Phó Chủ tịch VINASME: Nhiều doanh nghiệp xin không nhận hỗ trợ vì chi phí theo đuổi chính sách còn lớn hơn lợi ích nhận được

Doanh nghiệp muốn chuyển đổi nhưng không biết bắt đầu từ đâu

Tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân", ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), đã có những chia sẻ thẳng thắn về những rào cản khiến hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó trong quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cũng như tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Sau hơn 20 năm nghiên cứu và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Tô Hoài Nam cho rằng dù mỗi doanh nghiệp có những khó khăn riêng, song đều có chung một nỗi trăn trở.

"Doanh nghiệp nào cũng băn khoăn ba câu hỏi: Muốn chuyển đổi thì bắt đầu từ đâu? Ai sẽ giúp đỡ? Và bao giờ mới nhìn thấy hiệu quả?", ông Nam nói.

Theo ông, chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh đều là những khoản đầu tư mang tính dài hạn, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang phải vật lộn với bài toán dòng tiền ngắn hạn để duy trì hoạt động.

"Doanh nghiệp lớn có thể dành nguồn lực cho tương lai, còn doanh nghiệp nhỏ nhiều khi chỉ lo tồn tại qua ngày. Chính vì vậy mới có chuyện cùng một chính sách nhưng doanh nghiệp lớn làm được, doanh nghiệp nhỏ lại không làm được", ông phân tích.

Chính sách hỗ trợ đang được thiết kế trên những giả định chưa đúng

Một trong những vấn đề lớn nhất được đại diện VINASME chỉ ra là cách thiết kế chính sách hiện nay chưa thực sự xuất phát từ năng lực thực tế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Lấy ví dụ về chuyển đổi số, ông Nam cho rằng nhiều bộ tiêu chí và chương trình hỗ trợ đang mặc nhiên giả định doanh nghiệp đã có đủ năng lực triển khai.

"Chính sách hiện nay dường như được xây dựng trên giả thiết rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa đã sẵn sàng thực thi. Nhưng thực tế nhiều doanh nghiệp còn chưa hiểu đầy đủ chuyển đổi số là gì", ông nói.

Tương tự, trong lĩnh vực phát triển xanh hay đổi mới công nghệ, các doanh nghiệp lớn có thể thuê đơn vị tư vấn chuyên nghiệp xây dựng báo cáo, hoàn thiện hồ sơ. Trong khi đó, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngay cả việc tiếp cận khái niệm, tiêu chuẩn hay yêu cầu kỹ thuật cũng đã là một thách thức lớn.

Theo ông Nam, đây là nguyên nhân khiến nhiều chính sách hỗ trợ dù được ban hành với mục tiêu tốt nhưng lại không phát huy hiệu quả đối với nhóm doanh nghiệp chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp cả nước.

"Nếu là chính sách hỗ trợ thì trước hết phải xuất phát từ khó khăn thực tế của đối tượng được hỗ trợ. Nếu đối tượng đông đảo nhất lại không tiếp cận được thì rõ ràng chính sách chưa đạt yêu cầu", ông nhấn mạnh.

Nghịch lý: Doanh nghiệp xin không nhận hỗ trợ

Điều khiến nhiều đại biểu bất ngờ nhất là câu chuyện thực tế được ông Tô Hoài Nam chia sẻ sau các đợt khảo sát doanh nghiệp.

Theo ông, khi các đoàn công tác liên ngành của bộ, ngành và địa phương tìm hiểu nguyên nhân doanh nghiệp không tiếp cận chính sách hỗ trợ, đã xuất hiện những trường hợp doanh nghiệp chủ động từ chối.

"Có doanh nghiệp nói thẳng với đoàn khảo sát rằng xin không nhận hỗ trợ", ông kể.

Khi tìm hiểu sâu hơn, nguyên nhân được chỉ ra là quy trình, thủ tục và các yêu cầu đi kèm quá phức tạp.

"Đôi khi chi phí thời gian, công sức, hồ sơ, thủ tục để theo đuổi chính sách còn lớn hơn lợi ích doanh nghiệp nhận được từ chính sách đó", ông Nam cho biết.

Theo vị lãnh đạo VINASME, đây là tín hiệu cho thấy cần rà soát lại toàn bộ cách thức triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân đang được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Công nghiệp hỗ trợ vẫn vướng bài toán vốn, công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế

Cũng tại hội thảo, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA), cho rằng sau hơn 10 năm phát triển, nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn như Samsung, Toyota, Canon, thậm chí xuất khẩu trực tiếp ra nước ngoài.

Tuy nhiên, để trở thành nhà cung ứng cấp 1 trong chuỗi giá trị toàn cầu vẫn là thách thức rất lớn. Theo ông Vân, yếu tố quyết định không chỉ là giá thành mà còn là hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, công nghệ sản xuất, chứng nhận quốc tế và các yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường.

"Họ đưa cho chúng tôi danh mục hàng trăm, hàng nghìn linh kiện cần nội địa hóa. Nhưng để được chấp nhận, doanh nghiệp phải tham gia nghiên cứu sản phẩm từ 3 đến 5 năm, sau đó còn phải mang sản phẩm ra nước ngoài thẩm định", ông cho biết.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ còn phải đối mặt với những rào cản lớn về vốn đầu tư, mặt bằng sản xuất và công nghệ.

Dẫn ví dụ từ Samsung, ông Vân cho biết chỉ riêng việc sản xuất tấm kính cho điện thoại Galaxy cũng đòi hỏi khoản đầu tư lên tới khoảng 100 triệu USD.

"Vốn là yếu tố quan trọng nhất. Sau đó là mặt bằng sản xuất và công nghệ. Đây đều là những điều kiện không dễ đáp ứng đối với doanh nghiệp Việt Nam", ông nói.

Dù vậy, ông Vân đánh giá Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, mở ra kỳ vọng mới cho cộng đồng doanh nghiệp trong thời gian tới.