Việt Nam sở hữu 2 loại củ được ví như 'mỏ vàng' dưới lòng đất: Bán đầy ngoài chợ, có lợi cho sức khoẻ, được quốc tế săn đón

Từ lâu, gừng và nghệ đã trở thành những loại gia vị quen thuộc trong gian bếp của người Việt, được bày bán phổ biến tại các khu chợ và siêu thị. Không chỉ góp phần tạo hương vị cho món ăn, hai loại củ này còn được sử dụng trong y học cổ truyền và là nguyên liệu của nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Gừng và nghệ đều thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), có phần thân rễ phát triển dưới mặt đất. Trong đó, gừng nổi bật với vị cay nồng, mùi thơm đặc trưng, còn nghệ có màu vàng cam tự nhiên, vị hơi đắng và hương thơm riêng biệt.

Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Mỹ (NCCIH), thuộc Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), gừng từ lâu đã được sử dụng trong y học dân gian để hỗ trợ các vấn đề liên quan đến tiêu hóa và tình trạng khó chịu ở đường ruột hay giảm tình trạng buồn nôn, đau bụng kinh và một số vấn đề sức khoẻ khác.

Nếu gừng được biết đến với vị cay và những ứng dụng liên quan đến tiêu hóa thì nghệ lại thu hút sự quan tâm nhờ hoạt chất curcumin, thành phần tạo nên màu vàng đặc trưng của loại củ này.

Theo NCCIH, curcumin có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm trong các nghiên cứu thực nghiệm. Một số nghiên cứu lâm sàng bước đầu cũng ghi nhận tiềm năng của các chế phẩm nghệ, curcumin trong việc cải thiện triệu chứng đau và cứng khớp ở người mắc thoái hóa khớp gối hay liên quan đến gan nhiễm mỡ và rối loạn chuyển hóa.

Không chỉ có giá trị trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, gừng và nghệ còn được sử dụng rộng rãi trong chế biến thực phẩm nhờ hương vị và màu sắc đặc trưng.

Trong đó, gừng thường được dùng để khử mùi tanh, tạo vị cay và tăng hương thơm cho các món cá kho, gà rang, món hầm. Nghệ lại được ưa chuộng nhờ khả năng tạo màu vàng tự nhiên cho các món cà ri, cá kho, bún nghệ và nhiều món ăn truyền thống.

Ngoài sử dụng trực tiếp, hai loại củ còn được chế biến thành trà, bột gia vị, bánh kẹo, tinh dầu và các nguyên liệu phục vụ ngành thực phẩm, mỹ phẩm. Sự đa dạng trong công dụng và ứng dụng đã giúp gừng, nghệ không chỉ là những loại gia vị bình dân mà còn trở thành nguyên liệu có giá trị trong nhiều lĩnh vực sản xuất.

Từ những loại gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, gừng và nghệ ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, mở ra tiềm năng phát triển sản xuất và chế biến. Tại Việt Nam, hai loại cây này còn có lợi thế nhờ điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, thích hợp với môi trường ấm, ẩm và đất tơi xốp, giàu chất hữu cơ, thoát nước tốt.

Nhờ khả năng thích nghi với nhiều vùng sinh thái, gừng và nghệ được trồng tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực trung du, miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Tiêu biểu là gừng Kỳ Sơn (Nghệ An), được cấp chỉ dẫn địa lý năm 2019, và nghệ Chí Tân (khu vực Khoái Châu, Hưng Yên), vùng trồng và chế biến nghệ truyền thống, cung cấp nguyên liệu phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Chính những lợi thế được đánh giá cao về giá trị sử dụng nên 2 loại củ này có giá trị xuất khẩu cao được cụ thể như năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 28.054 tấn gừng và nghệ, đạt kim ngạch khoảng 61 triệu USD. So với năm 2024, lượng xuất khẩu giảm 5% nhưng giá trị tăng 2,5%, tương đương khoảng 1,5 triệu USD.

Bước sang năm 2026, xuất khẩu nhóm gừng, nghệ và các loại gia vị khác tiếp tục ghi nhận biến động. Trong 9 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 26.525 tấn, thu về 45,9 triệu USD, tăng 50,1% về lượng nhưng giảm 5% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Những con số này cho thấy tiềm năng thương mại của nhóm gia vị, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, phát triển sản phẩm chế biến sâu để gia tăng giá trị xuất khẩu.