TS. Nguyễn Đức Kiên: Đề xuất Nhà nước mua công nghệ Đức, Nhật để doanh nghiệp Việt đóng toa xe đường sắt tốc độ cao

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận không chỉ bởi quy mô đầu tư rất lớn mà còn bởi tầm vóc chiến lược đối với tương lai của nền kinh tế Việt Nam.

Làm đường sắt tốc độ cao, nên dành khoảng 40 tỷ USD để phát triển ngành công nghiệp giao thông vận tải

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên-TS. Nguyễn Đức Kiên - nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - TP.HCM với tổng mức đầu tư ước tính khoảng 70 tỷ USD theo thời giá cách đây 5 năm - và có thể còn cao hơn nhiều ở thời điểm hiện tại - cần được nhìn nhận vượt ra ngoài khuôn khổ của một dự án hạ tầng giao thông đơn thuần.

Chia sẻ trên talkshow ""Siêu đường sắt" Bắc - Nam 67 tỷ USD có thể thay đổi tương lai Việt Nam thế nào?", ông cho biết quan điểm của ông khi tham mưu cho lãnh đạo Đảng và Nhà nước là phải biến siêu dự án này thành một kế hoạch phát triển công nghiệp tổng thể, tạo ra bước ngoặt lớn cho năng lực sản xuất của đất nước.

Trong tổng số vốn đầu tư rất lớn đó, TS. Nguyễn Đức Kiên đề xuất dành khoảng 40 tỷ USD để tập trung phát triển ngành công nghiệp giao thông vận tải Việt Nam. Nguồn lực này sẽ được phân bổ vào các lĩnh vực then chốt như công nghiệp đóng đầu máy, toa xe, công nghiệp sản xuất vật liệu và hệ thống tự động hóa.

Mục tiêu cốt lõi không chỉ là xây dựng một tuyến đường sắt tốc độ cao mà còn tận dụng cơ hội này để hình thành và phát triển một hệ sinh thái công nghiệp cơ khí, điện tử và chế tạo đồng bộ, tương tự cách Nhật Bản từng thành công khi xây dựng tuyến Shinkansen đầu tiên.

Một trong những vấn đề quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu này, theo TS. Nguyễn Đức Kiên, là tối đa hóa tỷ lệ nội địa hóa các sản phẩm trong dự án.

Ông dẫn chứng việc Tập đoàn Hòa Phát đã chủ động đầu tư nhà máy sản xuất thép chất lượng cao. Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, đây là loại thép duy nhất đáp ứng tiêu chuẩn để chế tạo ray P63 không mối nối, sử dụng cho các tuyến đường sắt có tốc độ trên 100 km/h.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về sức ép cạnh tranh từ các đối thủ lớn, đặc biệt là Trung Quốc - quốc gia đã sở hữu hơn 60.000 km đường sắt tốc độ cao và có nhiều nhà máy đã hết khấu hao, nhờ đó có thể bán sản phẩm với giá rất thấp.

Vì vậy, TS. Nguyễn Đức Kiên kiến nghị Nhà nước cần có chính sách bao tiêu sản phẩm trong giai đoạn đầu để bảo vệ và tạo sức mạnh cho doanh nghiệp trong nước, bảo đảm Việt Nam có hàng hóa và doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh.

Đề xuất Nhà nước mua công nghệ để doanh nghiệp Việt như Vingroup, Thaco làm chủ sản xuất

Để xây dựng được nền công nghiệp tự chủ, TS. Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh vai trò của sự hợp tác giữa các tập đoàn lớn trong nước. Theo ông, Nhà nước nên đóng vai trò đầu tàu trong việc mua giấy phép đóng toa xe và các hệ thống thông tin, tín hiệu, tự động hóa từ các đối tác hàng đầu thế giới như Siemens (một trong những tập đoàn sản xuất công nghiệp lớn nhất của Đức) hoặc Nhật Bản.

Sau đó, các doanh nghiệp lớn như Thaco, Vingroup,... sẽ cùng phối hợp, kết hợp nguồn lực để triển khai đóng toa xe dựa trên các giấy phép này. Cách tiếp cận đó không chỉ phục vụ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mà còn có thể áp dụng cho các tuyến metro tại các đô thị lớn, tạo ra một thị trường đủ lớn để ngành công nghiệp đóng toa xe và sản xuất thiết bị đường sắt trong nước phát triển bền vững.

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, lộ trình phát triển công nghiệp thông qua dự án này cần được thực hiện bài bản và có tầm nhìn dài hạn. Việt Nam cần bắt đầu từ khâu lắp đặt tại chỗ để làm quen với công nghệ, sau đó tiến tới làm chủ hoàn toàn các quy trình kỹ thuật và cuối cùng là cải tiến, phát huy tinh thần sáng tạo đặc trưng của người Việt Nam.

Ông khẳng định, nếu không thực hiện được lộ trình này, Việt Nam sẽ mãi ở trong tình trạng đi thuê hoặc chỉ làm gia công đơn thuần. Mục tiêu cao nhất của khoản đầu tư này phải là xây dựng bằng được ngành công nghiệp giao thông vận tải Việt Nam, chứ không chỉ đơn thuần là hoàn thành một tuyến đường sắt tốc độ cao.

Sự đồng bộ giữa hạ tầng máy móc và công nghệ quản lý cũng là yếu tố không thể tách rời trong siêu dự án này. TS. Nguyễn Đức Kiên phân tích, khi đưa các yếu tố tự động hóa và trí tuệ nhân tạo vào dự án, Việt Nam phải có nền tảng vật chất thực sự, chẳng hạn như các dây chuyền lắp ráp và hệ thống máy móc hiện đại.

Theo ông, việc hiện đại hóa ngành đường sắt thông qua siêu dự án sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động xã hội, từ đó làm tăng giá trị giờ làm việc của người lao động Việt Nam. Khi giá trị thặng dư tạo ra tăng lên, đời sống và thu nhập của người dân mới có thể được cải thiện một cách thực chất, qua đó giúp đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình cao.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam là cơ hội lịch sử để Việt Nam thực hiện cuộc cách mạng về công nghiệp chế tạo và tự động hóa. Theo TS.Nguyễn Đức Kiên, bằng cách "đứng trên vai những người khổng lồ" thông qua việc mua giấy phép công nghệ, đồng thời có chính sách bảo hộ doanh nghiệp trong nước phù hợp, Việt Nam có thể biến dự án trị hàng chục tỷ USD này thành động lực tăng trưởng mới, tạo ra các sản phẩm mang thương hiệu Việt và trí tuệ Việt.

Đây không chỉ là câu chuyện của ngành giao thông mà còn là câu chuyện về khẳng định vị thế công nghiệp của quốc gia trên hành trình trở thành nước phát triển vào năm 2045.