Chính phủ đề xuất chi hơn 162.000 tỷ, làm 3 tuyến cao tốc mới ở vùng núi
Việc đầu tư các tuyến cao tốc sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng tại khu vực miền núi, tăng cường kết nối liên vùng và rút ngắn khoảng 50-60% thời gian di chuyển so với các tuyến quốc lộ hiện hữu.
Sáng 7/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội nghe Chính phủ trình chủ trương đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc gồm Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum, với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 162.000 tỷ đồng.
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, việc đầu tư các tuyến cao tốc nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông quốc gia, khắc phục những hạn chế về hạ tầng kết nối tại khu vực miền núi phía Bắc và hành lang Đông - Tây giữa miền Trung với Tây Nguyên.
Hiện nay, nhiều tuyến quốc lộ kết nối Sơn La, Lai Châu và khu vực phía Tây Quảng Ngãi cũ (nay là Kon Tum) với các trung tâm kinh tế còn hạn chế về quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp, thường xuyên xảy ra sạt lở trong mùa mưa lũ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng lưu thông hàng hóa, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.
Theo tính toán của Chính phủ, khi hoàn thành, các tuyến cao tốc có thể rút ngắn khoảng 50-60% thời gian di chuyển so với đường quốc lộ, đồng thời tăng cường kết nối giữa các khu vực miền núi, biên giới với những trung tâm kinh tế lớn.
Ba tuyến cao tốc hơn 162.000 tỷ đồng, dự kiến khởi công năm 2027
Theo phương án trình Quốc hội, ba dự án có tổng chiều dài khoảng 430,5km, được đề xuất đầu tư theo quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế từ 80-120km/h tùy điều kiện địa hình.
Trong đó, cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua tỉnh Sơn La, dài khoảng 179,5km, có tổng mức đầu tư sơ bộ 63.120 tỷ đồng. Tuyến đường sẽ kết nối với các đoạn cao tốc liền kề, từng bước hình thành trục giao thông từ Hà Nội qua Phú Thọ đến Sơn La, Điện Biên.
Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, dài khoảng 119km, dự kiến đầu tư 50.990 tỷ đồng. Dự án được kỳ vọng cải thiện kết nối của Lai Châu với các trung tâm kinh tế, góp phần hoàn thiện mạng lưới cao tốc quốc gia.
Trong khi đó, cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài khoảng 132km, tổng vốn đầu tư sơ bộ 48.283 tỷ đồng. Tuyến đường được định hướng hình thành trục giao thông Đông - Tây, kết nối cao tốc Bắc - Nam phía Đông với khu vực Tây Nguyên và hệ thống cảng biển miền Trung.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của ba dự án là 162.393 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương đóng góp 4.051 tỷ đồng để thực hiện một phần công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Lai Châu và khu vực Quảng Ngãi cũ.
Đáng chú ý, Chính phủ cho biết đã nghiên cứu phương án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BOT. Tuy nhiên, ngay cả khi Nhà nước hỗ trợ 50-70% tổng vốn đầu tư, các dự án vẫn chưa xác định được thời gian hoàn vốn. Vì vậy, Chính phủ đề xuất sử dụng vốn đầu tư công để triển khai cả ba tuyến.
Theo kế hoạch, công tác chuẩn bị đầu tư được thực hiện trong giai đoạn 2026-2027; giải phóng mặt bằng và khởi công trong năm 2027. Các dự án dự kiến cơ bản hoàn thành vào năm 2030, đưa vào khai thác từ năm 2031.
Để thuận lợi trong triển khai, ba tuyến cao tốc dự kiến được chia thành 14 dự án thành phần. Chính phủ đồng thời kiến nghị Quốc hội cho phép áp dụng một số cơ chế đặc thù liên quan đến giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu, điều chỉnh quy hoạch và bố trí nguồn vật liệu xây dựng.
Hơn 4.500ha đất dự kiến bị ảnh hưởng, nhiều vấn đề cần tính toán
Bên cạnh mục tiêu phát triển hạ tầng, việc triển khai ba tuyến cao tốc đặt ra yêu cầu lớn về giải phóng mặt bằng, bảo vệ môi trường và ổn định đời sống người dân. Theo tính toán sơ bộ, tổng diện tích đất dự kiến sử dụng cho các dự án khoảng 4.583ha, trong đó có khoảng 1.155ha đất rừng được đề xuất chuyển mục đích sử dụng. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước tính 19.050 tỷ đồng.
Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết đầu tư ba dự án, song đề nghị tiếp tục rà soát phương án thiết kế, nguồn vốn và tiến độ thực hiện.
Do các tuyến đường đi qua nhiều khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hệ sinh thái đầu nguồn nhạy cảm, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu tăng cường cầu cạn, hầm xuyên núi nhằm hạn chế tác động đến rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng.
Đối với công tác tái định cư, các địa phương cần bố trí khu dân cư mới có hạ tầng thiết yếu đồng bộ, bảo đảm điều kiện sinh hoạt và sinh kế của người dân sau di dời bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Một vấn đề khác được lưu ý là khả năng cân đối vốn của các địa phương. Riêng Lai Châu dự kiến phải bố trí 2.004 tỷ đồng vốn đối ứng, tương đương 38,7% tổng kế hoạch đầu tư công trung hạn của tỉnh. Trước áp lực này, một số ý kiến đề nghị Chính phủ nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương.
Cơ quan thẩm tra cũng cảnh báo nguy cơ chậm tiến độ khi nhu cầu giải ngân tập trung vào những năm cuối giai đoạn thực hiện, đồng thời đề nghị kiểm soát chặt chẽ việc áp dụng các cơ chế đặc thù để tránh thất thoát, lãng phí.
Nếu được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, ba tuyến cao tốc sẽ góp phần hoàn thiện các hành lang giao thông chiến lược, mở rộng không gian phát triển cho khu vực Tây Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, đồng thời tạo thêm điều kiện thu hút đầu tư, phát triển thương mại, dịch vụ và logistics tại các địa phương.
