Vì sao cổ phiếu HPG rơi xuống đáy 1 năm: Thị trường đang lo điều gì ở Hòa Phát?

Kết phiên 20/7, cổ phiếu HPG của CTCP Tập đoàn Hòa Phát giảm 5,72% xuống 20.600 đồng/cp, kéo vốn hóa doanh nghiệp xuống còn khoảng 173.925 tỷ đồng.

Đây là mức giá thấp nhất của HPG kể từ phiên 3/7/2025, đồng thời thấp hơn khoảng 31% so với đỉnh 5 năm được thiết lập trong phiên 12/9/2025. Cổ phiếu này cũng ghi nhận phiên giảm thứ tư liên tiếp kể từ ngày 15/7. Sau bốn phiên, thị giá HPG giảm 8,63%, tương ứng vốn hóa thị trường thu hẹp hơn 16.000 tỷ đồng.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang đẩy mạnh chiến lược mở rộng công suất với hàng loạt dự án quy mô lớn, từ Khu liên hợp sản xuất gang thép Dung Quất 2, nhà máy ray và thép đặc biệt đến các dự án thép tại khu vực phía Nam.

Sự trái chiều giữa triển vọng dài hạn của doanh nghiệp và diễn biến ngắn hạn của cổ phiếu đang đặt ra nhiều câu hỏi đối với nhà đầu tư: Liệu Hòa Phát còn hấp dẫn để đầu tư? Để trả lời câu hỏi này, cần nhìn sâu hơn vào chiến lược phát triển, năng lực triển khai cũng như sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

Hòa Phát đặt cược vào chu kỳ thép mới bằng hàng loạt dự án lớn

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất không còn rẻ như giai đoạn trước, nhiều doanh nghiệp lựa chọn thu hẹp đầu tư, ưu tiên bảo toàn dòng tiền. Tuy nhiên, Hòa Phát lại đi theo hướng ngược lại khi tiếp tục triển khai hàng loạt dự án lớn nhằm gia tăng năng lực sản xuất và nâng cấp chuỗi giá trị ngành thép.

Bên cạnh dự án Dung Quất 2 đang được triển khai, doanh nghiệp còn đầu tư nhà máy ray và thép đặc biệt, nhà máy ống thép Long An cùng dự án luyện cán thép tại khu vực phía Nam với tổng vốn đầu tư khoảng 2.450 tỷ đồng, công suất dự kiến 700.000 tấn/năm.

Điểm chung trong các dự án này là Hòa Phát không chỉ hướng tới mục tiêu mở rộng sản lượng, mà còn muốn chuyển dịch sang các dòng sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao hơn, phục vụ những ngành công nghiệp nền tảng như cơ khí chế tạo, ô tô, hạ tầng giao thông và công nghiệp hỗ trợ.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, sân bay Long Thành, hệ thống cao tốc, metro, cảng biển và các khu công nghiệp.

Sự phát triển của hạ tầng được kỳ vọng sẽ kéo theo nhu cầu lớn đối với thép xây dựng, thép cuộn cán nóng (HRC) và các sản phẩm thép chất lượng cao.

Tuy nhiên, khác với nhiều ngành sản xuất khác, ngành thép có đặc thù là doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực sản xuất trước khi nhu cầu thực sự bùng nổ. Một dự án nhà máy thép có thể mất từ 2-4 năm để hoàn thành, tính từ giai đoạn chuẩn bị thủ tục, xây dựng đến khi vận hành ổn định.

Nếu chờ đến khi thị trường phục hồi, giá thép tăng cao và nhu cầu tăng mạnh mới bắt đầu đầu tư, doanh nghiệp có thể mất lợi thế trong chu kỳ tăng trưởng.

Hòa Phát từng chứng minh chiến lược này với Dung Quất 1. Khi dự án được khởi động, thị trường vẫn còn nhiều hoài nghi về khả năng tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, khi chu kỳ thép bước vào giai đoạn thuận lợi năm 2021, nhà máy đã vận hành với công suất cao, trở thành động lực quan trọng giúp lợi nhuận Hòa Phát có thời điểm đạt khoảng 8.000-10.000 tỷ đồng mỗi quý.

Bài học từ Dung Quất 1 cũng là lý do Hòa Phát tiếp tục lựa chọn đầu tư trong giai đoạn thị trường chưa thực sự thuận lợi: Xây dựng năng lực sản xuất trước khi thị trường cần đến.

Cuộc chơi lớn cần nguồn lực lớn, HPG đang đánh đổi điều gì?

Việc đẩy mạnh đầu tư trong giai đoạn nhiều doanh nghiệp có xu hướng phòng thủ mang lại cho Hòa Phát một số lợi thế nhất định. Khi thị trường xây dựng và sản xuất suy yếu, chi phí đầu tư, năng lực nhà thầu cũng như khả năng đàm phán với nhà cung cấp thiết bị có thể thuận lợi hơn.

Một doanh nghiệp có tiềm lực như Hòa Phát có thể tận dụng giai đoạn này để hoàn thiện các dự án, lựa chọn công nghệ phù hợp và chuẩn bị công suất cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Tuy nhiên, chiến lược mở rộng quy mô cũng đặt ra bài toán lớn về vốn.

Kết thúc quý I/2026, Hòa Phát ghi nhận lợi nhuận sau thuế khoảng 9.056 tỷ đồng. Đây là con số tích cực, song thị trường cũng chú ý đến chất lượng lợi nhuận khi hơn 4.000 tỷ đồng được cho là đến từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản tại Phố Nối (Hưng Yên) - khoản thu nhập mang tính chất một lần và khó duy trì đều đặn.

Xét về nguồn lực tài chính, Hòa Phát đang sở hữu lượng tài sản thanh khoản lớn với khoảng 11.455 tỷ đồng tiền và tương đương tiền cùng 24.267 tỷ đồng đầu tư tài chính ngắn hạn. Tổng nguồn lực tiền mặt và tài sản tài chính ngắn hạn đạt hơn 35.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, tổng nợ vay của doanh nghiệp đã vượt 90.600 tỷ đồng.

Con số này không đồng nghĩa Hòa Phát gặp vấn đề về khả năng thanh toán. Tuy nhiên, nó cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng mức đòn bẩy lớn để tài trợ cho một chu kỳ mở rộng chưa từng có trong lịch sử hoạt động.

Con số này không đồng nghĩa Hòa Phát gặp vấn đề về khả năng thanh toán. Tuy nhiên, nó cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng mức đòn bẩy lớn để tài trợ cho một chu kỳ mở rộng chưa từng có trong lịch sử hoạt động.

Với Hòa Phát, bài toán hiện tại không chỉ nằm ở việc có đủ vốn để hoàn thành dự án, mà còn là khả năng biến những khoản đầu tư lớn thành dòng tiền và lợi nhuận trong tương lai.

Đặc biệt, khi Dung Quất 2 bước vào giai đoạn vận hành, một phần chi phí lãi vay có thể không còn được vốn hóa vào tài sản mà chuyển sang ghi nhận trực tiếp vào chi phí tài chính, tạo áp lực nhất định lên lợi nhuận.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến thị trường chưa phản ánh đầy đủ kỳ vọng đối với cổ phiếu HPG.

Từ “vua thép xây dựng” đến tham vọng thép giá trị cao

Một điểm quan trọng trong chiến lược của Hòa Phát là doanh nghiệp không chỉ muốn mở rộng sản lượng, mà còn hướng tới thay đổi vị thế trong chuỗi giá trị ngành thép.

Nếu trước đây Hòa Phát được biết đến chủ yếu với thép xây dựng, doanh nghiệp đang từng bước tiến sâu hơn vào các sản phẩm thép dẹt, HRC và thép đặc chủng có giá trị gia tăng cao hơn.

Nước cờ đầu tiên là nhà máy ray và thép đặc biệt tại Dung Quất. Dự án này được kỳ vọng giúp Hòa Phát tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vật liệu cho các dự án đường sắt, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn.

So với thép xây dựng thông thường, ray đường sắt và thép đặc biệt yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn, qua đó có thể giúp doanh nghiệp cải thiện chất lượng doanh thu nếu triển khai thành công.

Nước cờ thứ hai là Dung Quất 2. Dự án này giúp Hòa Phát tăng thêm khoảng 5,6 triệu tấn công suất HRC mỗi năm, mở rộng khả năng cung ứng cho các ngành như ô tô, cơ khí chế tạo, đồ gia dụng và công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, đây cũng là rủi ro lớn nhất trong chu kỳ đầu tư mới. Nếu nhu cầu HRC trong nước không tăng đủ nhanh hoặc nguồn cung khu vực tiếp tục dư thừa, công suất mới có thể gây áp lực lên giá bán và biên lợi nhuận.

Nước cờ thứ ba là mở rộng hiện diện tại khu vực phía Nam. Các dự án như nhà máy ống thép Long An với công suất khoảng 400.000 tấn/năm hay dự án luyện cán thép tại Tây Ninh nếu được triển khai sẽ giúp Hòa Phát giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian giao hàng và tối ưu hoạt động tồn kho tại thị trường tiêu thụ lớn.

Nhìn tổng thể, chiến lược của Hòa Phát đang hướng tới việc thoát khỏi mô hình sản xuất thép đại trà để trở thành doanh nghiệp cung cấp vật liệu công nghiệp có hàm lượng kỹ thuật cao hơn.

Có thể thấy diễn biến của cổ phiếu HPG trong thời gian qua cho thấy thị trường đang quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố ngắn hạn thay vì chỉ nhìn vào triển vọng dài hạn. Trong báo cáo phân tích công bố đầu tháng 7/2026, Chứng khoán Kafi cho rằng định giá cổ phiếu HPG đang ở mức hấp dẫn, với nền tảng nội tại vững chắc và kỳ vọng thị giá có thể quay trở lại vùng 30.782 đồng/cp, tương ứng tiềm năng tăng giá 49,4%.

Nhìn chung, Hòa Phát có thể đang đi đúng hướng về chiến lược, nhưng cổ phiếu chưa thể ngay lập tức tạo ra hiệu quả đầu tư nếu thị trường chưa nhìn thấy rõ tốc độ chuyển hóa từ vốn đầu tư sang lợi nhuận.