TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo: Dự trữ ngoại hối Việt Nam chỉ đủ đáp ứng 1,9 tháng nhập khẩu

Tỷ giá USD/VND trên thị trường liên ngân hàng đã giảm khoảng 2%, từ mức 26.387 đồng/USD ngày 1/1/2026 xuống khoảng 25.852 đồng/USD ngày 8/10/2026.

Chia sẻ tại talkshow “Tiền đồng tăng giá, doanh nghiệp xuất khẩu chịu tác động gì?”, ngày 9/10, chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu lưu ý cần phân biệt giữa tỷ giá trên thị trường liên ngân hàng, tỷ giá trung tâm do Ngân hàng Nhà nước công bố và tỷ giá giao dịch tại các ngân hàng thương mại. Trong khi tỷ giá liên ngân hàng giảm khoảng 2%, tỷ giá trung tâm trong 9 tháng đầu năm lại tăng khoảng 2%.

Nhìn chung, diễn biến tỷ giá trong năm 2026 tương đối ổn định. Dù vậy, theo TS. Hiếu, sự ổn định này không đồng nghĩa Việt Nam đã hoàn toàn loại bỏ được những rủi ro từ thị trường ngoại hối quốc tế.

Dự trữ ngoại hối chưa đạt mức tham chiếu 3 tháng nhập khẩu

Lý giải những yếu tố nâng đỡ tỷ giá, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng trước hết phải kể đến những giai đoạn đồng USD suy yếu trong 9 tháng đầu năm, dưới tác động của các yếu tố địa chính trị, lạm phát và chính sách tiền tệ của Mỹ.

Khi đồng USD suy yếu, áp lực lên tiền đồng giảm bớt, qua đó góp phần kéo tỷ giá USD/VND đi xuống.

Bên cạnh đó, nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và kiều hối cũng góp phần hỗ trợ thị trường.

Theo số liệu được TS. Hiếu nêu tại cuộc trao đổi, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 434 tỉ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 21 tỉ USD. Những dòng ngoại tệ này góp phần bổ sung nguồn cung cho thị trường trong nước.

Tuy nhiên, chuyên gia đặc biệt lưu ý đến quy mô dự trữ ngoại hối.

“Dự trữ ngoại hối của chúng ta tương đối mỏng”, TS. Hiếu nhận định, đồng thời ước tính Ngân hàng Nhà nước đang nắm giữ khoảng 88 tỉ USD dự trữ ngoại hối. Theo tính toán của ông, lượng dự trữ này chỉ tương đương khoảng 1,9 tháng nhập khẩu bình quân.

Ông cho biết, theo thông lệ quốc tế, dự trữ ngoại hối của một quốc gia thường được tham chiếu ở mức đủ đáp ứng khoảng 3 tháng nhập khẩu. Mức dự trữ này tạo ra một vùng đệm để duy trì khả năng thanh toán nhập khẩu trong trường hợp nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu hoặc đầu tư bị gián đoạn do khủng hoảng hay các cú sốc bên ngoài.

Như vậy, theo ước tính của TS. Hiếu, dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn thấp hơn mức tham chiếu nói trên. Đây là yếu tố cần theo dõi trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động.

Tỷ giá ổn định có lợi cho nền kinh tế, nhưng gây sức ép lên xuất khẩu

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tỷ giá ổn định mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Trước hết, điều này giúp hạn chế áp lực lạm phát nhập khẩu.

Khi tỷ giá tăng, doanh nghiệp phải bỏ ra nhiều tiền đồng hơn để mua ngoại tệ thanh toán hàng nhập khẩu. Chi phí đầu vào vì thế có thể tăng lên và được chuyển một phần vào giá hàng hóa, dịch vụ trong nước. Ngược lại, tỷ giá ổn định giúp doanh nghiệp hạn chế biến động chi phí nhập khẩu, qua đó hỗ trợ kiểm soát lạm phát.

Sự ổn định của tỷ giá cũng có ý nghĩa đối với nhà đầu tư nước ngoài. Theo chuyên gia, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến cơ hội sinh lời mà còn cân nhắc rủi ro khi quy đổi vốn và lợi nhuận giữa ngoại tệ với tiền đồng. Tỷ giá ít biến động giúp họ chủ động hơn trong việc tính toán hiệu quả đầu tư.

Ngoài ra, tỷ giá ổn định còn góp phần giảm áp lực đối với nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ, bởi khi đồng USD tăng giá so với tiền đồng, lượng tiền Việt cần thiết để mua ngoại tệ trả nợ sẽ lớn hơn.

Dù vậy, mặt trái của tỷ giá ổn định là các doanh nghiệp xuất khẩu có thể không được hưởng lợi về doanh thu quy đổi. Khi nhận tiền thanh toán bằng USD, nếu tỷ giá tăng, doanh nghiệp sẽ thu về nhiều tiền đồng hơn khi bán số ngoại tệ đó. Ngược lại, khi tỷ giá ít biến động hoặc giảm, lợi ích quy đổi này sẽ hạn chế.

TS. Hiếu cho rằng cần nhìn nhận lợi ích tổng thể của nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh ông đề cập Việt Nam nhập siêu khoảng 19 tỉ USD trong 9 tháng đầu năm. Theo ông, ổn định tỷ giá vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động ngoại thương và kiểm soát chi phí nhập khẩu, dù có thể gây bất lợi nhất định cho một bộ phận doanh nghiệp xuất khẩu.

Giá dầu, địa chính trị có thể tạo sức ép lên tỷ giá cuối năm

Một trong những vấn đề khiến chuyên gia lưu ý là nguy cơ biến động mạnh hơn của thị trường ngoại hối trong những tháng cuối năm 2026.

Theo TS. Hiếu, diễn biến địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng liên quan đến Iran, có thể tác động đến giá dầu và kéo theo những ảnh hưởng rộng hơn đối với kinh tế toàn cầu.

Trong cuộc trao đổi, ông đề cập giá dầu Brent và dầu thô có thời điểm lên khoảng 103 USD/thùng trong bối cảnh căng thẳng gia tăng. Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, chi phí nhập khẩu của các nền kinh tế sử dụng nhiều năng lượng nhập khẩu có thể tăng, qua đó tạo thêm sức ép lên lạm phát và tỷ giá.

Bên cạnh đó, cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ cũng là biến số cần theo dõi. Theo chuyên gia, kết quả bầu cử có thể ảnh hưởng đến khả năng triển khai chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ đó tác động đến kỳ vọng thị trường, giá dầu, chính sách tiền tệ và dòng vốn quốc tế.

Những yếu tố này chưa đồng nghĩa tỷ giá USD/VND chắc chắn sẽ tăng, nhưng cho thấy doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào diễn biến ổn định trong các tháng trước để xây dựng kế hoạch tài chính cho phần còn lại của năm.

Doanh nghiệp nhập khẩu nên chủ động khóa tỷ giá

Trước nguy cơ tỷ giá biến động, TS. Nguyễn Trí Hiếu khuyến nghị các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp nhập khẩu, cần quan tâm hơn đến các công cụ phòng ngừa rủi ro ngoại hối.

Một giải pháp được ông đề cập là sử dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ (forward contract) với ngân hàng.

Theo đó, doanh nghiệp có thể thỏa thuận trước với ngân hàng về lượng ngoại tệ cần mua và tỷ giá áp dụng tại một thời điểm xác định trong tương lai. Chẳng hạn, nếu phải thanh toán tiền hàng bằng USD sau 30, 60 hoặc 90 ngày, doanh nghiệp có thể ký hợp đồng kỳ hạn để xác định trước chi phí mua ngoại tệ cho khoản thanh toán đó.

Nhờ vậy, doanh nghiệp chủ động hơn trong việc lập ngân sách, tính toán giá vốn và xây dựng phương án kinh doanh, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào tỷ giá tại thời điểm thanh toán.

Tất nhiên, hợp đồng kỳ hạn có những điều kiện và chi phí liên quan; tỷ giá kỳ hạn cũng có thể khác tỷ giá giao ngay tại thời điểm ký hợp đồng. Doanh nghiệp cần trao đổi với ngân hàng để lựa chọn công cụ phù hợp với nhu cầu thanh toán thực tế.

“Các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các doanh nghiệp nhập khẩu”, theo khuyến nghị của TS. Hiếu, cần theo dõi sát diễn biến địa chính trị, giá dầu và kinh tế Mỹ từ nay đến cuối năm.

Trong bối cảnh tỷ giá hiện vẫn tương đối ổn định nhưng các rủi ro bên ngoài chưa biến mất, việc chủ động phòng vệ tỷ giá sẽ giúp doanh nghiệp giảm sự bất định trong chi phí, bảo vệ kế hoạch dòng tiền và hạn chế những cú sốc có thể phát sinh khi thị trường đảo chiều.