Đầu tư công giải ngân chậm, tín dụng gánh quá sức: Chuyên gia chỉ ra 'van xả' cốt lõi của nền kinh tế

Tín dụng đang gánh phần việc của cả thị trường vốn

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đặt kỳ vọng tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Theo tính toán của Bộ Tài chính, nền kinh tế sẽ cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong 5 năm tới, trong đó khu vực Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, còn lại gần 30 triệu tỷ đồng phải được huy động từ khu vực tư nhân, doanh nghiệp FDI và thị trường tài chính.

Tuy nhiên, áp lực huy động vốn đang ngày càng dồn lên hệ thống ngân hàng khi thị trường vốn phát triển chưa tương xứng. Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng đã lên tới 18,4 triệu tỷ đồng, tương đương 147% GDP, vượt ngưỡng được IMF và Ngân hàng Thế giới khuyến nghị.

Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), quy mô thị trường vốn của Việt Nam hiện đạt khoảng 410 tỷ USD, lớn hơn Philippines và tiệm cận Thái Lan. Tuy nhiên, cấu trúc thị trường vẫn mất cân đối khi 50-60% nguồn vốn của nền kinh tế vẫn đến từ tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm 3-6%, còn thị trường cổ phiếu khoảng 10-18%.

Sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng cũng là điều khiến giới chuyên gia lo ngại. Bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, cảnh báo Việt Nam chỉ còn 3-5 năm để tiếp tục dựa vào hệ thống ngân hàng.

"Tín dụng ngân hàng tăng 15-16% mỗi năm, trong khi tăng trưởng GDP thực chỉ khoảng 3-5%. Nếu xu hướng này kéo dài, sự mất cân đối sẽ ngày càng nghiêm trọng", bà Minh nhận định.

Theo bà, khi các ngân hàng phải đáp ứng các chuẩn mực quốc tế cao hơn, yêu cầu về vốn dài hạn sẽ ngày càng khắt khe, khiến chi phí huy động vốn tăng lên. "Không thể xây dựng một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng", bà nhấn mạnh.

Báo cáo của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cũng cho thấy điểm nghẽn này đang hiện hữu. Khoảng 80% tiền gửi trong hệ thống ngân hàng có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi gần một nửa dư nợ là các khoản vay trung và dài hạn. Độ lệch pha kỳ hạn ước tính đã lên tới 5,7 triệu tỷ đồng, tạo áp lực lớn lên thanh khoản nếu tín dụng tiếp tục được mở rộng quá nhanh.

Nền kinh tế không thiếu tiền, mà thiếu dòng tiền lưu thông

Trong khi nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục mở rộng tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng, SSI Research lại đưa ra một góc nhìn khác. Theo SSI, vấn đề của nền kinh tế hiện nay không phải thiếu thanh khoản mà là dòng tiền lưu thông quá chậm.

Đến cuối tháng 6, tín dụng toàn hệ thống đã tăng 7,41% so với đầu năm, trong khi tiền gửi chỉ tăng 5,02%, khiến khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động tiếp tục nới rộng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa nền kinh tế thiếu tiền.

Ở góc độ tài khóa, thu ngân sách 6 tháng đầu năm tăng tới 17,4%, trong khi tổng chi gần như đi ngang. Điều này đồng nghĩa một lượng tiền lớn vẫn đang nằm trong khu vực công thay vì quay trở lại nền kinh tế thông qua hoạt động đầu tư và chi tiêu.

Theo SSI, khi vốn đầu tư công được giải ngân, dòng tiền sẽ chảy đến các nhà thầu, doanh nghiệp cung ứng, người lao động rồi quay trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi, qua đó cải thiện thanh khoản và giảm áp lực huy động vốn.

Ngược lại, nếu giải ngân tiếp tục chậm, khoảng cách giữa tín dụng và tiền gửi sẽ còn nới rộng, buộc hệ thống ngân hàng phải tìm kiếm các nguồn vốn thay thế với chi phí cao hơn.

Vì vậy, "van xả" của nền kinh tế lúc này không nằm ở việc tiếp tục nới lỏng tiền tệ mà ở khả năng tăng tốc thực thi chính sách tài khóa.

Theo SSI Research, đầu tư công không chỉ là động lực thúc đẩy tăng trưởng GDP mà còn đóng vai trò như một cơ chế bơm thanh khoản cho toàn bộ nền kinh tế. Trong bối cảnh dư địa điều hành tiền tệ ngày càng thu hẹp bởi áp lực lạm phát và tỷ giá, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công được xem là con đường ngắn nhất để giảm áp lực vốn mà không tạo thêm rủi ro cho ổn định kinh tế vĩ mô.

Ở góc độ dài hạn, ông Nguyễn Sơn cho biết theo Kết luận 18 của Ban Bí thư, giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng thông qua thị trường cổ phiếu, chưa kể thị trường trái phiếu. Đây không chỉ là mục tiêu phát triển thị trường vốn mà còn là điều kiện tiên quyết để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, qua đó tạo nền tảng tài chính bền vững cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.