TS Phạm Viết Thuận: TP.HCM cần hơn 10 tỷ USD nếu muốn chuyển đổi toàn bộ xe xăng sang xe điện

Bài toán điện lực và hạ tầng trị giá hàng tỷ USD

Phát biểu tại hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc”, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường cho hay, theo tính toán sơ bộ mà nhóm nghiên cứu của Viện từng thực hiện, nếu TP.HCM chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông từ xe xăng sang xe điện thì nhu cầu điện có thể lên tới khoảng 46.000 MW. Đây là áp lực rất lớn đối với hệ thống điện, từ nguồn cung đến truyền tải.

TS Phạm Viết Thuận cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hạ tầng phục vụ xe điện.

Theo ông, TP.HCM hiện chưa có quy hoạch tổng thể về hệ thống trạm sạc, khu vực phát thải thấp hay vùng ưu tiên lưu hành xe điện. Trong khi đó, việc bố trí các trạm sạc không đơn thuần là tìm vị trí đất phù hợp mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn điện và phòng cháy chữa cháy.

“Không phải trạm điện nào cũng có thể đáp ứng được nhu cầu sạc. Nếu mật độ xe điện tăng mạnh tại một khu vực thì phải tính toán lại toàn bộ hệ thống trạm biến áp và truyền tải điện”, ông nói.

Ông cho biết riêng chi phí đầu tư hạ tầng điện và hệ thống phục vụ sạc xe điện tại TP.HCM có thể lên tới khoảng 7 tỷ USD. Nếu tính toàn bộ chi phí chuyển đổi đồng bộ từ phương tiện, hạ tầng, hỗ trợ chính sách và hệ thống vận hành, tổng nguồn lực cần thiết có thể vượt 10 tỷ USD.

“Đây không phải khoản đầu tư mà ngân sách thành phố có thể tự mình đáp ứng trong thời gian ngắn”, ông nhận định.

80% người dân chưa đồng thuận

Bên cạnh câu chuyện hạ tầng và nguồn vốn, TS Phạm Viết Thuận cho rằng Việt Nam hiện vẫn thiếu hành lang pháp lý đầy đủ cho xe điện.

Theo ông, nhiều vấn đề quan trọng chưa được quy định rõ như trách nhiệm khi pin xe điện cháy nổ, trách nhiệm của nhà sản xuất hay người sử dụng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý phương tiện tự phát hay quy định về thu hồi và xử lý pin.

“Hiện nay chúng ta chưa hình thành luật xe điện. Nếu xảy ra sự cố cháy nổ thì trách nhiệm thuộc về ai vẫn chưa được xác định rõ”, ông nói.

Theo ông, việc ban hành chính sách cần dựa trên quá trình đánh giá, thử nghiệm và xây dựng lộ trình cụ thể thay vì triển khai quá nhanh khi hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện.

Một vấn đề đáng chú ý khác được TS Phạm Viết Thuận đề cập là sự thích ứng của cộng đồng.

Theo khảo sát sơ bộ mà ông dẫn lại, khoảng 80% người dân chưa đồng thuận với việc chuyển đổi sang xe điện, trong khi chỉ khoảng 20% ủng hộ.

Ông cho rằng nguyên nhân xuất phát từ chi phí chuyển đổi, sự bất tiện của hạ tầng sạc, tâm lý lo ngại về an toàn cũng như thiếu các chính sách hỗ trợ đủ mạnh.

“Người dân rất khó chuyển đổi nếu chi phí không bảo đảm an toàn tài chính cho họ”, ông nói.

Các chương trình hỗ trợ đổi xe thời gian qua, theo ông, vẫn chưa đủ sức hấp dẫn. Ngay cả những chính sách hỗ trợ tài chính từng được đề xuất cũng chưa thể triển khai trên thực tế.

Dù vậy, TS Phạm Viết Thuận cho rằng việc chuyển đổi giao thông xanh hoàn toàn khả thi nếu có lộ trình phù hợp.

Ông đề xuất ưu tiên bắt buộc chuyển đổi đối với ba nhóm phương tiện gồm xe buýt, taxi và đội ngũ giao hàng. Theo ông, đây là các nhóm phương tiện có tần suất hoạt động lớn, dễ quản lý và có thể áp dụng các chính sách hỗ trợ tập trung.

“Nếu chuyển đổi được ba loại phương tiện này thì lượng khí CO2 phát thải trên địa bàn thành phố có thể giảm tới khoảng 80%”, ông cho biết.

Đối với đội ngũ shipper, ông cho rằng động lực chuyển đổi chủ yếu là hiệu quả kinh tế chứ không đơn thuần là yếu tố môi trường.

Từ thực tế nghiên cứu và khảo sát, TS Phạm Viết Thuận cho rằng quá trình chuyển đổi giao thông xanh hiện đang đối mặt ba điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất là nguồn điện và hạ tầng kỹ thuật. Thứ hai là nguồn vốn đầu tư rất lớn để chuyển đổi hệ thống phương tiện và hạ tầng. Thứ ba là quy hoạch và cơ chế quản lý, bao gồm quy hoạch trạm sạc, khu vực lưu thông và hành lang pháp lý.

“Đây là ba vấn đề mấu chốt mà chúng ta cần tháo gỡ nếu muốn tăng tốc quá trình chuyển đổi xanh”, ông nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia, chuyển đổi xanh là xu thế tất yếu, nhưng để đi nhanh và bền vững cần có lộ trình rõ ràng, nguồn lực đủ lớn và chính sách đồng bộ thay vì chỉ dừng lại ở những mục tiêu hay khẩu hiệu.