Lời khuyên cho những gia đình thường xuyên ăn cá

Cá là thực phẩm giàu dinh dưỡng, được các chuyên gia khuyến nghị nên bổ sung thường xuyên trong chế độ ăn uống. Loại thực phẩm này cung cấp nguồn protein chất lượng cao cùng nhiều dưỡng chất quan trọng như axit béo omega-3, vitamin, khoáng chất, sắt và canxi.

So với nhiều loại thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn hay thịt cừu, cá thường chứa ít chất béo bão hòa và ít calo hơn, phù hợp với những người muốn kiểm soát cân nặng và duy trì lối sống lành mạnh.

Tuy nhiên, để có được món ăn ngon và an toàn, việc lựa chọn cá tươi là yếu tố rất quan trọng. Nhiều người thường chỉ quan tâm đến giá cả mà bỏ qua các dấu hiệu nhận biết cá kém chất lượng. Dưới đây là những loại cá người tiêu dùng nên hạn chế hoặc tránh mua để bảo vệ sức khỏe.

Cá đông lạnh quá lâu

Cá đông lạnh là giải pháp bảo quản phổ biến, tuy nhiên nếu thời gian bảo quản kéo dài quá mức, cá sẽ bị oxy hóa axit béo Omega-3 (DHA/EPA), hao hụt vitamin (như vitamin nhóm B) và thất thoát nước cốt mang theo dưỡng chất khi rã đông. Những con cá đã để đông lạnh quá lâu thường có phần thịt trắng bệch, bở, mất độ đàn hồi và hương vị tự nhiên.

Đáng lo ngại hơn, sau khi rã đông, vi khuẩn có thể phát triển nhanh chóng nếu cá không được bảo quản đúng cách, làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Cá sống ở vùng nước ô nhiễm, có nguy cơ tích tụ kim loại nặng

Một nhóm cá khác cần đặc biệt lưu ý là những loài sinh sống trong môi trường nước bị ô nhiễm. Các loại cá sống tại những khu vực chịu tác động của nước thải công nghiệp hoặc chất thải sinh hoạt có thể tích tụ nhiều kim loại nặng như thủy ngân, chì và cadimi.

Những chất này có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe có thể tác động đến hệ thần kinh, làm suy giảm trí nhớ, các bệnh thoái hóa thần kinh và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Theo cảnh báo của Trung tâm An toàn Thực phẩm Hồng Kông và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), một số loài cá có nguy cơ chứa hàm lượng thủy ngân cao gồm cá mập, cá kiếm, cá ngừ vây xanh, cá mú mắt vàng, cá tráp vàng và các loài cá săn mồi cỡ lớn khác.

Để nhận biết cá sống trong môi trường ô nhiễm, người tiêu dùng nên chú ý đến mùi và hình dáng bên ngoài. Cá thường có mùi bùn đất nồng, tanh hoặc mùi hóa chất bất thường. Phần mang có thể chuyển sang màu xám thẫm, bám nhiều cặn đen thay vì đỏ tươi. Một số con còn xuất hiện tình trạng dị dạng, gù lưng, vây xơ xác hoặc vảy sần sùi.

Cá có mùi tanh nồng hoặc mùi hóa chất bất thường

Mùi cũng là một trong những dấu hiệu quan trọng phản ánh độ tươi của cá. Cá tươi thường chỉ có mùi tanh nhẹ đặc trưng. Nếu cá có mùi tanh nồng, hôi khó chịu, người tiêu dùng nên tránh mua.

Ngoài ra, một số trường hợp cá có mùi khử trùng hoặc mùi hắc bất thường có thể do bị ngâm formaldehyde nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giữ màu sắc bắt mắt. Đây là hóa chất không được phép sử dụng trong thực phẩm và có thể gây nguy hiểm cho người tiêu dùng.

Cá bị tróc vảy, da xỉn màu hoặc thân mềm nhũn

Khi chọn mua cá, người tiêu dùng cũng nên quan sát kỹ phần vảy và bề mặt da. Cá tươi thường có lớp vảy sáng bóng, bám chắc vào thân, da còn độ đàn hồi và không xuất hiện lớp nhớt bất thường.

Ngược lại, nếu thân cá mềm nhũn, mất độ đàn hồi, vảy dễ bong hoặc rơi ra khi chạm nhẹ, đây có thể là dấu hiệu cá đã bị ươn.

Đặc biệt, người mua nên tránh những con cá có phần bụng phình to bất thường. Tình trạng này có thể liên quan đến quá trình phân hủy nội tạng, khiến khí tích tụ bên trong. Cá thường đi kèm thịt mềm nhũn và mùi tanh nồng, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây hại. Nếu sử dụng, người ăn có thể gặp các vấn đề về tiêu hóa, thậm chí ngộ độc thực phẩm.

Cá có mắt đục, mắt đỏ bất thường và mang thâm đen

Mắt và mang cá là hai bộ phận phản ánh rõ nhất độ tươi của cá. Cá mới đánh bắt thường có đôi mắt trong, sáng, hơi lồi tự nhiên và mang đỏ tươi. Ngược lại, cá để lâu sẽ có mắt đục, lõm xuống hoặc chuyển màu đỏ bất thường. Phần mang cũng chuyển sang màu nâu sẫm hoặc thâm đen, kèm theo mùi khó chịu.

Những dấu hiệu này cho thấy cá đã không còn tươi và có nguy cơ nhiễm khuẩn cao. Người tiêu dùng nên tránh lựa chọn những con cá có mắt đỏ ngầu hoặc mất độ trong tự nhiên.

Cá bị bơm nước kháng sinh hoặc hormone

Một số thương lái vì mục đích tăng trọng lượng có thể bơm nước vào cá trước khi bán. Cá bị bơm nước thường có bụng căng bất thường, thịt nhão và chảy nhiều nước khi chế biến.

Ngoài ra, việc lạm dụng kháng sinh hoặc hormone trong quá trình nuôi trồng thủy sản cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng. Do đó, nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát chất lượng.

Cá ướp muối và cá hun khói không rõ nguồn gốc

Cá muối và cá hun khói là những món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, nếu được sản xuất từ nguyên liệu kém chất lượng hoặc quy trình chế biến không bảo đảm, các sản phẩm này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng việc tiêu thụ cá ướp muối thường xuyên có thể làm gia tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư vòm họng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thực phẩm ướp muối thuộc nhóm có bằng chứng khoa học rõ ràng về khả năng gây ung thư ở người nếu sử dụng thường xuyên và kéo dài.

Đối với cá hun khói, việc sử dụng củi bẩn, gỗ tẩm hóa chất hoặc các vật liệu không phù hợp có thể tạo ra hydrocacbon thơm đa vòng (PAH) - nhóm chất có khả năng gây ung thư khi tích tụ lâu dài trong cơ thể.

Để đảm bảo chất lượng bữa ăn và an toàn thực phẩm, người tiêu dùng nên dành thời gian kiểm tra độ tươi của cá trước khi mua, đồng thời bảo quản và chế biến đúng cách. Những lựa chọn kỹ lưỡng ngay từ khâu mua nguyên liệu không chỉ giúp hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm mà còn giữ trọn hương vị và giá trị dinh dưỡng của món ăn.