GS.TS Hoàng Văn Cường: Muốn đầu tư công hút vốn tư nhân, Nhà nước phải làm phần khó nhất doanh nghiệp không muốn làm

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt nhiều biến động, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng đột phá dựa trên khoa học - công nghệ. Tuy nhiên, theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, động lực này cần từ 3-5 năm mới phát huy đầy đủ hiệu quả. Vì vậy, trong ngắn hạn, đầu tư vẫn là động lực trực tiếp nhất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong đó đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt.

Ông nhấn mạnh, đầu tư công không chỉ đơn thuần là nguồn vốn của Nhà nước mà còn là "vốn mồi" có khả năng kích hoạt dòng vốn xã hội.

"Thường người ta đánh giá cứ 1 đồng đầu tư công có thể kéo theo khoảng 1,5-2 đồng đầu tư của xã hội. Đồng thời, 1 đồng đầu tư công cũng có thể tạo ra khoảng 1,5-2 đồng GDP", GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết.

Theo ông, hiệu quả lớn nhất của đầu tư công không nằm ở số tiền Nhà nước bỏ ra, mà ở khả năng lan tỏa, tạo niềm tin và mở đường cho khu vực tư nhân tham gia đầu tư.

Đầu tư công phải làm phần khó nhất để kéo vốn tư nhân

Làm rõ hơn vai trò "vốn mồi", GS.TS Hoàng Văn Cường lấy ví dụ về các dự án hợp tác công - tư (PPP).

Theo ông, trong nhiều dự án hạ tầng, luôn tồn tại những hạng mục có chi phí rất lớn nhưng khả năng thu hồi vốn thấp, như xây cầu, làm hầm xuyên núi hay vượt sông. Đây là những phần việc mà doanh nghiệp tư nhân thường không mặn mà hoặc không đủ nguồn lực để thực hiện.

"Đầu tư công chỉ giải quyết khâu đó thôi. Ngay lập tức các nhà đầu tư khác sẽ tham gia đầu tư các quá trình còn lại", ông phân tích.

Từ thực tế này, vị chuyên gia cho rằng vốn Nhà nước cần được sử dụng đúng chỗ, đúng vai trò.

"Những gì thực sự không hấp dẫn, những gì khó khăn, những gì có thể không hiệu quả thì đầu tư công phải bỏ vào. Từ đó tháo ra các điều kiện tiền đề để thu hút đầu tư của tư nhân", GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông, Nhà nước không nên ôm toàn bộ dự án, càng không nên cạnh tranh với doanh nghiệp ở những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể làm tốt. Điều quan trọng là Nhà nước đầu tư vào "mắt xích" khó nhất để giảm rủi ro, từ đó tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia các khâu còn lại.

Đầu tư công phải mở ra thị trường cho doanh nghiệp

Không chỉ dừng ở việc xây dựng hạ tầng, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng các dự án đầu tư công cần được thiết kế theo hướng tạo cơ hội kinh doanh cho khu vực tư nhân.

Theo ông, Nhà nước chỉ nên đảm nhận những khâu cốt lõi, còn lại cần mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân thông qua các gói thầu, hợp đồng và cơ chế đặt hàng.

"Vốn Nhà nước chỉ đứng lên làm những khâu cốt lõi, còn lại phải tạo cơ hội đưa các công việc, hợp đồng, dự án cho nhà đầu tư tư nhân tham gia", ông nói.

Việc Nhà nước đặt hàng doanh nghiệp không chỉ tạo đầu ra ổn định mà còn giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư máy móc, công nghệ hiện đại, đồng thời hình thành các chuỗi liên kết với nhiều doanh nghiệp khác.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, đây mới là hiệu ứng lan tỏa lớn nhất của đầu tư công - không chỉ tạo thêm việc làm hay tăng trưởng GDP, mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp và chuỗi cung ứng trong nước.

Muốn giải ngân nhanh phải chuyển từ "xin - cho" sang hậu kiểm

Bên cạnh câu chuyện vốn mồi, GS.TS Hoàng Văn Cường cũng chỉ ra hàng loạt nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng.

Ngoài những "điểm nghẽn" truyền thống như giải phóng mặt bằng, chuẩn bị hồ sơ dự án, năm nay còn xuất hiện nhiều yếu tố mới như biến động giá nguyên vật liệu do xung đột Trung Đông, gián đoạn chuỗi cung ứng và sự lúng túng của chính quyền địa phương sau khi tổ chức mô hình chính quyền hai cấp.

Để tháo gỡ, ông cho rằng cần thay đổi mạnh tư duy quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, cách làm này sẽ xóa bỏ tư duy "xin - cho", rút ngắn thời gian chờ phê duyệt và giúp cơ quan quản lý chuyển từ vai trò cấp phép sang đồng hành, hỗ trợ, giám sát ngay trong quá trình triển khai dự án.

"Chuyển từ trạng thái xin - cho sang trạng thái cơ quan phục vụ, cơ quan thúc đẩy", ông nói.

Theo vị chuyên gia, khi thủ tục được rút gọn, cơ quan quản lý theo sát dự án từ đầu thay vì chỉ xử lý khi sai phạm đã xảy ra, hiệu quả giải ngân sẽ được cải thiện, đồng thời hạn chế những chậm trễ kéo dài khiến chi phí đội lên và làm giảm sức lan tỏa của đầu tư công.