Đề xuất 'ưu tiên tuyệt đối' hàng Việt trong đấu thầu, hàng loạt doanh nghiệp sẽ hưởng lợi

Theo Bộ Tài chính, cơ chế ưu đãi trong Luật Đấu thầu hiện hành chủ yếu được áp dụng ở bước đánh giá hồ sơ dự thầu, chưa tạo đủ cơ sở pháp lý để ưu tiên hoặc dành riêng việc mua sắm các sản phẩm, dịch vụ được Nhà nước khuyến khích. Các nhóm này gồm hàng hóa do doanh nghiệp trong nước sản xuất, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm xanh và đổi mới sáng tạo.

Bộ Tài chính cũng chỉ ra một bất cập khác là việc quy định cứng đối tượng và hạn mức giá trị gói thầu ngay trong Luật khiến chính sách thiếu linh hoạt. Chẳng hạn, Luật hiện hành chỉ dành gói thầu xây lắp có giá trị không quá 5 tỷ đồng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ tham dự. Trong khi đó, Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội đã nâng hạn mức lên 20 tỷ đồng đối với các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách Nhà nước dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo cơ quan soạn thảo, việc phải sửa Luật hoặc ban hành cơ chế đặc thù mỗi khi cần điều chỉnh chính sách khiến quá trình hỗ trợ doanh nghiệp chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Đề xuất ưu tiên mạnh hơn đối với hàng Việt

Để khắc phục những hạn chế trên, dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) chỉ quy định nguyên tắc về đối tượng và nội dung ưu đãi, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết cách thức áp dụng.

Điểm đáng chú ý nhất là dự thảo đề xuất bắt buộc sử dụng hàng hóa do Việt Nam sản xuất tại các dự án đầu tư kinh doanh, thay vì chỉ áp dụng cơ chế cộng điểm hoặc cộng thêm chi phí vào giá dự thầu của nhà thầu không thuộc diện ưu đãi như hiện nay.

Theo Bộ Tài chính, cơ chế mới hướng tới việc tạo ưu tiên rõ ràng hơn cho sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược có xuất xứ Việt Nam và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trường hợp có sự khác biệt giữa Luật Đấu thầu với các luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc pháp luật chuyên ngành về chính sách ưu đãi, quy định có lợi hơn sẽ được áp dụng nhằm bảo đảm tính thống nhất và phát huy hiệu quả của chính sách.

Việc chỉ quy định nguyên tắc trong Luật và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết cũng được kỳ vọng giúp chính sách linh hoạt hơn, có thể điều chỉnh kịp thời theo yêu cầu phát triển của từng giai đoạn mà không phải sửa Luật.

Nhiều nhóm doanh nghiệp được hưởng ưu đãi

Theo Điều 8 dự thảo, diện đối tượng hưởng ưu đãi được mở rộng đáng kể. Ngoài hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, các sản phẩm thân thiện môi trường, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, dịch vụ công nghệ số và sản phẩm từ kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ đều thuộc diện được khuyến khích.

Các nhà thầu được hưởng ưu đãi gồm doanh nghiệp trong nước sản xuất hàng hóa xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và trung tâm đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, nhà thầu nước ngoài liên danh với doanh nghiệp Việt Nam cũng được hưởng ưu đãi nếu doanh nghiệp trong nước thực hiện từ 25% giá trị công việc của gói thầu trở lên. Bên cạnh đó, nhà thầu sử dụng lao động nữ, thương binh, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số hoặc doanh nghiệp Việt Nam tham gia đấu thầu quốc tế cũng thuộc diện được hưởng chính sách.

Các hình thức ưu đãi bao gồm cộng điểm đánh giá, cộng thêm số tiền vào giá dự thầu hoặc giá đánh giá của nhà thầu không thuộc diện ưu đãi, ưu tiên xếp hạng khi kết quả đánh giá ngang nhau. Ngoài ra, cơ quan tổ chức đấu thầu có thể dành riêng một số gói thầu cho nhóm đối tượng được ưu đãi hoặc yêu cầu nhà thầu chào các loại hàng hóa, dịch vụ thuộc diện được khuyến khích.

Không chỉ áp dụng với nhà thầu, dự thảo cũng mở rộng chính sách ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư. Theo đó, các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao hoặc nhà đầu tư có cam kết chuyển giao công nghệ sẽ được cộng điểm trong quá trình lựa chọn.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, việc cam kết chuyển giao công nghệ cho đối tác trong nước cũng trở thành tiêu chí để được hưởng ưu đãi. Trường hợp có kết quả đánh giá ngang nhau, nhà đầu tư thuộc diện ưu đãi sẽ được ưu tiên xếp hạng cao hơn.