm 1978, bà đảm nhiệm chức Phó đội trưởng Đội công tác thuộc Đoàn 871, Tổng cục Chính trị. Bà Trần Thị Lý còn từng được Chủ tịch Cuba Fidel Castro nhận làm con nuôi. Từ năm 1985, bà được điều về Quân khu 5, giữ chức Phó Giám đốc rồi Giám đốc, Phó Bí thư Chi bộ Khách sạn Bạch Đằng tại Đà Nẵng.

Anh hùng Trần Thị Lý từng là đại biểu Quốc hội khóa IV, V và VI; Ủy viên Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Bà được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba cùng nhiều huân chương, huy chương cao quý khác.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, bà Trần Thị Lý có 3 lần vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lần đầu diễn ra sau Đại hội liên hoan chiến sĩ anh hùng thi đua toàn quốc ngày 1/1/1967, khi đoàn đại biểu Quảng Bình được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Gần cuối buổi gặp, Bác Hồ đề nghị Trần Thị Lý hát bài Quảng Bình quê ta ơi của nhạc sĩ Hoàng Vân.

Do xúc động và lúng túng, bà chưa thể thực hiện ngay. Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi đó nói bà Lý hãy bắt nhịp để cả đoàn cùng hát. Trần Thị Lý đứng dậy bắt nhịp, cùng đoàn đại biểu Quảng Bình hát vang ca khúc trước Bác Hồ và Thủ tướng.

Lần thứ 2, Trần Thị Lý gặp Bác Hồ trước khi lên đường sang Cuba tham dự Đại hội liên hoan thanh niên và sinh viên thế giới. Lần thứ 3 diễn ra trước ngày bà lên đường sang Liên Xô nhân dịp kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười Nga. Trong lần gặp này, Trần Thị Lý được ăn cơm trưa cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cùng dự bữa cơm còn có nữ Anh hùng Nguyễn Thị Kim Huế và dũng sĩ diệt Mỹ Nguyễn Hồng Sơn, những người vừa từ miền Nam ra.

2 vợ chồng cùng là đại biểu Quốc hội, Anh hùng LLVTND

Anh hùng LLVTND Trần Thị Lý là bạn đời của Thượng tướng, Anh hùng LLVTND Nguyễn Chơn.

2 người gặp nhau tại Hà Nội sau cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội thống nhất cả nước năm 1976. Khi đó, Anh hùng LLVTND Nguyễn Chơn là đại biểu Quốc hội và được cử ra Hà Nội học văn hóa, chính trị tại Trường Đảng cao cấp Nguyễn Ái Quốc (nay là Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh).

Tại đây, ông gặp nữ Anh hùng LLVTND Trần Thị Lý, khi đó cũng là đại biểu Quốc hội và cán bộ chính trị Đoàn 871. Cùng quê miền Trung, 2 người dần nảy sinh tình cảm. Sau một thời gian tìm hiểu và được các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước và Quân đội quan tâm vun đắp, 2 người nên duyên vợ chồng.

Giữa năm 1977, đám cưới của 2 người được tổ chức tại Đoàn 871. Đây là cuộc hôn nhân của 2 sĩ quan quân đội, 2 Anh hùng LLVTND và 2 đại biểu Quốc hội.

Đám cưới có sự tham dự của nhiều lãnh đạo cấp cao. Đồng chí Võ Chí Công, khi đó là Phó Thủ tướng Chính phủ, làm chủ hôn. Các đồng chí Lê Đức Thọ, Trưởng ban Tổ chức Trung ương; Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; Chu Huy Mân, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị; Văn Tiến Dũng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam cùng đến chia vui. Thủ tướng Phạm Văn Đồng không thể tham dự do bận công việc nhưng gửi tặng 2 người 2 cây bút. Đại sứ Cuba và đại sứ một số nước cũng đến dự và chúc mừng.

Một món quà đặc biệt được gửi đến cô dâu, chú rể trong ngày cưới là 2 chiếc đồng hồ Poljot và một số mét vải do đồng chí Vũ Kỳ, thư ký của Bác Hồ, mang tới. Đây là quà Bác Hồ gửi tặng theo lời Người từng nói với Trần Thị Lý trong một lần gặp trước đó: khi nào bà xây dựng gia đình thì báo để Bác đến chúc mừng.

Khi ấy, Nguyễn Chơn là Đại tá, Sư đoàn trưởng, từng chiến đấu tại các chiến trường Khu 5, Tây Nguyên và Hạ Lào. Trần Thị Lý mang quân hàm Đại úy, là cán bộ chính trị của Đoàn 871, từng nhiều năm chiến đấu, hoạt động tại Đồng Hới trong thời kỳ chiến tranh phá hoại bằng không quân.

Cuộc hôn nhân của Thượng tướng, Anh hùng LLVTND Nguyễn Chơn và Anh hùng LLVTND Trần Thị Lý có 2 người con gái là Hồng Dung và Thanh Bình. Năm 1998, Anh hùng Trần Thị Lý qua đời. Bà để lại trong cuộc đời Thượng tướng Nguyễn Chơn và gia đình một mất mát, một khoảng trống không gì có thể bù đắp.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Chuyện về Anh hùng Trần Thị Lý - Báo Quân khu 4

- Mối tình đặc biệt của hai đại biểu Quốc hội - Báo QĐND cuối tuần

- Trần Thị Lý - Nữ anh hùng của quê hương Đồng Hới - Báo QĐND