Nhật, Anh, Đức chao đảo, trái phiếu Việt Nam vẫn trụ vững: Điều gì đang xảy ra?

“Lá chắn” từ nhà đầu tư trong nước

Trái phiếu chính phủ tại nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Anh, Đức vừa chịu áp lực bán tháo, khiến lợi suất tăng lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm cũng liên tục leo lên gần 4,8%, tiệm cận mức cao nhất kể từ cuối năm 2023.

Tại Việt Nam, lợi suất trái phiếu chính phủ cũng tăng nhưng mức độ được đánh giá ôn hòa hơn nhiều. Lợi suất kỳ hạn 10 năm hiện khoảng 4,43%, tăng 0,4 điểm phần trăm so với đầu năm nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với một thập kỷ trước.

Theo ông Diệp Quốc Khang, Giám đốc Nghiệp vụ cấp cao lĩnh vực trái phiếu của Dragon Capital, tỷ lệ nhà đầu tư nội địa cao là yếu tố quan trọng giúp trái phiếu chính phủ Việt Nam tránh được tác động trực tiếp từ làn sóng bán tháo toàn cầu.

Cuối năm ngoái, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và các doanh nghiệp bảo hiểm nắm khoảng 61,6% tổng lượng trái phiếu chính phủ đang lưu hành. Các ngân hàng nắm khoảng 37,1%. Phần còn lại thuộc về các nhà đầu tư tổ chức khác, trong đó khối ngoại chỉ chiếm khoảng 0,15%.

Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam thấp hơn rất nhiều so với Philippines, Thái Lan, Indonesia và Malaysia, lần lượt ở mức khoảng 5%, 9,3%, 12,8% và 34,2%.

Theo ông Khang, khi thị trường phát triển xuất hiện bán tháo, các quỹ đầu tư thường có xu hướng rút ngắn kỳ hạn danh mục bằng cách bán trái phiếu chính phủ tại các thị trường mới nổi. Tuy nhiên, áp lực này khó lan mạnh sang Việt Nam do tỷ trọng sở hữu của khối ngoại quá thấp.

“Việt Nam là một trong những thị trường có cơ cấu nhà đầu tư ít đa dạng và lợi suất ít biến động nhất khu vực”, ông Khang nhận định.

Dữ liệu từ Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội cũng cho thấy nhà đầu tư nước ngoài đang tham gia khá hạn chế trên thị trường thứ cấp. Trong tháng 7, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên đạt khoảng 16.700 tỷ đồng, nhưng khối ngoại chỉ chiếm 3,4%. Ngay cả trong những tháng cao điểm, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài cũng chưa vượt 6%.

Ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao nghiên cứu chiến lược thị trường của Công ty Chứng khoán HSC, cho rằng có hai nguyên nhân chính khiến dòng vốn quốc tế chưa tham gia sâu vào thị trường trái phiếu chính phủ Việt Nam.

Thứ nhất, trái phiếu chính phủ Việt Nam chưa được đưa vào những chỉ số trái phiếu thị trường mới nổi lớn như JPMorgan GBI-EM Global Diversified hay Bloomberg EM Local Currency Government Index. Thứ hai, các rào cản về thủ tục, thuế và quy định liên quan đến tài khoản vốn gián tiếp khiến dòng vốn ngoại khó ra vào nhanh như tại các thị trường có độ mở cao hơn.

Không miễn nhiễm với cú sốc toàn cầu

Việc tránh được làn sóng bán tháo trực tiếp không đồng nghĩa trái phiếu Việt Nam hoàn toàn tách khỏi thị trường quốc tế. Các cú sốc vẫn có thể truyền dẫn qua tỷ giá, lạm phát và chính sách tiền tệ.

Theo ông Dũng, tỷ giá là kênh đáng chú ý nhất. Khi lợi suất trái phiếu Mỹ và các thị trường phát triển tăng mạnh, USD thường lên giá, tạo áp lực lên tiền đồng. Trong trường hợp đó, Ngân hàng Nhà nước có thể phải sử dụng dự trữ ngoại hối hoặc hút bớt thanh khoản VND để ổn định tỷ giá. Điều này có thể khiến lãi suất liên ngân hàng và lợi suất trái phiếu chính phủ trong nước tăng theo.

Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng cũng làm thu hẹp chênh lệch lợi suất giữa tài sản bằng VND và USD, qua đó ảnh hưởng đến sức hấp dẫn tương đối của tài sản tiền đồng. Bên cạnh đó, giá dầu tăng do căng thẳng địa chính trị có thể tạo thêm áp lực lạm phát, khiến chính sách tiền tệ trở nên thận trọng hơn.

Ông Dũng dự báo nếu lợi suất toàn cầu tiếp tục tăng trong thời gian dài, áp lực lên trái phiếu chính phủ Việt Nam vẫn có thể xuất hiện. Tuy nhiên, mức độ nhiều khả năng thấp hơn đáng kể so với những thị trường mới nổi có tỷ trọng nhà đầu tư nước ngoài cao.

Theo ông, tỷ lệ nhà đầu tư nội địa lớn giúp trái phiếu Việt Nam giảm tác động trực tiếp từ các đợt bán tháo toàn cầu, nhưng đây chỉ là yếu tố làm giảm biên độ và tạo độ trễ cho quá trình truyền dẫn, chứ không phải “miễn nhiễm” hoàn toàn.

Khi tỷ trọng nắm giữ và giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài tăng lên theo quá trình mở cửa thị trường vốn, độ nhạy của trái phiếu Việt Nam với các cú sốc bên ngoài chắc chắn sẽ lớn hơn.

Theo bà Hoàng Việt Phương, Giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I, việc mở cửa thị trường sẽ làm mức độ liên thông giữa trái phiếu chính phủ Việt Nam và thế giới tăng lên. Khi đó, biến động lợi suất có thể lớn hơn, đồng thời thị trường phản ứng nhanh hơn trước chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và các đợt dịch chuyển dòng vốn quốc tế.

Tuy nhiên, bà Phương cho rằng rủi ro này có thể được kiểm soát trong trung hạn nhờ nền tảng vĩ mô tiếp tục tăng trưởng, nợ công trong vùng an toàn và vai trò chi phối của các nhà đầu tư tổ chức trong nước.

“Khả năng xuất hiện các đợt bán tháo quy mô lớn tương tự một số thị trường mới nổi khác vẫn chưa cao”, bà Phương nhận định.

Ở chiều ngược lại, ông Diệp Quốc Khang cho rằng việc gia tăng sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài không phải điều cần né tránh. Dòng vốn ngoại có thể giúp tăng thanh khoản, cải thiện khả năng định giá và đưa thị trường trái phiếu Việt Nam hội nhập sâu hơn với quốc tế.

Theo chuyên gia Dragon Capital, trái phiếu chính phủ Việt Nam sẽ thực sự bước vào quá trình toàn cầu hóa khi tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài đạt khoảng 15-25%. Khi đó, thị trường sẽ có độ nhạy tốt hơn với các biến động và đường cong lợi suất phản ánh rõ hơn cung cầu thị trường.

Vì vậy, Việt Nam không nên tìm cách duy trì một thị trường trái phiếu “cách ly” với thế giới. Thay vào đó, cần nâng khả năng hấp thụ các cú sốc bằng cách phát triển đồng thời nhà đầu tư nước ngoài, các công ty bảo hiểm, quỹ bảo hiểm tự nguyện, Bảo hiểm Xã hội, hệ thống nhà tạo lập thị trường và thị trường repo.